90% giao dịch chứng khoán đến từ nhà đầu tư cá nhân, Chủ tịch HSC (HCM) đề xuất giải pháp
Dù chiếm tới 90% giá trị giao dịch chứng khoán mỗi ngày, nhà đầu tư cá nhân vẫn chủ yếu tự đầu tư thay vì thông qua các định chế chuyên nghiệp.
Tại phiên thảo luận “Emerging markets: From market upgrade to a Pillar of Capital Formation for the Company” chiều 2/10, trong khuôn khổ Diễn đàn Chứng khoán châu Á (ASF) lần đầu tiên được tổ chức tại Việt Nam, ông Johan Nyvene - Chủ tịch HĐQT CTCP Chứng khoán TP. HCM (HSC) đã chia sẻ về thực trạng dòng vốn trên thị trường chứng khoán Việt Nam, đồng thời đề xuất giải pháp phát triển lực lượng nhà đầu tư tổ chức trong nước.
Theo ông Johan Nyvene, hiện khoảng 85-90% giá trị giao dịch hằng ngày trên thị trường chứng khoán Việt Nam đến từ các nhà đầu tư cá nhân trong nước. Dù tỷ trọng này có thể tạo cảm giác thị trường đã bão hòa, lãnh đạo HSC cho rằng thực tế vẫn tồn tại những bất cập trong cách thức dòng tiền được phân bổ và vận hành.
Cụ thể, phần lớn nhà đầu tư cá nhân có xu hướng tự lựa chọn cổ phiếu và trực tiếp giải ngân, thay vì ủy thác vốn cho các đơn vị quản lý tài sản chuyên nghiệp.
Theo ông Johan, giáo dục nhà đầu tư vẫn là nhiệm vụ cần thiết và phải được duy trì, dù đòi hỏi nhiều chi phí. Tuy nhiên, vấn đề cốt lõi không chỉ nằm ở nhận thức hay quy mô dòng vốn, mà còn ở sự thiếu hụt một hệ thống định chế tích lũy dài hạn hoàn chỉnh.
Bài học từ mô hình 401(k) và đề xuất đóng góp theo tỷ lệ thu nhập
Dẫn chứng kinh nghiệm từ thị trường Mỹ, Chủ tịch HSC nhắc đến chương trình hưu trí 401(k), một mô hình đã vận hành trong nhiều năm, cho phép người lao động trích một phần tiền lương định kỳ để tích lũy và đầu tư cho tương lai.
Từ mô hình này, ông đề xuất cơ quan quản lý Việt Nam xem xét xây dựng cơ chế vừa khuyến khích, vừa định hướng người dân tham gia đóng góp dài hạn vào các quỹ.
Đánh giá về cơ chế hiện hành, ông Johan Nyvene cho rằng quy định đóng góp hưu trí hoặc tiết kiệm với mức cố định khoảng 1 triệu đồng/tháng còn bộc lộ bất cập. Mức đóng góp này được áp dụng như nhau, không phân biệt người có thu nhập 20 triệu đồng hay 100 triệu đồng mỗi tháng. Vì vậy, ông đề xuất chuyển sang cơ chế đóng góp theo tỷ lệ phần trăm thu nhập, chẳng hạn khoảng 10% thu nhập của mỗi cá nhân.
Bên cạnh việc xác định mức đóng góp theo thu nhập, ông Johan kiến nghị Nhà nước áp dụng chính sách ưu đãi hoặc miễn thuế (tax holiday) đối với phần thu nhập được trích để đưa vào các quỹ tích lũy dài hạn. Theo ông, đây sẽ là một trong những cơ chế khuyến khích người dân tham gia tích lũy và đầu tư cho tương lai.
Về nguyên tắc quản lý dòng vốn, người tham gia sẽ không được tự do rút tiền trước thời hạn. Chủ tịch HSC nhấn mạnh việc rút vốn giữa chừng có thể làm suy yếu mục tiêu tích lũy dài hạn của hệ thống, do đó cần có chế tài đối với hành vi này.
Theo đề xuất, người tham gia chỉ được rút tiền khi đạt đến độ tuổi nghỉ hưu theo quy định, chẳng hạn từ 65 tuổi hoặc có thể bắt đầu rút một phần từ tuổi 62, tương tự cách tiếp cận được áp dụng tại Mỹ.
Dù thừa nhận đề xuất có thể tạo ra những luồng ý kiến tranh luận trong xã hội, ông Johan Nyvene cho rằng đây là một trong những thông lệ tốt để xây dựng nền tảng nhà đầu tư tổ chức vững chắc cho thị trường chứng khoán Việt Nam.
