AI từng được tung hô, nay trở thành 'cái gai' của một ngành có hơn nửa tỷ 'khách hàng'

Trong vài năm qua, AI được xem là "trợ thủ" của ngành tiểu thuyết trực tuyến tại Trung Quốc – thị trường có hơn nửa tỷ độc giả và là một trong những lĩnh vực xuất bản kỹ thuật số phát triển mạnh nhất thế giới. Theo báo cáo của Viện Văn học Trung Quốc thuộc Viện Khoa học Xã hội Trung Quốc, năm 2024 nước này có khoảng 575 triệu người đọc tiểu thuyết trực tuyến trong nước. Lượng độc giả ở nước ngoài đạt 352 triệu người tại hơn 200 quốc gia và vùng lãnh thổ.

Sự phát triển nhanh chóng của các mô hình AI tạo sinh khiến nhiều doanh nghiệp công nghệ lớn như Tencent hay ByteDance nhanh chóng tích hợp công cụ hỗ trợ sáng tác vào hệ sinh thái của mình.

Năm 2023, China Literature, công ty văn học số thuộc Tencent giới thiệu công cụ AI có khả năng tạo tên nhân vật, xây dựng bối cảnh và phát triển ý tưởng ban đầu thành cốt truyện hoàn chỉnh hơn. Khi đó, Tổng giám đốc Hou Xiaonan ví AI như hệ thống hỗ trợ lái trên ô tô, giúp nhà văn nâng cao hiệu quả sáng tác chứ không thay thế vai trò của con người. Công ty cũng sử dụng AI để dịch hơn 17.000 tác phẩm lên nền tảng WebNovel, phục vụ độc giả tại Mỹ, Ấn Độ, Brazil và nhiều thị trường khác.

Trong khi đó, ByteDance bổ sung "trợ lý tác giả" trên nền tảng Tomato Novel nhằm hỗ trợ người viết tra cứu tư liệu lịch sử, khoa học và gợi ý khi bí ý tưởng. Nhiều tác giả mới cũng tận dụng AI để rút ngắn đáng kể thời gian xây dựng cốt truyện hoặc hoàn thiện bản thảo đầu tiên.

Tuy nhiên, khi AI ngày càng có khả năng tạo ra các tác phẩm hoàn chỉnh, những hệ lụy cũng dần xuất hiện. Nhiều độc giả phản ánh việc bắt gặp các đoạn văn có cách diễn đạt lặp lại, hình ảnh so sánh thiếu tự nhiên hoặc thậm chí các câu lệnh (prompt) dành cho AI xuất hiện ngay trong nội dung truyện. Không ít người cho rằng trải nghiệm đọc bị ảnh hưởng khi số lượng tác phẩm "sản xuất hàng loạt" bằng AI ngày càng nhiều.

Bên cạnh đó, giới sáng tác cũng bày tỏ lo ngại về nguy cơ xâm phạm bản quyền khi tác phẩm của họ được sử dụng để huấn luyện mô hình AI hoặc bị các công cụ phân tích, mô phỏng lại cốt truyện nhằm tạo ra tác phẩm mới. Trước đây, Tomato Novel từng vấp phải phản ứng từ cộng đồng tác giả sau khi đề xuất sử dụng tác phẩm để phục vụ huấn luyện AI và sau đó phải điều chỉnh chính sách theo hướng cho phép người viết từ chối tham gia.

Sức ép từ cả tác giả lẫn độc giả khiến nhiều nền tảng bắt đầu thay đổi cách tiếp cận. Theo Rest of World, trong tuyên bố năm 2025, nhà sáng lập nền tảng Jinjiang, Huang Yanming, yêu cầu các tác giả chỉ sử dụng AI cho mục đích tìm kiếm tư liệu hoặc hiệu đính bản thảo, đồng thời khuyến khích độc giả báo cáo những tác phẩm nghi ngờ do AI sáng tác. Tuy nhiên, ông cũng thừa nhận việc xác định mức độ AI tham gia vào một tác phẩm là điều không hề đơn giản.

Trong khi đó, Tomato Novel áp dụng giới hạn số lượng từ mà mỗi tài khoản được phép đăng mỗi ngày nhằm hạn chế việc xuất bản ồ ạt. Riêng trong tháng 6, nền tảng này cho biết đã từ chối hơn 104.000 bản thảo bị đánh giá là "chất lượng thấp", bao gồm cả các nội dung do AI tạo ra.

Theo ông Xiang Ren, giảng viên cao cấp tại Đại học Sydney chuyên nghiên cứu ngành xuất bản kỹ thuật số Trung Quốc, các nền tảng đang phải tìm điểm cân bằng giữa việc tận dụng AI để nâng cao năng suất và bảo vệ tính chân thực của tác phẩm. Ông nhận định các nền tảng miễn phí như Tomato Novel có xu hướng chấp nhận AI nhiều hơn do doanh thu chủ yếu đến từ quảng cáo, trong khi các nền tảng thu phí như Jinjiang phải duy trì chất lượng nội dung để giữ chân người đăng ký.

Dù xu hướng kiểm soát ngày càng rõ rệt, AI nhiều khả năng vẫn sẽ tiếp tục đồng hành cùng ngành tiểu thuyết trực tuyến. Thay vì thay thế nhà văn, công nghệ này đang được định vị là công cụ hỗ trợ phát triển ý tưởng, tra cứu thông tin và biên tập bản thảo, còn giá trị sáng tạo, cảm xúc và logic của câu chuyện vẫn phụ thuộc vào con người. Chính sự cân bằng đó có thể sẽ quyết định tương lai của một trong những ngành công nghiệp nội dung số lớn nhất Trung Quốc.