Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân hy sinh năm 35 tuổi, gần 60 năm chưa tìm thấy hài cốt, được lấy tên để đặt cho một hòn đảo

Người thuyền trưởng giỏi của những con tàu không số

Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, liệt sĩ Nguyễn Phan Vinh sinh năm 1933, quê ở Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam cũ. Năm 1954, vừa tròn 21 tuổi, ông nhập ngũ và tập kết ra Bắc.

Khi Đoàn 125, Quân chủng Hải quân được thành lập để thực hiện nhiệm vụ vận chuyển trên tuyến đường Hồ Chí Minh trên biển, ông được điều về đơn vị, tham gia những chuyến tàu không số đưa vũ khí vào chiến trường miền Nam.

Trong những năm kháng chiến, Nguyễn Phan Vinh lần lượt đảm nhiệm các cương vị thuyền phó, thuyền trưởng, thực hiện nhiều chuyến vận chuyển vũ khí vào chiến trường. Ông từng được giao chỉ huy tàu vận chuyển hàng hóa, vũ khí và đưa cán bộ lãnh đạo, tướng lĩnh quân đội vào Nam công tác.

Năm 1968, khi cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân đang đến gần, Đoàn 125 được giao nhiệm vụ đưa vũ khí vào chiến trường Khu 5. Tàu C235 là một trong những con tàu được lựa chọn thực hiện nhiệm vụ. Con tàu do Trung úy Nguyễn Phan Vinh làm Thuyền trưởng, Trung úy Nguyễn Tương làm Chính trị viên, cùng 20 cán bộ, chiến sĩ.

Ngày 6/2/1968, tàu C235 chở 16 tấn vũ khí rời căn cứ A2, hướng vào bến Hòn Hèo (thuộc khu vực Ninh Vân, Khánh Hòa). Khi tàu đang hành trình, còn cách bờ 38 hải lý, lực lượng địch phát hiện và sử dụng tàu chiến, máy bay bám theo. Trước tình thế đó, Sở Chỉ huy ra lệnh cho tàu quay trở lại căn cứ.

Sau khi trở về, tàu được ngụy trang, sửa chữa và tiếp tục chuẩn bị cho nhiệm vụ mới. Ngày 27/2/1968, C235 lại rời căn cứ, mang theo vũ khí hướng về Hòn Hèo. Theo các tài liệu về sự kiện, tàu đi trong 2 ngày đêm trên vùng biển quốc tế. Tối 29/2/1968, khi đến ngang vùng biển Nha Trang và chuyển hướng vào bờ, tàu bị máy bay trinh sát của địch phát hiện.

Lực lượng địch nhanh chóng tổ chức bao vây. Ba tàu chiến mang phiên hiệu Ngọc Hồi, HQ12, HQ617 cùng 4 tàu khác được điều đến khu vực để truy tìm và bắt sống thủy thủ đoàn C235. Biết đã bị phát hiện, Nguyễn Phan Vinh cho tàu tắt đèn, đồng thời điều khiển con tàu luồn lách qua đội hình tàu địch. C235 vượt qua vòng vây và đến được khu vực bến Ninh Phước lúc khoảng 0h30 ngày 1/3/1968.

Tại bến, thủy thủ đoàn không gặp được lực lượng đón hàng. Trước tình hình khẩn cấp, Nguyễn Phan Vinh quyết định cho anh em nhanh chóng thả số vũ khí xuống nước để lực lượng tại bến tổ chức vớt sau. Sau khi hoàn thành việc thả hàng, ông điện báo cáo Sở Chỉ huy, đồng thời cho tàu rời khỏi vị trí, chạy ven bờ về phía Ninh Vân nhằm giữ bí mật vị trí thả hàng.

Khoảng 1h30 ngày 1/3, các tàu địch khép chặt vòng vây. Tàu C235 bị đặt vào tình thế nguy hiểm khi phía ngoài là lực lượng tàu chiến đối phương, phía trên có máy bay và pháo sáng, phía trước là khu vực núi và bờ biển.

Khi không còn khả năng thoát khỏi vòng vây, phương án phá hủy tàu được triển khai nhằm giữ bí mật về tuyến vận chuyển và số vũ khí vừa được đưa vào bến. Tàu C235 sau đó bị trúng đạn, khoang máy hư hỏng, không còn khả năng cơ động.

Trong trận chiến tại Hòn Hèo, 14 cán bộ, chiến sĩ của C235 đã hy sinh, trong đó có Thuyền trưởng Nguyễn Phan Vinh; 1 chiến sĩ bị bắt, 5 chiến sĩ được lực lượng tại bến tìm thấy, chăm sóc và sau đó trở về miền Bắc. Nguyễn Phan Vinh hy sinh khi 35 tuổi. Đến nay, sau 58 năm, vị trí chính xác nơi an nghỉ của liệt sĩ vẫn chưa được xác định.

Ngày 25/8/1970, liệt sĩ Nguyễn Phan Vinh được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Tên tuổi được tạc vào dáng hình Tổ quốc

Sau khi Nguyễn Phan Vinh hy sinh, tên ông được đặt cho một hòn đảo thuộc quần đảo Trường Sa. Ngày 7/5/1978, đoàn công tác của Quân chủng Hải quân do Thiếu tướng Giáp Văn Cương, Tư lệnh Quân chủng khi ấy, dẫn đầu đến thăm và kiểm tra đảo Hòn Sập. Tại đây, đề nghị đổi tên đảo Hòn Sập thành đảo Phan Vinh được đưa ra để ghi nhớ người thuyền trưởng tàu C235.

Từ đó, tên đảo Phan Vinh được sử dụng trên bản đồ biển, đảo Việt Nam, gắn với tên tuổi người thuyền trưởng đã hy sinh trong trận chiến tại Hòn Hèo.

Tên Nguyễn Phan Vinh cũng được đặt cho nhiều tuyến đường, trường học tại một số địa phương. Tại Ninh Hòa, Khánh Hòa và Điện Bàn, Quảng Nam có trường học mang tên ông. Tại Nha Trang, Đà Nẵng và một số địa phương khác có đường mang tên Phan Vinh hoặc Nguyễn Phan Vinh.

Không chỉ người thuyền trưởng được ghi nhớ, tập thể tàu C235 cũng được Nhà nước ghi nhận. Năm 2011, tập thể tàu C235 được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Tại khu vực Hòn Hèo, nơi diễn ra trận chiến cuối cùng của tàu C235, Lữ đoàn 125, Quân chủng Hải quân đã xây dựng khu lưu niệm. Nơi đây ghi dấu chuyến vận chuyển vũ khí của con tàu không số và cuộc chiến đấu của thủy thủ đoàn trong đêm 1/3/1968.

Ngày 26/4/2014, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành Quyết định số 1262/QĐ-BVHTTDL xếp hạng Địa điểm lưu niệm Tàu C235 (Đường Hồ Chí Minh trên biển), tại xã Ninh Vân, thị xã Ninh Hòa, tỉnh Khánh Hòa (nay là xã Đông Ninh Hòa, tỉnh Khánh Hòa) là Di tích lịch sử cấp quốc gia.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua kể từ đêm C235 chiến đấu và bị phá hủy tại Hòn Hèo. Người thuyền trưởng Nguyễn Phan Vinh cùng những cán bộ, chiến sĩ đã hy sinh trên chuyến tàu không số năm ấy vẫn được nhắc tên gắn với lịch sử Đường Hồ Chí Minh trên biển.

Bài viết sử dụng thông tin tham khảo từ các nguồn:

- Phan Vinh - Người anh hùng Quảng Nam

- Hòn đảo mang tên người Anh hùng Phan Vinh - Báo điện tử Thiếu niên Tiền phong và Nhi đồng

- Thuyền trưởng Nguyễn Phan Vinh trong ký ức đồng đội - Báo Khánh Hòa Online