Việt Nam chính thức có trường học mang tên vị Tư lệnh Trường Sơn huyền thoại

Vừa qua, UBND xã Nam Ba Đồn đã ban hành quyết định thành lập Trường THCS Đồng Sỹ Nguyên trên cơ sở hợp nhất 5 cơ sở giáo dục gồm: THCS Quảng Trung, THCS Quảng Tiên, THCS Quảng Sơn, khối THCS của Trường Tiểu học và THCS Quảng Tân và khối THCS của Trường Tiểu học và THCS Quảng Thủy.

Chia sẻ với báo chí, ông Nguyễn Văn Khánh - Chủ tịch UBND xã Nam Ba Đồn cho biết, việc thành lập trường được triển khai theo Đề án 3850 của UBND tỉnh Quảng Trị về sắp xếp các cơ sở giáo dục công lập.

Trong quá trình xây dựng phương án, địa phương thống nhất đặt tên trường là Trường THCS Đồng Sỹ Nguyên. Đề xuất này nhận được sự đồng thuận của cán bộ, nhân dân địa phương và sự đồng ý của gia đình Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên.

Việc hợp nhất các cơ sở giáo dục để hình thành Trường THCS Đồng Sỹ Nguyên nằm trong chủ trương sắp xếp mạng lưới trường công lập của tỉnh Quảng Trị theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Phương án nhằm tổ chức lại hệ thống trường lớp phù hợp với quy mô dân số và sự phân bố dân cư, tạo điều kiện thuận lợi cho học sinh, đồng thời nâng cao chất lượng giáo dục.

Việc đặt tên trường theo Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên cũng được xác định gắn với công tác giáo dục truyền thống, bồi đắp lòng yêu nước và ý chí vươn lên cho học sinh. Nhà trường được định hướng tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng dạy và học.

Người con Quảng Trị và những đóng góp cho cách mạng

Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên tên khai sinh Nguyễn Hữu Vũ, bí danh Nguyễn Văn Đồng. Ông sinh ngày 1/3/1923 tại xã Quảng Trung, huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình trước đây, nay thuộc xã Nam Ba Đồn, tỉnh Quảng Trị.

Ông xuất thân trong một gia đình trung lưu có truyền thống yêu nước và tham gia hoạt động cách mạng từ năm 1938. Trong giai đoạn từ năm 1938 đến năm 1940, ông tham gia các tổ chức hội quần chúng cứu quốc tại trường học và địa phương. Tháng 12/1939, ông được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương, trở thành đảng viên trẻ tuổi nhất của Đảng. Năm 1940, ông giữ chức Bí thư Chi bộ xã.

Năm 1941, ông làm Phủ ủy viên lâm thời huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình cũ. Từ năm 1942 đến tháng 2/1945, ông là Ủy viên Ban cán sự tỉnh Quảng Bình cũ, phụ trách 2 huyện Quảng Trạch và Tuyên Hóa.

Cuối năm 1942, trước sự khủng bố của địch khiến cơ sở cách mạng bị tổn thất, ông sang Thái Lan và Lào tiếp tục hoạt động, gây dựng cơ sở trong cộng đồng Việt kiều. Tháng 3/1945, ông trở về nước, tham gia thành lập Ban cán sự tỉnh Quảng Bình cũ, sau đó là Tỉnh ủy lâm thời, đồng thời xây dựng chiến khu và chuẩn bị khởi nghĩa.

Tháng 8/1945, ông được chỉ định vào Thường vụ Tỉnh ủy và giữ chức Chủ nhiệm Việt Minh tỉnh Quảng Bình. Sau Cách mạng Tháng Tám, ông được bầu làm Chủ nhiệm Việt Minh, kiêm Chỉ huy trưởng bộ đội Quảng Bình. Năm 1946, ông trúng cử đại biểu Quốc hội khóa I nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Trong kháng chiến chống thực dân Pháp, ông đảm nhiệm nhiều vị trí lãnh đạo, chỉ huy quân sự tại Quảng Bình. Đáng chú ý, ông từng là biệt phái viên của Tổng cục Chính trị, tham gia Bộ Tư lệnh cánh phối hợp Trung - Hạ Lào trong Chiến dịch Đông Xuân 1953-1954.

Trong kháng chiến chống Mỹ, từ năm 1964, ông lần lượt đảm nhiệm các cương vị Tổng Tham mưu phó, Chính ủy và sau đó là Tư lệnh kiêm Chính ủy Quân tình nguyện Việt Nam tại Trung - Hạ Lào.

Những năm tháng hoạt động cách mạng và chiến đấu của Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên gắn bó với Quảng Bình và đường Trường Sơn. Từ năm 1967 đến tháng 5/1976, ông được giao giữ chức Tư lệnh, Chính ủy, Bí thư Đảng ủy Đoàn 559, kiêm Tư lệnh Bộ đội tình nguyện ở Trung - Hạ Lào. Năm 1974, ông được phong quân hàm vượt cấp từ Đại tá lên Trung tướng.

Dấu ấn đặc biệt trên tuyến huyết mạch Trường Sơn

Tên tuổi của Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên gắn liền với tuyến đường Trường Sơn huyền thoại. Trong thời gian ông đảm nhiệm cương vị Tư lệnh Đoàn 559, tuyến đường Trường Sơn được phát triển thành hệ thống giao thông vận tải quy mô lớn, phục vụ nhiệm vụ chi viện cho chiến trường miền Nam.

Khi Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên tiếp nhận nhiệm vụ, lực lượng vận tải có 5 tiểu đoàn xe với 750 xe, được tổ chức thành 4 binh trạm. Đến năm 1975, lực lượng này phát triển thành 2 sư đoàn vận tải với 10.000 xe.

Hệ thống đường Trường Sơn từ những tuyến đường đơn lẻ đã phát triển thành mạng lưới vận tải gồm hơn 16.700km đường bộ, trong đó có hơn 800km đường kín, 1.500km đường rải đá và 200km đường nhựa. Cùng với đường bộ, hệ thống còn có 1.500km đường ống dẫn xăng dầu, 1.350km đường dây cáp thông tin, 3.800km đường giao liên và 500km đường sông.

Quân số hoạt động trên tuyến Trường Sơn vào thời điểm cao nhất hơn 12 vạn người, trong đó có hơn 1 vạn thanh niên xung phong. Lực lượng được biên chế thành 8 sư đoàn và có 1 sư đoàn cao xạ, tên lửa phối thuộc.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp từng nhận xét về những đóng góp của Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên: “Đồng chí đã có công lao lớn trong cuộc Tổng khởi nghĩa tháng Tám năm 1945, trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược, cũng như trong công cuộc xây dựng đất nước và bảo vệ Tổ quốc, đặc biệt, đồng chí có công lớn đối với con đường chiến lược Trường Sơn - đường Hồ Chí Minh”.

Bảo đảm nhiên liệu là một nhiệm vụ quan trọng đối với hoạt động vận tải trên tuyến Trường Sơn. Đầu năm 1969, Tư lệnh Đồng Sỹ Nguyên đưa ra kế hoạch xây dựng đường ống xăng dầu từ cửa khẩu vào tới chiến trường Nam Bộ với chiều dài khoảng 1.400km.

Hệ thống được xây dựng liên hoàn trên cả Đông và Tây Trường Sơn, đi kèm mạng lưới kho chứa và các trạm bơm dọc tuyến. Toàn tuyến có gần 50 kho lớn, nhỏ với tổng trữ lượng 27.000m³ và 114 trạm bơm đẩy, mỗi hướng có khả năng bơm 600-800m³/ngày đêm.

Trong Chiến dịch Giải phóng Tây Nguyên và Chiến dịch Hồ Chí Minh, tuyến ống xăng dầu Trường Sơn đáp ứng yêu cầu nhiên liệu cho các lực lượng tham gia chiến dịch. Việc hình thành hệ thống đường ống giúp giảm đáng kể nhu cầu vận chuyển xăng dầu bằng xe téc và xe chở phuy, đồng thời dành trọng tải của các phương tiện vận tải cho hàng hóa chi viện.

Bên cạnh đó, Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên cũng có có những đóng góp quan trọng đối với nhiệm vụ quy tập hài cốt liệt sĩ.

Năm 1973, khi chiến tranh chưa kết thúc, ông đã tính đến việc xây dựng nghĩa trang để đưa hài cốt đồng đội về an nghỉ. Các đơn vị trên chiến trường Trường Sơn tổ chức lực lượng tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ về đất mẹ. Đến năm 1977, Nghĩa trang liệt sĩ quốc gia Trường Sơn hoàn thành, trở thành nơi an nghỉ của hơn 10.000 Anh hùng liệt sĩ đường Trường Sơn.

Sau ngày đất nước thống nhất, Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên tiếp tục đảm nhiệm nhiều trọng trách, trong đó có các chức vụ Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng và Bộ trưởng Bộ Xây dựng. Ông tiếp tục có những đóng góp trong công cuộc xây dựng và phát triển đất nước.

Sau khi nghỉ hưu, ông tiếp tục tham gia quá trình xây dựng tuyến đường Hồ Chí Minh. Trong hồi ký, ông viết: "Là một trong những người trực tiếp tổ chức xây dựng hệ thống đường - cầu Trường Sơn trong những năm đánh Mỹ, khi kết thúc chiến tranh, trong tôi luôn nung nấu ước vọng thiết tha đường Trường Sơn được hiện đại hóa để phát triển kinh tế - xã hội - văn hóa, củng cố quốc phòng - an ninh của đất nước".

Khi dự án đường Trường Sơn được Chính phủ phê duyệt, dù đã ở tuổi nghỉ hưu, Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên vẫn nhận nhiệm vụ làm đặc phái viên của Chính phủ, tham gia đôn đốc việc triển khai công trình. Ông cũng là người đầu tiên đề xuất đổi tên công trình Xa lộ Bắc - Nam thành đường Hồ Chí Minh.

Năm 1999, Thủ tướng Chính phủ Phan Văn Khải đồng ý với đề xuất của Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên và một số cán bộ lão thành cách mạng. Từ đó, công trình Xa lộ Bắc - Nam chính thức mang tên đường Hồ Chí Minh.

Với những cống hiến đối với sự nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc, Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên được Đảng, Nhà nước trao tặng Huân chương Sao Vàng, Huân chương Quân công hạng Nhất, Huy hiệu 80 năm tuổi Đảng cùng nhiều huân chương, huy chương và phần thưởng cao quý khác.

Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên từ trần năm 2019 tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108. Năm 2024, ông được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Việc Trường THCS Đồng Sỹ Nguyên được thành lập tại địa phương nơi ông sinh ra gắn với chủ trương sắp xếp các cơ sở giáo dục công lập của tỉnh Quảng Trị và lựa chọn tên trường theo tên vị tướng có quê hương tại vùng đất này.

Bài viết sử dụng thông tin tham khảo từ các nguồn:

- Đồng Sỹ Nguyên - Tư lệnh đường Trường Sơn huyền thoại - Báo Nhân dân

- Tên tuổi Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên như khắc tạc vào đá núi Trường Sơn - Báo VOV

- Những câu chuyện về Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên - vị tướng của lòng dân - Báo Quân khu 4