Cân nhắc chọn nhà thầu Trung Quốc cho dự án đường sắt dài 2.772km xuyên vùng đất giàu tài nguyên
"Tôi cho rằng Trung Quốc có thể cung cấp cho Indonesia một hệ sinh thái đường sắt hoàn chỉnh, bao gồm nguồn vốn, chuyên môn kỹ thuật, công nghệ và đội ngũ nhân sự giàu kinh nghiệm", ông Siwage Dharma Negara, nghiên cứu viên cao cấp tại Viện ISEAS - Yusof Ishak ở Singapore, nhận định.
Indonesia đang xem xét khả năng thu hút đầu tư từ Trung Quốc để xây dựng mạng lưới đường sắt khổng lồ dài 2.772 km xuyên qua Kalimantan, khu vực rộng lớn và giàu tài nguyên của nước này. Động thái này diễn ra sau khi Indonesia hoàn thành tuyến đường sắt cao tốc đầu tiên của Đông Nam Á, nối Jakarta với Bandung, theo truyền thông nhà nước và các chuyên gia.
Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng Indonesia sẽ thận trọng khi đàm phán các thỏa thuận mới. Nguyên nhân là tuyến đường sắt cao tốc Jakarta-Bandung đang chịu áp lực tài chính, trong khi một dự án tàu điện ngầm tại Bali cũng từng gặp nhiều khó khăn và phải đình trệ.
Theo hãng thông tấn nhà nước Indonesia Antara, Bộ trưởng Giao thông Dudy Purwagandhi cho biết Chính phủ Indonesia đang “thăm dò” khả năng thu hút đầu tư nước ngoài để xây dựng mạng lưới đường sắt xuyên Kalimantan (Trans-Kalimantan). Ông cho biết Trung Quốc và Nga đã bày tỏ sự quan tâm tới dự án.
“Tôi cho rằng Trung Quốc có thể cung cấp cho Indonesia một hệ sinh thái đường sắt hoàn chỉnh, bao gồm nguồn vốn, chuyên môn kỹ thuật, công nghệ và đội ngũ nhân sự giàu kinh nghiệm”, ông Siwage Dharma Negara, công dân Indonesia và nghiên cứu viên cao cấp tại Viện ISEAS - Yusof Ishak ở Singapore, nhận định.
Ông Negara lưu ý rằng tuyến đường sắt cao tốc Whoosh dài 142,8 km, được các nhà thầu quốc doanh Trung Quốc xây dựng, đã “chứng minh năng lực kỹ thuật mạnh mẽ của Trung Quốc”.
Mạng lưới Trans-Kalimantan được đề xuất nhằm kết nối các khu vực vốn tách biệt trên khắp Kalimantan - phần lãnh thổ của Indonesia trên đảo Borneo - trong khuôn khổ kế hoạch mở rộng dài hạn đến năm 2045.
Khu vực giàu khoáng sản này là nơi đặt Nusantara, thủ đô mới được Indonesia quy hoạch, nhưng hiện vẫn chưa có mạng lưới đường sắt công cộng đang vận hành.
Ông David Feng, một chuyên gia đường sắt độc lập, cho rằng các nhà thầu Trung Quốc có thể tận dụng kinh nghiệm phong phú trong việc triển khai các dự án trên nhiều dạng địa hình khác nhau tại Trung Quốc. Điều này có thể mang lại lợi thế cho họ so với các đối thủ đến từ những quốc gia có quy mô nhỏ hơn, đồng thời có khả năng giúp chi phí dự án thấp hơn.
“Trung Quốc đã làm tất cả những việc đó trên khắp đất nước của mình, vì vậy xét về mặt địa chất, họ đã có kinh nghiệm với đủ loại điều kiện”, ông Feng nói.
Tại Indonesia, ông lưu ý rằng các nhà thầu có thể phải đối mặt với những điều kiện như “độ ẩm cao hơn, địa hình không ổn định và những vấn đề tương tự”.
Ông Feng cũng cho rằng Trung Quốc có khả năng sẽ đưa sang Indonesia một chuỗi cung ứng tích hợp gồm các nhà thầu đường sắt, từ những đơn vị thực hiện nghiên cứu khả thi cho đến các doanh nghiệp trực tiếp xây dựng đường sắt.
Tuy nhiên, di sản của dự án Whoosh có thể khiến các nhà hoạch định chính sách Indonesia phải cân nhắc kỹ lưỡng.
Tuyến đường sắt này đã gánh khoản nợ lên tới hàng tỷ USD do chi phí xây dựng vượt dự toán và tiến độ chậm trễ, làm dấy lên những lo ngại về các khoản đầu tư cơ sở hạ tầng trong tương lai có sự hậu thuẫn của Trung Quốc.
Ông Negara gọi quá trình xây dựng Whoosh là “một câu chuyện cảnh báo về vấn đề tài chính dự án”, có thể khiến các quan chức tại Jakarta thận trọng hơn trong đàm phán, đặc biệt về việc bên nào sẽ phải gánh chịu các rủi ro thương mại trong những dự án tương lai.
Bà Paramitaningrum, Giảng viên Quan hệ quốc tế tại Đại học Bina Nusantara ở Jakarta, cho rằng dự án Kalimantan cũng đặt ra những thách thức đáng kể về logistics, đồng thời mô tả đây là dự án “có rủi ro cao xét trên phương diện địa lý, kỹ thuật và tài chính”.
“Nếu các nhà đầu tư Trung Quốc tham gia, liệu họ có sử dụng những phương thức giống như khi phát triển Whoosh hay không? Liệu họ có thể hoàn thành dự án đúng tiến độ và đảm bảo chất lượng hay không?”, bà đặt câu hỏi.
Trong khi đó, Bắc Kinh cũng đã điều chỉnh chiến lược đầu tư quốc tế rộng lớn hơn.
Sau nhiều năm đẩy mạnh hoạt động cho vay ở nước ngoài dành cho các quốc gia đang phát triển, Trung Quốc bắt đầu siết chặt cách tiếp cận đối với việc tài trợ các dự án cơ sở hạ tầng trong khuôn khổ Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI) từ khoảng năm 2020.
Theo một báo cáo của Trung tâm Tài chính Xanh và Phát triển thuộc Đại học Phúc Đán, một trong những thay đổi đáng chú ý là Trung Quốc chuyển hướng sang các dự án có quy mô nhỏ hơn.
