Chưa từng có: Láng giềng Việt Nam xây ‘đường tắt’ ra biển, vốn đầu tư 285.000 tỷ đồng, mở cửa ngõ mới tới Đông Nam Á

Việc chính thức đưa kênh đào Bình Lục (Pinglu Canal) vào vận hành ngày 16/9 là một cột mốc trong lịch sử Trung Quốc hiện đại.

Không chỉ là một công trình hạ tầng quy mô lớn, kênh đào này còn cho thấy Trung Quốc đang điều chỉnh chiến lược kết nối các nền kinh tế nội địa với biển và Đông Nam Á, đồng thời mở ra một giai đoạn tăng trưởng mới của khu vực.

Dự án có vốn đầu tư vào khoảng 11 tỷ USD, tương đương khoảng 285.000 tỷ đồng.

Được thiết kế cho các tàu có tải trọng lên tới 5.000 tấn, tuyến đường thủy dài 134,2 km nối hồ chứa Tây Tân (Xijin) tại Hành Châu (Hengzhou), một thành phố đang phát triển của Quảng Tây, với Vịnh Bắc Bộ (Beibu Gulf), qua đó mang lại cho các tỉnh nội địa phía Tây Nam Trung Quốc một tuyến đường ngắn hơn và tiết kiệm chi phí hơn để tiếp cận các thị trường toàn cầu.

Về mặt chiến lược, kênh đào trở thành một mắt xích quan trọng của Hành lang Thương mại Quốc tế Đường bộ - Đường biển Mới (New International Land-Sea Trade Corridor), một tuyến vận tải đang phát triển nhanh chóng.

Hành lang này được hình thành từ sáng kiến Kết nối Trung Quốc - Singapore, được Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Thủ tướng Singapore khi đó là ông Lý Hiển Long ủng hộ vào năm 2015.

Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI) đã bước sang một giai đoạn phát triển mới, với trọng tâm ngày càng lớn vào việc thúc đẩy quan hệ kinh tế giữa các tỉnh cụ thể của Trung Quốc và những quốc gia có mức độ bổ trợ kinh tế đáng kể với các địa phương này.

Tây Nam Trung Quốc đã trở thành một trung tâm sản xuất quan trọng đối với xe năng lượng mới, linh kiện ô tô và nhiều loại sản phẩm mà các nền kinh tế Đông Nam Á đang cần trong quá trình chuyển đổi từ nhiên liệu hóa thạch sang năng lượng tái tạo.

Ngành công nghiệp xe năng lượng mới của Trùng Khánh đang phát triển mạnh. Quý Châu là một trung tâm lớn về vật liệu sản xuất pin lithium, trong khi Vân Nam tận dụng nguồn thủy điện dồi dào để chế biến silicon phục vụ sản xuất tấm pin quang điện.

Trong khi đó, Tứ Xuyên sở hữu một trong những mỏ quặng lithium lớn nhất Trung Quốc - nguyên liệu thiết yếu để sản xuất các loại pin có khả năng hoạt động trong phạm vi dài.

Trước đây, hàng hóa được sản xuất tại các tỉnh này thường phải vận chuyển tới những cảng biển xa ở phía Đông Trung Quốc để xuất khẩu. Kênh đào Bình Lục giờ đây mang đến một lựa chọn nhanh hơn đáng kể.

Chính quyền địa phương ước tính tuyến đường thủy này có thể giúp tiết kiệm hơn 5 tỷ nhân dân tệ (744,8 triệu USD) chi phí logistics mỗi năm.

Tiềm năng kinh tế của kênh đào không chỉ nằm ở việc cắt giảm chi phí trước mắt. Công trình này còn tạo điều kiện mở rộng vùng hậu phương kinh tế của Vịnh Bắc Bộ, thúc đẩy các cụm công nghiệp có giá trị gia tăng cao dọc hành lang, đồng thời tăng cường dòng chảy hàng hóa sản xuất, khoáng sản, nông sản và nguyên vật liệu liên quan đến năng lượng giữa Tây Nam Trung Quốc và Đông Nam Á.

Tuyến đường thủy mới cũng kết nối với Tuyến đường sắt Trung Quốc - châu Âu, đường sắt Trung Quốc - Lào và nhiều mạng lưới giao thông quan trọng khác, qua đó nâng cao khả năng kết nối vận tải và logistics.

Đối với các nhà sản xuất, hiệu quả vận chuyển cao hơn và chi phí thấp hơn sẽ mang lại lợi ích đáng kể. Không kém phần quan trọng là cơ hội việc làm. Kênh đào đã tạo ra một lượng lớn việc làm trong 4 năm xây dựng và được kỳ vọng tiếp tục duy trì việc làm trong các lĩnh vực khai thác cảng, kho bãi, vận tải biển và các dịch vụ liên quan.

Tuy nhiên, ý nghĩa sâu xa hơn của công trình nằm ở thời điểm nó được đưa vào hoạt động.

Thương mại giữa Trung Quốc và Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) lần đầu tiên vượt 1.000 tỷ USD trong năm 2025 và tiếp tục tăng tốc trong 7 tháng đầu năm 2026, đạt 744,41 tỷ USD, tăng 24,7% so với cùng kỳ năm trước.

Trung Quốc đã duy trì vị thế đối tác thương mại lớn nhất của ASEAN trong 17 năm liên tiếp, trong khi ASEAN là đối tác thương mại lớn nhất của Trung Quốc trong 6 năm liên tiếp.

Kênh đào Bình Lục là lời giải về hạ tầng cho một thực tế kinh tế: Tăng trưởng của châu Á đang ngày càng mang tính khu vực, kết nối chặt chẽ hơn và phụ thuộc nhiều hơn vào các hành lang hiệu quả để lưu chuyển hàng hóa, vốn và cơ hội.

Sự trỗi dậy kinh tế của ASEAN đang tạo ra những thay đổi sâu rộng đối với 693 triệu người dân trong khu vực cũng như toàn châu Á.

Đối với doanh nghiệp Trung Quốc, ASEAN mang lại một thị trường tiêu dùng tầng lớp trung lưu quy mô lớn. Ngược lại, với các doanh nghiệp ASEAN, Trung Quốc mang đến khả năng tiếp cận nguồn vốn đáng tin cậy, công nghệ tiên tiến, nhân lực chất lượng cao và những chuỗi cung ứng ngày càng phát triển.

Ý nghĩa của kênh đào Bình Lục đối với ASEAN vừa mang tính trước mắt, vừa mang tính chiến lược.

Phát biểu tại Hội chợ Trung Quốc - ASEAN lần thứ 23 ở Nam Ninh, Tổng Thư ký ASEAN Kao Kim Hourn nhấn mạnh rằng kênh đào mang lại cho khu vực Tây Nam Trung Quốc - vốn nằm sâu trong đất liền - một cửa ngõ trực tiếp quan trọng ra các tuyến hàng hải, qua đó mở ra những cơ hội mới cho cả hai bên.

Mối quan hệ bổ trợ này sẽ tiếp tục được củng cố sau khi Trung Quốc và ASEAN ký Nghị định thư nâng cấp Hiệp định Thương mại Tự do ASEAN - Trung Quốc (ACFTA 3.0) vào tháng 10/2025. Thỏa thuận mở rộng hợp tác song phương sang các lĩnh vực như kinh tế số và kinh tế xanh.