Cuộc chiến sinh tồn của vựa lúa mì khổng lồ

Ngành nông nghiệp toàn cầu đang chứng kiến những biến động dị thường và vựa lúa mì khổng lồ của Australia cũng không ngoại lệ. Một báo cáo mới nhất từ cơ quan khoa học quốc gia của quốc gia này vừa gióng lên hồi chuông cảnh báo về một thảm họa âm thầm đang tàn phá các cánh đồng, làm thay đổi hoàn toàn cách con người canh tác trong hàng thập kỷ qua.

Thời tiết sương giá và sốc nhiệt tại Australia

Tổ chức Nghiên cứu Khoa học và Công nghiệp Khối thịnh vượng chung, gọi tắt là CSIRO, vừa công bố một nghiên cứu phơi bày bức tranh ảm đạm của ngành sản xuất lúa mì Australia. Nguyên nhân cốt lõi không đến từ sâu bệnh hay thiếu hụt kỹ thuật, mà xuất phát từ sự biến thiên cực đoan của thiên nhiên. Biến đổi khí hậu đang làm kéo dài và gia tăng cường độ của các đợt sương giá mang tính hủy diệt.

Hiện tượng sương giá muộn vào mùa Xuân kết hợp cùng các đợt nắng nóng đến sớm đang tạo ra một gọng kìm siết chặt chu kỳ canh tác lúa mì, vốn là cây lương thực vụ Đông chủ lực của nền kinh tế này. Theo số liệu thống kê chi tiết, thiệt hại kinh tế do sương giá gây ra đối với ngành sản xuất lúa mì tại đây có thể lên tới con số 360 triệu AUD, tương đương 254,5 triệu USD mỗi năm. Tiến sĩ Fernanda Dreccer, nhà khoa học trưởng của CSIRO, cho biết mục tiêu của công trình nghiên cứu là đánh giá xem những biện pháp quản lý canh tác được coi là tốt nhất hiện nay liệu có còn phát huy hiệu quả trong thực tế khắc nghiệt này hay không.

Lâu nay, nông dân Australia luôn trung thành với một chiến lược né tránh rủi ro mang tính truyền thống. Họ cẩn trọng chọn giống và bắt đầu gieo vụ Thu để cây lúa mì ra hoa vào đúng khung thời gian tối ưu. Mục đích của việc làm này là giúp cây trồng cân bằng giữa áp lực sương giá, sốc nhiệt, tình trạng thiếu nước và kết hợp bón đạm hợp lý nhằm thu về mức sản lượng cao nhất.

Tuy nhiên, để kiểm chứng sức chịu đựng của chiến lược trên trước sự tàn phá của biến đổi khí hậu, nhóm nghiên cứu đã tiến hành mô phỏng dài hạn. Họ sử dụng dữ liệu khí tượng kéo dài từ năm 1970 đến nay áp dụng trên nhiều giống lúa mì tại 83 địa điểm thuộc vành đai lúa mì của Australia. Kết quả thu về thực sự gây choáng váng khi sương giá vẫn là rào cản lớn nhất gây suy giảm năng suất, ngay cả khi người nông dân đã làm mọi thứ theo đúng sách giáo khoa nông nghiệp.

Tiến sĩ Fernanda Dreccer chỉ ra một thực tế nghiệt ngã khi người nông dân đang phải đối mặt với một sự đánh đổi đầy rủi ro. Việc cố gắng né tránh nắng nóng và hạn hán lại vô tình đẩy chu kỳ sinh trưởng nhạy cảm của cây trồng vào đúng thời điểm nguy cơ chạm trán sương giá lên cao nhất. "Thiệt hại sẽ đặc biệt nghiêm trọng nếu sương giá muộn và sốc nhiệt diễn ra đồng thời", vị chuyên gia này nhấn mạnh về bối cảnh tồi tệ nhất.

Nghiên cứu của CSIRO đã chứng minh một luận điểm mang tính bước ngoặt, đó là việc chỉ dựa vào chu kỳ sinh học tự nhiên của cây trồng không còn đủ sức bảo vệ mùa màng. Mức độ khắc nghiệt của thời tiết đã vô hiệu hóa những tiến bộ về nông học và chọn giống theo cách tiếp cận cũ. Lối thoát cốt lõi nhất hiện nay là khoa học phải tìm cách giảm mức độ nhạy cảm tự nhiên của bản thân cây trồng trước sương giá trong các mùa vụ bất lợi.

Bên cạnh đó, các nhà khoa học cũng vạch trần lỗ hổng của phương pháp canh tác hiện tại khi con người chỉ chăm chăm đánh giá mức nhiệt độ không khí. Cách làm này đã bỏ qua một yếu tố mang tính quyết định là điều kiện vi khí hậu ở tầng tán cây, nơi trực tiếp định đoạt việc các mô thực vật có bị đóng băng và phá hủy hay không.

Để giành lại thế chủ động trước thiên nhiên, nhóm nghiên cứu của CSIRO đang dồn lực làm rõ vai trò của độ ẩm không khí và cơ chế hình thành sương sớm. Tổ chức khoa học này kỳ vọng những hiểu biết sâu sắc mang tính hệ thống sẽ mở đường cho các chiến lược canh tác hoàn toàn mới. Từ đó, ngành nông nghiệp Australia có thể thúc đẩy các chương trình lai tạo ra những dòng cây trồng kiên cường hơn, cắt giảm tối đa sự phụ thuộc vào sự đỏng đảnh của thời tiết trong những giai đoạn sinh trưởng mang tính sống còn.