Đại biểu Quốc hội: Không để doanh nghiệp bỏ được 1 giấy phép nhưng lại phải tiếp nhiều đoàn kiểm tra
Đề xuất cắt giảm hàng chục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện nhận được sự đồng thuận của nhiều đại biểu Quốc hội. Tuy nhiên, các ý kiến cũng cảnh báo cải cách sẽ không đạt mục tiêu nếu doanh nghiệp chỉ "bớt tiền kiểm nhưng thêm hậu kiểm”.
Điều doanh nghiệp cần không phải là "cắt trên giấy"
Tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, chiều 5/8, Quốc hội thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư. Đại biểu Nguyễn Duy Thanh (Đoàn Cà Mau) cho rằng việc tiếp tục chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm là hướng đi đúng, song điều doanh nghiệp quan tâm nhất là sau cải cách sẽ giảm được bao nhiêu giấy phép, bao nhiêu thủ tục, tiết kiệm bao nhiêu thời gian và chi phí thực tế.
Ông dẫn báo cáo của Chính phủ cho biết Nghị quyết số 66.17/2026/NQ-CP đã cắt giảm 56 ngành, nghề và sửa đổi 14 ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Dự thảo Luật lần này tiếp tục đề xuất cắt thêm 2 ngành, nghề, bổ sung 1 ngành, nghề mới, đưa tổng số ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện còn 141.
"Tuy nhiên, số lượng ngành, nghề được đưa ra khỏi danh mục mới chỉ là bước đầu. Điều doanh nghiệp cần là những giấy phép nào được bỏ, thủ tục nào được bãi bỏ và chi phí tuân thủ thực sự giảm được bao nhiêu", đại biểu nhấn mạnh.
Ông dẫn lại số liệu từ Chương trình cắt giảm thủ tục hành chính năm 2025 cho thấy có tới 4.377 thủ tục hành chính, 8.977 điều kiện kinh doanh, 640 chế độ báo cáo, với tổng chi phí tuân thủ hơn 120.000 tỷ đồng mỗi năm.
Theo đại biểu, chỉ cần cắt giảm hiệu quả một phần trong số chi phí khổng lồ này cũng sẽ tạo ra dư địa rất lớn cho tăng trưởng kinh tế.
Đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, chi phí tuân thủ không chỉ là lệ phí hành chính mà còn bao gồm thời gian nghiên cứu quy định, chuẩn bị hồ sơ, đi lại và chi phí vốn trong thời gian chờ đợi. Một thủ tục kéo dài thêm vài tuần cũng có thể khiến doanh nghiệp mất cơ hội kinh doanh hoặc ảnh hưởng đến vòng quay vốn.
Vì vậy, ông đề nghị sau khi Luật được ban hành cần công khai bảng đối chiếu theo từng ngành, nghề, nêu rõ điều kiện nào được bãi bỏ, thời điểm áp dụng và cơ quan chịu trách nhiệm thực hiện để doanh nghiệp có thể áp dụng ngay, thay vì phải tự dò tìm giữa nhiều văn bản.
"Đừng bỏ một giấy phép rồi lại thêm nhiều cuộc kiểm tra"
Đại biểu Nguyễn Duy Thanh đặc biệt nhấn mạnh là yêu cầu xây dựng đầy đủ cơ chế hậu kiểm trước khi bãi bỏ điều kiện kinh doanh.
Theo ông, Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Kinh tế và Tài chính đã chỉ ra hồ sơ dự án Luật chưa làm rõ tính khả thi của các công cụ quản lý thay thế như tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, cơ sở dữ liệu, năng lực thanh tra, kiểm tra hay chế tài xử lý vi phạm.
Đại biểu cho rằng việc đưa một ngành, nghề ra khỏi danh mục đầu tư kinh doanh có điều kiện chưa chắc đã giúp doanh nghiệp giảm gánh nặng nếu sau đó vẫn phải xin một loại giấy xác nhận khác hoặc thực hiện những thủ tục có bản chất tương tự.
Ông đề nghị trước khi Luật có hiệu lực (dự kiến từ ngày 1/3/2027), các bộ phải công khai đầy đủ phương án quản lý thay thế đối với từng ngành, nghề; xác định rõ công cụ hậu kiểm, cơ quan thực hiện, dữ liệu sử dụng và tiêu chí phân loại rủi ro.
Đặc biệt, hoạt động kiểm tra cần dựa trên quản trị rủi ro và dữ liệu dùng chung. Doanh nghiệp tuân thủ tốt phải được giảm tần suất kiểm tra, trong khi nguồn lực quản lý tập trung vào các trường hợp có dấu hiệu vi phạm.
"Không để doanh nghiệp bỏ được một giấy phép nhưng lại phải tiếp nhiều đoàn kiểm tra hoặc cung cấp lặp lại cùng một hồ sơ cho nhiều cơ quan", đại biểu nhấn mạnh.
Theo ông, cắt giảm điều kiện kinh doanh chỉ có ý nghĩa khi doanh nghiệp thực sự giảm được thời gian và chi phí, trong khi Nhà nước vẫn kiểm soát hiệu quả rủi ro thông qua cơ chế hậu kiểm.
