Đại diện VCCI: 20 doanh nghiệp đứng đầu đóng góp 62% số thuế của 200 doanh nghiệp lớn, nguồn thu ngân sách tiềm ẩn rủi ro

Lễ vinh danh các doanh nghiệp nộp ngân sách lớn nhất Việt Nam năm 2026 (VNTAX 2026) đã công bố những chuyển động đáng chú ý trong cơ cấu đóng góp ngân sách của cộng đồng doanh nghiệp.

VNTAX 2026 cho thấy đóng góp ngân sách giữa khu vực tư nhân và nhà nước đang thu hẹp đáng kể. 100 doanh nghiệp tư nhân thuộc PRIVATE 100 thực nộp 390.700 tỷ đồng năm 2025, tăng 60%, tương đương 14,7% tổng thu ngân sách.

100 doanh nghiệp nhà nước thuộc STATE 100 đóng góp 425.800 tỷ đồng, tương đương khoảng 16% tổng thu ngân sách.

Khoảng cách giữa hai khu vực chỉ còn 35.100 tỷ đồng, khi PRIVATE 100 đạt gần 92% mức đóng góp của STATE 100.

Top 20 doanh nghiệp nộp ngân sách hơn 600.000 tỷ đồng

Bức tranh chung được thể hiện rõ hơn qua VNTAX 200, bảng xếp hạng 200 doanh nghiệp nộp ngân sách lớn nhất Việt Nam thuộc mọi loại hình sở hữu.

Tổng số thực nộp của 200 doanh nghiệp trong VNTAX 200 đạt 989.300 tỷ đồng, tăng 195.300 tỷ đồng, tương đương 25% so với kỳ xếp hạng trước. Đặt trong bối cảnh tổng thu ngân sách nhà nước năm 2025 đạt khoảng 2,65 triệu tỷ đồng, số tiền này tương đương hơn 37% tổng thu ngân sách cả nước.

Trong VNTAX 200 có 99 doanh nghiệp tư nhân, 73 doanh nghiệp nhà nước và 28 doanh nghiệp FDI/liên doanh. Khối nhà nước vẫn dẫn đầu với hơn 424.000 tỷ đồng, chiếm 43% tổng số nộp, trong khi khu vực tư nhân đạt hơn 390.000 tỷ đồng, chiếm 39%.

Đáng chú ý, chỉ 20 doanh nghiệp dẫn đầu đã đóng góp khoảng 614.000 tỷ đồng, chiếm gần 62% tổng số nộp của VNTAX 200.

Nhóm này có sự góp mặt của doanh nghiệp thuộc cả ba khu vực. Phía tư nhân có Vingroup, Sunshine Group, NH Smart City, Hòa Phát, Thành Công và THACO. Khối doanh nghiệp nhà nước có PetroVietnam, Viettel, Petrolimex, Vinacomin, Vinataba, EVN và Vietcombank. Khối FDI/liên doanh gồm Heineken Vietnam, Toyota, Honda, Vietsovpetro, Lọc hóa dầu Nghi Sơn, Sabeco và Ciputra Hanoi.

Mức độ tập trung còn thể hiện rõ ở tương quan giữa hai nhóm trong VNTAX 200. Top 100 doanh nghiệp đóng góp khoảng 92% tổng số nộp, trong khi 100 doanh nghiệp còn lại chỉ chiếm khoảng 8%.

Tại tọa đàm về nguồn lực tăng trưởng quốc gia chiều 15/9, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký kiêm Trưởng Ban Pháp chế Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho rằng, khi nhìn vào 20 doanh nghiệp nộp ngân sách lớn nhất, không chỉ nên tập trung vào những con số của nhóm này mà cần đặt trong câu chuyện rộng hơn là làm sao để hơn một triệu doanh nghiệp của Việt Nam cùng phát triển.

Ông cho rằng mục tiêu không chỉ là có thêm những doanh nghiệp lớn nằm trong nhóm dẫn đầu, mà là làm sao để ngày càng nhiều doanh nghiệp phát triển bền vững, mở rộng sản xuất, tạo việc làm và đóng góp nhiều hơn cho nền kinh tế.

Theo đại diện VCCI, những doanh nghiệp lớn có vai trò dẫn dắt, tạo động lực và hình thành các chuỗi giá trị. Tuy nhiên, sức mạnh của nền kinh tế còn nằm ở khả năng phát triển đồng đều của cộng đồng doanh nghiệp, từ doanh nghiệp lớn đến doanh nghiệp nhỏ, vừa và khu vực kinh doanh cá thể.

Động lực tăng trưởng trong nhóm doanh nghiệp tư nhân dẫn đầu đến khá rõ từ một số doanh nghiệp quy mô lớn.

Tổng số nộp của Top 10 PRIVATE 100 tăng từ khoảng 148.000 tỷ đồng lên 268.000 tỷ đồng, tương đương 80%. Vingroup đứng đầu PRIVATE 100 với mức đóng góp ngân sách tăng từ 56.200 tỷ đồng lên gần 148.800 tỷ đồng.

Bên cạnh Vingroup, nhóm dẫn đầu PRIVATE 100 còn có Sunshine Group, NH Smart City thuộc BRG Group, THACO, Hòa Phát, FPT, Techcombank, VPBank và ACB.

Mức tăng của Vingroup cũng có ảnh hưởng đáng kể đến mức tăng chung của VNTAX 200. Tổng đóng góp ngân sách của 200 doanh nghiệp tăng khoảng 195.300 tỷ đồng trong năm 2025. Riêng Vingroup đóng góp gần 47% mức tăng này, với số nộp 148.773 tỷ đồng, so với 56.200 tỷ đồng một năm trước. Nếu loại doanh nghiệp này, mức tăng của 199 đơn vị còn khoảng 13,9%.

Ông Đậu Anh Tuấn cho rằng số liệu cho thấy Việt Nam đã hình thành những tập đoàn quy mô lớn, song cũng đặt ra yêu cầu củng cố nền doanh nghiệp rộng hơn. Hiện 200 doanh nghiệp trong bảng xếp hạng chỉ tương đương khoảng 0,02% trong hơn một triệu doanh nghiệp đang hoạt động chính thức.

Quy mô đóng góp tăng cũng kéo theo ngưỡng lọt vào nhóm doanh nghiệp nộp ngân sách lớn được nâng lên. VNTAX 200 năm 2026 có 26 doanh nghiệp thực nộp trên 10.000 tỷ đồng, tăng 9 doanh nghiệp so với năm trước.

Riêng khu vực tư nhân, số doanh nghiệp vượt mốc 10.000 tỷ đồng tăng từ 4 lên 8, với sự xuất hiện thêm của Sunshine Group, NH Smart City, FPT và Techcombank. Ngưỡng vào Top 10 PRIVATE 100 cũng tăng lên khoảng 5.800 tỷ đồng.

Ở khu vực nhà nước, các doanh nghiệp dẫn đầu tiếp tục tập trung tại những ngành có quy mô lớn và giữ vai trò thiết yếu đối với nền kinh tế như dầu khí, năng lượng, xăng dầu, viễn thông và ngân hàng. PetroVietnam đứng đầu STATE 100 với mức nộp khoảng 91.000 tỷ đồng, tiếp theo là Viettel với hơn 42.290 tỷ đồng.

Xét theo ngành, bất động sản - xây dựng dẫn đầu với hơn 234.000 tỷ đồng, chiếm gần 24% tổng số nộp của VNTAX 200. Năng lượng - tài nguyên đứng thứ hai với hơn 220.000 tỷ đồng, tương đương 22,3%.

Lĩnh vực tài chính có 40 doanh nghiệp, đóng góp khoảng 139.000 tỷ đồng, trong đó riêng 23 ngân hàng nộp 104.600 tỷ đồng.

Đóng góp lớn không chỉ nằm ở số tiền nộp ngân sách

Từ cơ cấu đóng góp trên, ông Đậu Anh Tuấn cũng lưu ý về mức độ tập trung nguồn thu. Theo ông, đây là thế mạnh khi Việt Nam đã hình thành những tập đoàn quy mô lớn, nhưng đồng thời có thể tạo rủi ro cho nguồn thu ngân sách nếu các doanh nghiệp đứng đầu suy giảm sức khỏe tài chính hoặc gặp khó khăn trong kinh doanh.

Ngoài mức độ tập trung vào một số doanh nghiệp, đại diện VCCI cũng lưu ý về cơ cấu ngành. Nhóm bất động sản, xây dựng và năng lượng đóng góp tới 45,9% tổng số nộp của 200 doanh nghiệp.

Theo ông Tuấn, nguồn thu từ đất đai hiện giữ vai trò quan trọng với phát triển kinh tế và cân đối ngân sách. Tuy nhiên, đây là nguồn thu chịu ảnh hưởng lớn từ chu kỳ thị trường, khó duy trì mức tăng ổn định qua từng năm.

Thực tế, nguồn thu liên quan đất đai có thể tăng mạnh khi thị trường thuận lợi, nhiều dự án được giao đất, đấu giá hoặc triển khai. Ngược lại, khi thanh khoản bất động sản suy giảm, tiến độ dự án đình trệ hay đấu giá đất không thành công, khoản thu này có thể giảm nhanh.

Vì vậy, theo ông Tuấn, kết quả cao trong một năm chưa chắc phản ánh năng lực tạo nguồn thu ổn định trong dài hạn. Ngân sách cần được củng cố bằng nguồn thu từ sản xuất, kinh doanh, năng suất lao động và giá trị gia tăng tạo ra trong nước.

Trong nhóm 200 doanh nghiệp, công nghệ và viễn thông mới đóng góp 6,6%, thấp hơn đáng kể so với các ngành gắn với tài sản, tài nguyên hoặc hàng hóa chịu thuế tiêu thụ đặc biệt.

Đại diện VCCI cũng lưu ý dòng vốn tín dụng cần chảy nhiều hơn vào sản xuất, kinh doanh để nâng năng suất và tạo ra của cải vật chất. Nếu vốn chủ yếu được dùng để nắm giữ tài sản, đây không phải tín hiệu tích cực cho tính bền vững của nền kinh tế.

Cũng tại tọa đàm, đại diện các doanh nghiệp cũng cho rằng vai trò của nhóm dẫn đầu không nên chỉ dừng ở quy mô doanh thu hay số thuế nộp ngân sách, mà cần tạo thêm năng lực mới cho nền kinh tế và kéo theo sự phát triển của các doanh nghiệp khác.

Bà Vũ Thị Hải Phượng, Phó Chủ tịch HĐQT MB, cho rằng một doanh nghiệp lớn có thể tạo giá trị cho chính mình, nhưng doanh nghiệp "kiến tạo" phải tạo được năng lực trở thành lợi thế cạnh tranh của quốc gia. Với một ngân hàng như MB, một trong những mục tiêu là dẫn dắt dòng vốn vào các doanh nghiệp hiệu quả, qua đó giúp số doanh nghiệp quy mô lớn tiếp tục tăng lên.

Ở lĩnh vực hạ tầng công nghiệp, ông Đặng Thành Tâm, Chủ tịch Kinh Bắc, cho rằng Việt Nam "không thể chỉ mãi là một công xưởng sản xuất". Theo ông, phát triển công nghiệp sẽ đến lúc chạm ngưỡng, trong khi các ngành dịch vụ có thể tạo nguồn thu ngân sách ổn định và bền vững hơn. Doanh nghiệp này cho biết các khu công nghiệp của họ thu hút khoảng 10 tỷ USD vốn FDI và tạo thêm khoảng 75.000 việc làm mỗi năm.

Trong khi đó, Vietjet đặt mục tiêu mở rộng chuỗi giá trị từ vận tải sang đào tạo, bảo dưỡng tàu bay, dịch vụ mặt đất và các hoạt động phụ trợ. Bà Hồ Ngọc Yến Phương, Phó Chủ tịch HĐQT Vietjet, ước tính một hãng hàng không hiện phải chi khoảng 200-300 triệu USD mỗi năm ra nước ngoài cho một số dịch vụ. Vì vậy, doanh nghiệp muốn hợp tác với các đối tác quốc tế để từng bước đưa các hoạt động này về Việt Nam.

Để giảm mức độ phụ thuộc vào nhóm doanh nghiệp đứng đầu, theo ông Đậu Anh Tuấn, Việt Nam cần mở rộng số lượng doanh nghiệp có quy mô và năng lực đóng góp lớn. Điều này đòi hỏi chi phí tuân thủ vừa sức, thủ tục thuế thuận lợi, chính sách ổn định và nghĩa vụ tài chính có thể dự báo được.

Ông cũng cho rằng đóng góp của doanh nghiệp không chỉ nên đánh giá bằng số tiền nộp ngân sách, mà cần tính thêm giá trị gia tăng giữ lại trong nước, số việc làm, hiệu quả trên doanh thu và mức độ lan tỏa tới chuỗi cung ứng.

Theo đại diện VCCI, chính sách trong thời gian tới cần vừa tạo điều kiện để các doanh nghiệp lớn tiếp tục phát triển, vừa tạo cơ hội để doanh nghiệp nhỏ và vừa nâng cao năng lực, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị và từng bước lớn mạnh.