TS Nguyễn Văn Phụng: Cần thay đổi để nguồn thu ngân sách bớt phụ thuộc vào đất đai, tài nguyên

Theo TS Nguyễn Văn Phụng, chuyên gia cao cấp thuế và quản trị doanh nghiệp, nguyên Cục trưởng Cục Thuế Doanh nghiệp lớn, Tổng cục Thuế, sự kiện năm nay diễn ra trong bối cảnh cả nước đang phấn đấu thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số. Trong 6 tháng đầu năm, GDP tăng 8,18%; chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) tăng 11,9%; tổng kim ngạch xuất nhập khẩu 8 tháng tăng 28,7%.

Đáng chú ý, thu ngân sách Nhà nước đạt trên 2 triệu tỉ đồng, tương ứng khoảng 80% dự toán và tăng 16% so với cùng kỳ năm 2025. TS Nguyễn Văn Phụng đánh giá đây là những con số đáng ghi nhận, đồng thời gửi lời cảm ơn tới cộng đồng người nộp thuế, từ hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh, doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ, vừa đến các doanh nghiệp lớn, đặc biệt là những doanh nghiệp được vinh danh tại sự kiện.

“Tháp” nguồn thu ngân sách rất nhọn

Nhìn sâu hơn vào danh sách các doanh nghiệp nộp ngân sách lớn, ông Phụng cho rằng có một đặc điểm đáng chú ý là nguồn thu ngân sách đang tập trung vào một số ít doanh nghiệp lớn.

Theo ông, dù số lượng doanh nghiệp được lựa chọn có sự cân đối giữa các khu vực, mức đóng góp ngân sách của từng doanh nghiệp lại có sự khác biệt đáng kể. Ông cũng lưu ý số liệu trong bảng xếp hạng có thể chưa phản ánh đầy đủ tổng thể đóng góp của một số doanh nghiệp lớn do cách thức thống kê.

TS Nguyễn Văn Phụng dẫn ví dụ Tập đoàn Công nghiệp và Năng lượng Quốc gia. Theo ông, nếu tính cả hệ sinh thái, các doanh nghiệp liên kết và các doanh nghiệp kinh doanh, số thuế nộp có thể lên tới 166.000 tỉ đồng, trong khi con số được ghi nhận trong danh sách hiện tại là khoảng 90.000 tỉ đồng.

Ông cho rằng sự khác biệt này là bình thường do phạm vi thống kê. Tương tự, với Vietjet, ông Phụng cho rằng bảng số liệu sẽ đầy đủ hơn nếu tính cả khoản lệ phí mà doanh nghiệp đã nộp cho Nhà nước nhưng chưa được tập hợp vào con số hiện tại.

Một trường hợp khác được ông nhắc tới là MB. Theo kinh nghiệm quản lý của ông, sau 11 năm, MB đã đóng cho Nhà nước khoảng 61.000 tỉ đồng tiền thuế. Từ những trường hợp trên, ông Phụng cho rằng cần nhìn nhận thận trọng khi đánh giá bức tranh đóng góp ngân sách của các doanh nghiệp lớn, bởi việc thu thập đầy đủ số liệu về tổng mức nộp cũng như cơ cấu nguồn thu trong một khoảng thời gian ngắn là không dễ dàng.

Nguồn thu vẫn phụ thuộc vào đất đai, tài nguyên

Đáng chú ý, từ kinh nghiệm nhiều năm nghiên cứu, đề xuất chính sách và quản lý thuế doanh nghiệp lớn, ông Phụng cho rằng cần nhìn danh sách các doanh nghiệp nộp ngân sách trong bức tranh rộng hơn của cơ cấu nguồn thu.

Theo ông, nguồn thu ngân sách hiện vẫn còn phụ thuộc nhiều vào nguồn thu từ đất đai, tài nguyên, trong khi những nguồn thu tăng lên từ giá trị gia tăng của nền kinh tế vẫn ở mức khiêm tốn.

“Chúng tôi hy vọng rằng những năm tới sẽ tốt hơn”, ông Phụng nói.

Theo chuyên gia này, so với sự kiện năm 2025, năm 2026 đã bắt đầu xuất hiện sự chuyển dịch trong cơ cấu đóng góp của một số doanh nghiệp. Đáng chú ý, các doanh nghiệp bất động sản không chỉ nộp tiền sử dụng đất mà đang dần chuyển sang các khoản thuế, tiền đất nộp hàng năm.

Bên cạnh doanh thu từ bất động sản, một số doanh nghiệp còn phát triển các nguồn doanh thu từ dịch vụ. Ông Phụng dẫn ví dụ các doanh nghiệp kinh doanh hạ tầng khu công nghiệp như Kinh Bắc và Becamex Bình Dương.

Theo ông, các doanh nghiệp này đang chuyển dần sang cung cấp dịch vụ cho những khách hàng là doanh nghiệp thứ cấp, tức những doanh nghiệp trực tiếp tạo ra của cải vật chất và giá trị gia tăng cho nền kinh tế.

Cần thay đổi chính sách để có bảng xếp hạng tốt hơn vào năm 2030

Theo TS Nguyễn Văn Phụng, nếu muốn có một bảng xếp hạng doanh nghiệp nộp ngân sách tốt hơn vào năm 2030 thì những thay đổi cần được thực hiện ngay từ bây giờ.

Trước hết, cần có những thay đổi trong quy định, chính sách và công tác quản lý thuế nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn. Ông cũng nhắc tới chiến dịch làm sạch mã số thuế ở các trạng thái 03 và 06 đang được triển khai gần đây, cho rằng đây cũng là một phần góp vào quá trình hoàn thiện dữ liệu và quản lý người nộp thuế.

Từ góc độ chính sách, ông Phụng kỳ vọng cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam sẽ tiếp tục có những bước phát triển mới trong những năm tới. Các doanh nghiệp đang dẫn đầu về quy mô và đóng góp ngân sách sẽ tiếp tục giữ vai trò tiên phong, dẫn dắt và đóng góp lớn hơn cho nền kinh tế.

Ông đồng thời kỳ vọng những doanh nghiệp lớn chưa có trong danh sách hiện nay cũng sẽ tiếp tục phát triển, mở rộng hoạt động và đóng góp ngày càng lớn vào ngân sách Nhà nước.