Đề xuất mở rộng 24 tội danh phải chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại

Tại phiên thảo luận của Quốc hội sáng 27/10, trong khuôn khổ Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an, đã giải trình, làm rõ một số nội dung trong dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) và dự thảo Nghị quyết về việc thi hành bộ luật.

Về phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại, Bộ trưởng Bộ Công an cho biết đa số ý kiến đại biểu Quốc hội đồng tình với các nội dung sửa đổi, bổ sung trong dự thảo. Tuy nhiên, một số đại biểu đề nghị tiếp tục rà soát, cân nhắc kỹ việc mở rộng trách nhiệm hình sự đối với từng tội danh.

Theo cơ quan chủ trì soạn thảo, việc mở rộng phạm vi này xuất phát từ yêu cầu thực tiễn trong công tác phòng, chống tội phạm, đồng thời hoàn thiện cơ chế xử lý những hành vi lợi dụng tư cách pháp nhân để thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng.

Đại tướng Lương Tam Quang dẫn chứng, thực tế có nhiều trường hợp lợi dụng tư cách pháp nhân để thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội, gây thiệt hại lớn cho người dân và doanh nghiệp nhưng chưa được quy định đầy đủ trong Bộ luật Hình sự. Trong những trường hợp này, việc chỉ xử lý trách nhiệm hình sự đối với cá nhân có thể chưa bảo đảm tính răn đe và yêu cầu khắc phục hậu quả.

Trên cơ sở đánh giá tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi, yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm và các cam kết quốc tế mà Việt Nam tham gia, cơ quan soạn thảo đã rà soát, đề xuất bổ sung những tội danh phù hợp với đặc điểm hoạt động, nghĩa vụ và trách nhiệm của pháp nhân thương mại.

Theo Bộ trưởng Bộ Công an, dự thảo đã bổ sung 24 tội danh thuộc phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại. Các nhóm tội được đề cập gồm mua bán người, lừa đảo chiếm đoạt tài sản, vi phạm trong hoạt động kinh doanh thương mại, dịch vụ, môi trường, an toàn thực phẩm, ma túy, xâm phạm dữ liệu cá nhân, bảo hiểm và hóa đơn, chứng từ.

Thực tiễn cho thấy, nhiều hành vi vi phạm trong các lĩnh vực này được thực hiện dưới vỏ bọc doanh nghiệp, gây thiệt hại lớn nhưng trước đây có thể chỉ bị xử lý hành chính do chưa thuộc phạm vi điều chỉnh của Bộ luật Hình sự. Bộ trưởng dẫn ví dụ về các trường hợp núp bóng doanh nghiệp để lừa đảo, chiếm đoạt tài sản với số tiền lên tới hàng nghìn tỷ đồng.

Việc mở rộng trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân thương mại, theo cơ quan soạn thảo, nhằm tăng cường hiệu quả xử lý các hành vi lợi dụng doanh nghiệp để phạm tội. Đồng thời, dự thảo cũng quán triệt tinh thần Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân, hướng tới bảo vệ doanh nghiệp kinh doanh chân chính và xây dựng môi trường đầu tư, kinh doanh an toàn, minh bạch, bình đẳng.

Bổ sung 11 tội danh mới, tăng cường xử lý tội phạm công nghệ cao

Liên quan đến việc bổ sung tội danh và hành vi phạm tội mới, Đại tướng Lương Tam Quang cho biết thực tiễn phòng, chống tội phạm đã xuất hiện nhiều hành vi nguy hiểm mới, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ cao, công nghệ thông tin và kinh tế. Những hành vi này có thể xâm phạm nghiêm trọng quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, tổ chức và doanh nghiệp, trong khi chưa được nhận diện đầy đủ tại thời điểm xây dựng Bộ luật Hình sự năm 2015.

Vì vậy, dự thảo lần này đề xuất bổ sung 11 tội danh mới, trong đó có tội vi phạm quy định về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và tội vi phạm quy định về tài sản mã hóa, thị trường tài sản mã hóa. Các đề xuất này xuất phát từ yêu cầu xử lý những hành vi vi phạm phát sinh trong thực tiễn thời gian qua.

Dự thảo cũng bổ sung tội tổ chức khai thác thủy sản trái phép nhằm góp phần thực hiện các nỗ lực gỡ cảnh báo “thẻ vàng” IUU đối với thủy sản Việt Nam; đồng thời bổ sung các tội phạm liên quan đến xâm phạm an ninh mạng để phù hợp với Công ước Hà Nội về chống tội phạm mạng.

Bên cạnh việc mở rộng phạm vi xử lý hình sự, dự thảo được xây dựng theo hướng kết hợp giữa nghiêm trị với khoan hồng, nhân đạo. Theo Bộ trưởng Bộ Công an, các nội dung sửa đổi bao gồm hoàn thiện quy định về loại trừ trách nhiệm hình sự, tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, miễn trách nhiệm hình sự, giảm hình phạt và xóa án tích.

Dự thảo cũng đề xuất bỏ một số tội danh hoặc hành vi trong cấu thành tội phạm, đồng thời nâng mức định lượng tiền làm căn cứ xử lý hình sự đối với nhiều tội danh. Những điều chỉnh này nhằm loại trừ các hành vi chưa đến mức cần xử lý hình sự, bảo đảm phù hợp với tình hình phát triển kinh tế - xã hội và yêu cầu hoàn thiện pháp luật hiện nay.