Dự án cầu 1.200m nối hai thành phố, rút ngắn thời gian di chuyển còn 2 phút vừa khánh thành đã bị điều tra: Nghi vấn đội giá hơn 75 tỷ đồng tại Brazil

Khánh thành vào ngày 1/5 tại bang Paraná (Brazil), cầu Guaratuba nhanh chóng trở thành tâm điểm chú ý sau khi Tòa Kiểm toán bang Paraná (TCE-PR) công bố kết quả kiểm toán, chỉ ra các dấu hiệu bất thường trong hợp đồng xây dựng với tổng giá trị có thể bị đội giá lên tới 14,8 triệu real Brazil (75 tỷ đồng).

Mặc dù báo cáo được hoàn tất từ tháng 1, nội dung kiểm toán tập trung vào hợp đồng vẫn còn hiệu lực đến ngày 17/10/2026. Điều này đồng nghĩa các khoản thanh toán vẫn có thể được điều chỉnh trong quá trình thực hiện hợp đồng và các sai sót, nếu được xác nhận, vẫn còn cơ hội khắc phục thông qua các đợt quyết toán tiếp theo.

Cầu Guaratuba được xây dựng để thay thế tuyến phà cũ nối hai thành phố Guaratuba và Matinhos. Theo trang thông tin chính thức của dự án, công trình đã rút ngắn thời gian vượt vịnh từ khoảng 20-30 phút trong điều kiện bình thường xuống còn khoảng 2 phút.

Cây cầu dài 1.244 mét, nằm trên tuyến đường PR-412, bắc qua vịnh Guaratuba - một trong những tuyến kết nối quan trọng nhất của khu vực ven biển bang Paraná.

Theo báo cáo kiểm toán, phần lớn nghi vấn tập trung vào các phụ lục điều chỉnh hợp đồng, đặc biệt là những hạng mục mà TCE-PR cho rằng không đáng lẽ được tính là chi phí phát sinh để thanh toán thêm cho đơn vị thi công.

Ngoài vấn đề này, đoàn kiểm toán còn phát hiện các sai sót trong việc xác định đơn giá cũng như sự chênh lệch giữa khối lượng công việc ghi trong bảng dự toán hợp đồng với khối lượng vật tư, thiết bị thực tế được sử dụng trong quá trình thi công.

Theo cuộc điều tra được báo Tribuna do Paraná công bố, tổng số tiền 14,8 triệu real là kết quả cộng dồn từ nhiều điểm bất nhất khác nhau được phát hiện trong hợp đồng xây dựng cầu Guaratuba.

Do hợp đồng vẫn còn hiệu lực, cơ quan kiểm toán cho rằng các sai phạm này vẫn có thể được điều chỉnh trong thời hạn còn lại, bao gồm việc điều chỉnh giá trị thanh toán ở các kỳ nghiệm thu tiếp theo.

Một trong những hạng mục có giá trị lớn nhất bị kiểm toán chất vấn là dịch vụ hỗ trợ đường thủy, bao gồm tàu thuyền, thủy thủ, nhiên liệu và các phương tiện phục vụ việc vận chuyển công nhân, kỹ sư giám sát cũng như vật liệu thi công trên mặt nước.

Theo các kiểm toán viên, đây là khoản chi mang tính tất yếu đối với một dự án xây cầu vượt vịnh, vì vậy lẽ ra phải được tính ngay từ hồ sơ dự thầu ban đầu của nhà thầu, thay vì được bổ sung như một chi phí phát sinh.

Ban đầu, hạng mục này được dự toán khoảng 1,55 triệu real. Tuy nhiên, theo kết quả kiểm toán, các khoản thanh toán đã thực hiện có thể đã gây thất thoát khoảng 3,57 triệu real, và nếu tiếp tục áp dụng theo cách tính hiện nay, tổng thiệt hại có thể tăng lên 4,46 triệu real.

TCE-PR cho rằng vấn đề không chỉ nằm ở mức giá được tính mà còn ở việc đưa toàn bộ dịch vụ hỗ trợ đường thủy vào danh mục chi phí phát sinh, trong khi đây vốn là yêu cầu hiển nhiên của một công trình thi công trên mặt nước.

Đoàn kiểm toán cũng xem xét phần chi phí dành cho các thiết bị phục vụ thi công trên hệ thống đường dây điện cao thế đi qua khu vực xây dựng cầu.

Theo bảng dự toán đã được Sở Đường bộ bang Paraná (DER-PR) phê duyệt, dự án sử dụng 5 máy bay không người lái (drone) và 10 bộ thiết bị kéo cáp (puller). Tuy nhiên, kết quả kiểm tra cho thấy trên thực tế chỉ sử dụng 1 drone và 1 bộ kéo cáp.

Theo TCE-PR, sự chênh lệch giữa khối lượng thiết bị dự toán và khối lượng sử dụng thực tế có thể đã gây thất thoát khoảng 1,59 triệu real trong tổng các khoản bất thường được phát hiện.

Sau khi DER-PR gửi văn bản giải trình, TCE-PR cho biết các lập luận này chưa đủ sức bác bỏ các phát hiện của đoàn kiểm toán, vì vậy những nội dung bị chất vấn vẫn được giữ nguyên.

Phản hồi báo chí, Sở Đường bộ bang Paraná phản đối việc sử dụng thuật ngữ "đội giá". Theo cơ quan này, nếu muốn đánh giá việc đội giá thì phải xem xét toàn bộ giá trị hợp đồng, thay vì chỉ phân tích từng hạng mục riêng lẻ.

DER-PR cũng khẳng định mọi khoản thanh toán đều có cơ sở kỹ thuật và cho rằng những khác biệt trong cách diễn giải là điều có thể xảy ra đối với các dự án kỹ thuật phức tạp, đặc biệt là các hợp đồng theo mô hình thiết kế kết hợp thi công.

Theo thông tin gửi tới trang thông tin Tribuna do Paraná, TCE-PR cho biết hồ sơ hiện đang trong giai đoạn xem xét các giải trình do DER-PR cung cấp sau khi nhận được ý kiến kỹ thuật từ Ban Điều phối Công trình công cộng và Kỹ thuật.

Sau khi hoàn tất bước này, vụ việc sẽ được chuyển lên Hội đồng toàn thể của Tòa Kiểm toán, nơi các thành viên sẽ thảo luận, đưa ra phán quyết cuối cùng và quyết định các biện pháp xử lý nếu phát hiện vi phạm.

Về phía DER-PR, cơ quan này khẳng định vụ việc vẫn đang trong quá trình xem xét nội bộ của Tòa Kiểm toán và chưa có bất kỳ quyết định chính thức nào từ các thành viên hội đồng.

DER-PR cũng nhấn mạnh hiện không có biện pháp khẩn cấp nào được áp dụng, đồng thời cho biết vẫn đang tiếp tục cung cấp thông tin theo yêu cầu của cơ quan kiểm toán.

Đối với sự chênh lệch giữa kế hoạch sử dụng 5 drone và 10 bộ kéo cáp với thực tế chỉ sử dụng 1 thiết bị mỗi loại, DER-PR giải thích rằng các mức giá được xây dựng dựa trên báo giá thị trường.

Theo cơ quan này, báo giá được thu thập từ các doanh nghiệp chuyên ngành được Copel công nhận, trong khi việc giám sát thi công do đội ngũ kỹ thuật của DER-PR cùng các đơn vị giám sát chuyên môn thực hiện.

Đối với khoản chi hỗ trợ đường thủy, DER-PR cho biết nhu cầu bổ sung thêm tàu thuyền không nằm trong hồ sơ dự thầu ban đầu của liên danh nhà thầu thực hiện dự án.

Cơ quan này lập luận rằng những yếu tố phát sinh ngoài dự kiến thuộc trách nhiệm của chính chủ đầu tư. Tuy nhiên, lời giải thích này không làm thay đổi quan điểm kỹ thuật mà TCE-PR đã nêu trong báo cáo kiểm toán.

Liên danh Nova Ponte, đơn vị trực tiếp thi công công trình, cho biết họ thực hiện dự án theo đúng các điều khoản hợp đồng và sẽ trình bày đầy đủ quan điểm của mình trong quá trình giải quyết vụ việc theo thủ tục hành chính.

Liên danh này được lựa chọn sau khi giành chiến thắng trong gói thầu do Sở Đường bộ bang Paraná tổ chức vào năm 2022, với nhiệm vụ thiết kế và thi công cầu Guaratuba.