Dự án đường sắt cao tốc vay Trung Quốc gần 190.000 tỷ đồng liên tục thua lỗ, Bộ Tài chính Indonesia tiếp quản 60% cổ phần
Chính phủ Indonesia dự kiến chuyển quyền sở hữu phần lớn cổ phần tại đơn vị vận hành tuyến đường sắt cao tốc Jakarta, Bandung (Whoosh) cho Bộ Tài chính, trong bối cảnh dự án do Trung Quốc hậu thuẫn vẫn đang đối mặt áp lực tài chính và gánh nặng nợ vay.
Phát biểu với báo giới ngày 5/8, Bộ trưởng Tài chính Indonesia Purbaya Yudhi Sadewa cho biết Bộ Tài chính sẽ tiếp nhận 60% cổ phần của Công ty PT Kereta Cepat Indonesia, China (KCIC), đơn vị vận hành tuyến đường sắt cao tốc Jakarta, Bandung.
Theo ông, phần cổ phần này sẽ được chuyển từ cơ quan đầu tư quốc gia Danantara sang Bộ Tài chính và quá trình chuyển giao dự kiến hoàn tất trong tháng 9.
Trước đó, 60% cổ phần KCIC do liên doanh các doanh nghiệp nhà nước Indonesia nắm giữ thông qua Công ty PT Pilar Sinergi BUMN Indonesia (PSBI), trong khi 40% còn lại vẫn thuộc sở hữu của Công ty TNHH Đường sắt cao tốc Bắc Kinh, Yawan của Trung Quốc.
Sau khi hoàn tất việc chuyển giao, tuyến đường sắt cao tốc Whoosh sẽ được quản lý bởi một hoặc nhiều đơn vị đặc trách (SMV) trực thuộc Bộ Tài chính. Theo Bộ trưởng Sadewa, mô hình này nhằm bảo đảm hoạt động kinh doanh cũng như nghĩa vụ trả nợ của KCIC không còn tạo thêm gánh nặng cho ngân sách nhà nước.
"Chúng tôi vẫn đang thảo luận. Có thể sẽ có nhiều hơn một đơn vị cùng tham gia quản lý", ông cho biết.
Theo kế hoạch, các chi phí vận hành và nghĩa vụ trả nợ của KCIC sẽ được chi trả từ nguồn doanh thu hoặc cổ tức do các đơn vị SMV tạo ra.
Bộ trưởng Tài chính Indonesia cũng khẳng định việc thay đổi cơ cấu sở hữu sẽ không ảnh hưởng đến quan hệ hợp tác đường sắt cao tốc giữa Indonesia và Trung Quốc. Theo ông, Bắc Kinh vẫn cam kết tiếp tục đồng hành với Jakarta, đặc biệt trong kế hoạch nghiên cứu mở rộng tuyến đường sắt cao tốc tới tỉnh Đông Java.
Hiện Bộ Điều phối Cơ sở hạ tầng và Phát triển vùng Indonesia đang tiến hành nghiên cứu sơ bộ về dự án mở rộng. Tuy nhiên, Bộ Giao thông Vận tải cho biết việc tái cơ cấu tài chính tuyến Jakarta, Bandung sẽ là cơ sở quan trọng trước khi chính phủ quyết định có kéo dài tuyến đến Surabaya và Banyuwangi hay không.
Tuyến đường sắt cao tốc Whoosh dài 142km có tổng vốn đầu tư khoảng 7,3 tỷ USD (tương đương 191.508 tỷ đồng) và được xây dựng với sự hậu thuẫn của Trung Quốc. Trong quá trình triển khai, dự án liên tục gặp nhiều trở ngại như vướng mắc giải phóng mặt bằng, chậm tiến độ do đại dịch Covid-19 và chi phí tăng cao.
Áp lực lớn nhất đến từ khoản vay khoảng 7,2 tỷ USD (khoảng 188. 885 tỷ đồng) của Ngân hàng Phát triển Trung Quốc, trong đó khoảng 1,2 tỷ USD là phần vốn phát sinh do đội vốn.
Sau khi chính thức vận hành từ tháng 10/2023, Whoosh vẫn chưa đạt kỳ vọng về lượng hành khách. Đến giữa năm 2025, tuyến đường sắt mới phục vụ khoảng 10 triệu lượt khách, thấp hơn nhiều so với mục tiêu 31 triệu lượt mỗi năm.
Hoạt động kinh doanh kém khả quan khiến KCIC ghi nhận khoản lỗ 4,2 nghìn tỷ rupiah, tương đương khoảng 234,5 triệu USD, trong năm 2024 và tiếp tục lỗ thêm 1,62 nghìn tỷ rupiah trong 6 tháng đầu năm 2025. Tính đến cuối tháng 6/2025, tổng nợ phải trả của phía Indonesia đã tăng lên 18,9 nghìn tỷ rupiah.
Về nguồn vốn, năm 2017, Ngân hàng Phát triển Trung Quốc đã cấp khoản vay 4,5 tỷ USD với lãi suất 2% trong thời hạn 40 năm cho dự án. Đến năm 2023, ngân hàng này tiếp tục cấp thêm một khoản vay có thời hạn 35 năm với lãi suất trên 3% để đáp ứng phần vốn phát sinh. Theo truyền thông Indonesia, riêng chi phí lãi vay hằng năm của dự án đã lên tới khoảng 120 triệu USD.
