Dự thảo nghị định mới về kinh doanh xăng dầu có nhiều lỗ hổng cần vá?

Cần bỏ tư duy không quản được thì cấm

Chia sẻ với PV Tiền Phong, ông Văn Tấn Phụng - Chủ tịch Hiệp hội Dầu khí Đồng Nai - cho biết, hiệp hội vừa có văn bản góp ý cho dự thảo lần thứ 14 Nghị định về kinh doanh xăng dầu của Bộ Công Thương.

Theo ông Phụng, dự thảo đã có bước tiến nhưng các doanh nghiệp xăng dầu Đồng Nai cho rằng ban soạn thảo cần nghiên cứu bổ sung những quy định cụ thể hơn để phù hợp với chủ trương đưa kinh doanh xăng dầu từng bước tiến tới thị trường.

Để thị trường vận hành ổn định, dự thảo nghị định chỉ cần xử lý các vấn đề cốt lõi như: Cho phép thương nhân phân phối được mua hàng từ các đầu mối nhập khẩu xăng dầu và các nhà máy lọc dầu trong nước. Cùng đó, thương nhân phân phối được mua bán với nhau để tự điều hòa nguồn hàng trong khâu phân phối, chống đứt gãy nguồn hàng ở khâu bán lẻ khi nguồn cung trong và ngoài nước có biến động. “Việc các thương nhân phân phối mua bán lòng vòng trái quy định sẽ bị kiểm tra thường xuyên và xử lý đúng pháp luật. Vin vào vài đơn vị sai trái mà cấm thì không thuyết phục”, ông Phụng cho hay.

Cũng theo ông Phụng, việc để doanh nghiệp bán lẻ tự định giá là bước cải tiến của dự thảo nghị định, nhưng cũng cần xem xét lại hình thức cửa hàng xăng dầu đại lý và nhượng quyền bán lẻ. Thực tế vận hành của thị trường cho thấy, nên để các doanh nghiệp bán lẻ xăng dầu được lựa chọn nhà cung cấp miễn là đảm bảo nguồn hàng, tự chịu trách nhiệm về chất lượng, số lượng hàng hóa và được các cơ quan quản lý Nhà nước kiểm tra giám sát.

“Không nên để các đầu mối định giá bán lẻ vì bản thân các doanh nghiệp đầu mối không thể cập nhật các chi phí cụ thể cho các cửa hàng xăng dầu ở từng vùng, từng khu vực. Chúng tôi kiến nghị để các doanh nghiệp bán lẻ tự định giá và chịu trách nhiệm với cơ quan thuế là phù hợp nhất”, ông Phụng đề xuất.

6 giải pháp siết tình trạng xăng dầu chạy lòng vòng

Góp ý cho dự thảo nghị định, ông Giang Chấn Tây - Giám đốc Công ty Xăng dầu Bội Ngọc, tỉnh Vĩnh Long - cho biết đã nhiều lần góp ý về các điều kiện để thương nhân phân phối xăng dầu được mua bán với nhau, vừa tạo điều kiện điều hòa nguồn hàng, vừa tránh bị lợi dụng để mua bán lòng vòng, làm phát sinh thêm tầng nấc trung gian và chi phí.

Ông Tây cho rằng, thương nhân phân phối xăng dầu mua bán với nhau sẽ giúp điều hòa nguồn hàng, tận dụng kho và phương tiện vận chuyển, chủ động xử lý tình trạng thiếu thừa nguồn cung. Việc mua bán này có thể quản lý thông qua 6 điều kiện rõ ràng và có thể truy xuất, kiểm tra bằng dữ liệu. Cụ thể, cùng một lượng hàng, chỉ cho phép một lần mua bán giữa hai thương nhân phân phối, không được tiếp tục bán cho thương nhân phân phối thứ ba. Quy định này bảo đảm khả năng điều hòa nguồn hàng nhưng chặn được việc hình thành chuỗi trung gian kéo dài.

Một giải pháp khác là mỗi lượng hàng mua bán giữa hai thương nhân phân phối phải có mã nhận diện giao dịch, thể hiện trên hóa đơn điện tử hoặc dữ liệu điện tử liên kết với hóa đơn. Mã phải gắn với lượng hàng chứ không chỉ với hóa đơn, để việc chia, gộp hoặc xuất hóa đơn mới không làm phát sinh lại quyền bán cho thương nhân phân phối khác.

Theo ông Tây, khi đã kiểm soát theo lượng hàng thực tế, không được chia nhỏ hóa đơn, thay đổi hợp đồng, cơ quan quản lý hoàn toàn có thể cho phép hàng được giao thẳng từ kho nguồn đến kho hoặc địa điểm nhận hàng của bên mua, hoặc chuyển quyền sở hữu tại cùng một kho. Việc không bắt hàng phải đi qua kho của từng thương nhân chỉ để hoàn thành thủ tục, sẽ giúp doanh nghiệp giảm được chi phí vận chuyển, hao hụt và chi phí không cần thiết.

“Theo cách này, Nhà nước không cần quy định tỷ lệ cứng 5%, 10% hay một tỷ lệ mua bán cụ thể, mà kiểm soát trực tiếp đường đi và số tầng trung gian của hàng hóa. Như vậy vừa giữ được sự linh hoạt trong điều hòa nguồn cung, vừa ngăn được việc hình thành chuỗi phân phối, mua đi bán lại qua nhiều tầng để hưởng chênh lệch, làm phát sinh chi phí gây bất lợi cho doanh nghiệp bán lẻ và người tiêu dùng”, ông Tây chia sẻ.

‘Công bằng trong kinh doanh xăng dầu phải bắt đầu từ công bằng trong đo lường. Nếu thương nhân đầu mối và các khâu phía trên giao dịch với nhau trên cơ sở thể tích quy đổi tại 15°C thì không có lý do hợp lý để khi hàng hóa đi đến khâu bán lẻ lại thay đổi sang một chuẩn giao nhận và thanh toán khác, làm cho rủi ro biến động thể tích do nhiệt độ tập trung vào doanh nghiệp bán lẻ', ông Giang Chấn Tây, Giám đốc Công ty Xăng dầu Bội Ngọc (tỉnh Vĩnh Long).

Một lỗ hổng nữa chưa được đề cập trong dự thảo nghị định, theo ông Tây, chính là việc doanh nghiệp bán lẻ bị thiệt thòi rất lớn trong suốt thời gian dài vừa qua do những vấn đề liên quan đến nguyên tắc giao nhận và thanh toán xăng dầu theo thể tích quy đổi về nhiệt độ cơ sở 15°C (V15) trong toàn bộ chuỗi kinh doanh.

Lo nguy cơ cạnh tranh không công bằng

Trả lời câu hỏi của PV Tiền Phong, tổng giám đốc một doanh nghiệp đang sở hữu chuỗi hơn 10 cây xăng ở khu vực phía Nam cho rằng, dự thảo nghị định mới về kinh doanh xăng dầu của Bộ Công Thương đang hướng tới việc chuyển trọng tâm quản lý từ định giá trực tiếp sang hậu kiểm, giám sát và minh bạch dữ liệu. Đây là bước đột phá cần ghi nhận về hướng quản lý mới với việc doanh nghiệp sẽ tiết kiệm được chi phí hơn, phải chấp nhận cạnh tranh hơn đồng thời giúp đào thải được doanh nghiệp yếu kém.

Tuy nhiên, dự thảo nghị định hiện chưa đề cập đến vấn đề cốt lõi của thị trường xăng dầu hiện nay chính là sự công bằng trong kinh doanh cũng như những vấn đề mà Luật Cạnh tranh đã quy định rõ. Điều này thể hiện rõ qua việc nắm giữ tới hơn 75% thị phần của 3 doanh nghiệp lớn nhất là Petrolimex với khoảng 43% thị phần xăng dầu toàn quốc, PVOIL với khoảng 23% thị phần phân phối xăng dầu và Công ty TNHH MTV Dầu khí TPHCM (Saigon Petro) với khoảng 10%. Các doanh nghiệp đầu mối này vừa là đơn vị nhập khẩu nhưng cũng đồng thời sở hữu hệ thống cửa hàng bán lẻ trực tiếp, nhượng quyền nên có lợi thế rất lớn trong việc cạnh tranh với tất cả các loại hình kinh doanh ở các tầng nấc phân phối cũng như bán lẻ.

“Việc cho doanh nghiệp đầu mối tự quyết định giá và vẫn khống chế, chưa tạo ra quy định rõ ràng về phân chia lợi nhuận định mức, chi phí định mức cũng như tính đủ chi phí cho các khâu trong chuỗi kinh doanh xăng dầu của doanh nghiệp bán lẻ thì việc cạnh tranh mang lại lợi ích cho người tiêu dùng vẫn là câu chuyện còn nhiều tranh cãi trong thời gian tới”, vị Tổng giám đốc phân tích.