EU mở tham vấn rà soát phạm vi sản phẩm thép: Xuất khẩu thép Việt sang châu Âu trong 5T/2026 đã giảm 18%, áp lực thêm lớn?

Ngày 30/7/2026 , Tổng vụ Thương mại và An ninh kinh tế của EU đã thông báo Ủy ban châu Âu đã khởi động tham vấn có mục tiêu nhằm thu thập phản hồi từ các bên liên quan về phạm vi sản phẩm theo yêu cầu của Quy định về thép của EU, để đánh giá xem sản phẩm nào nên được đưa vào phạm vi của quy định.

Quy định được cho rằng là giải pháp cho các tác động tiêu cực liên quan đến thương mại của tình trạng dư thừa công suất toàn cầu đối với thị trường thép của EU và có hiệu lực từ ngày 1/7.

Theo Điều 12.1, Ủy ban châu Âu được yêu cầu đánh giá sự cần thiết phải sửa đổi phạm vi sản phẩm của quy định để bao gồm các sản phẩm thuộc các loại sau: ống, đường ống và cấu hình rỗng, bằng gang; dây thép không hợp kim và các loại dây hợp kim khác; dây thép không gỉ; thanh rèn không hợp kim và các loại thanh hợp kim khác.

Cuộc tham vấn công khai nhằm thu thập thông tin và quan điểm từ các nhà sản xuất thép, người sử dụng thép, thương nhân, nhà nhập khẩu, hiệp hội ngành nghề và các bên liên quan khác để xác định các nhóm sản phẩm cần được giải quyết bằng các biện pháp của EU.

Cuộc tham vấn sẽ kéo dài tám tuần, từ ngày 28/7 đến ngày 28/9/2026. Sau cuộc tham vấn, Ủy ban châu Âu sẽ phân tích các phản hồi như một phần của đánh giá phạm vi sản phẩm, mà Ủy ban dự kiến ​​sẽ hoàn tất trước ngày 31/12/2026.

Động thái này có thể mở rộng thêm các mặt hàng bị áp hạn ngạch và thuế quan, qua đó tác động trực tiếp đến hoạt động xuất khẩu thép của Việt Nam sang thị trường châu Âu.

Hạn ngạch giảm mạnh, thuế ngoài hạn ngạch tăng lên 50%

Quy định thép mới của EU có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, thay thế cơ chế tự vệ thép trước đó. Theo cơ chế mới, tổng lượng thép được nhập khẩu miễn thuế vào EU bị giới hạn ở mức 18,3 triệu tấn mỗi năm, thấp hơn khoảng 47% so với hạn ngạch năm 2024.

Đối với lượng hàng nhập khẩu vượt hạn ngạch, mức thuế áp dụng được nâng từ 25% lên 50%. Phạm vi điều chỉnh cũng được mở rộng từ 28 lên 30 nhóm sản phẩm, cho thấy mức độ bảo hộ đối với ngành thép nội khối ngày càng gia tăng.

Một điểm đáng chú ý khác là yêu cầu truy xuất nguồn gốc theo nguyên tắc “melt and pour”, tức xác định quốc gia nơi thép được nấu chảy và đúc ban đầu. Theo đó, xuất xứ sẽ không chỉ dựa trên địa điểm gia công hoặc hoàn thiện sản phẩm cuối cùng.

Quy định này nhằm tăng tính minh bạch của chuỗi cung ứng, đồng thời hạn chế tình trạng thép từ một quốc gia được gia công tại nước thứ ba rồi xuất khẩu vào EU để hưởng hạn ngạch hoặc ưu đãi khác.

Thép Việt có thể mất lợi thế vì phụ thuộc nguyên liệu nhập khẩu

Theo Thương vụ Việt Nam tại Bỉ và EU, các quy định mới tạo ra hai thách thức lớn đối với ngành thép Việt Nam.

Trước hết là nhu cầu của thị trường. Trong 5 tháng đầu năm 2026, sản lượng thép Việt Nam xuất khẩu sang EU giảm gần 18,3% so với cùng kỳ, trong khi kim ngạch giảm khoảng 23,3%. Diễn biến này xuất hiện ngay cả trước khi quy định mới có hiệu lực, trong bối cảnh nhu cầu tiêu thụ tại châu Âu suy yếu và các hàng rào phòng vệ thương mại ngày càng được siết chặt.

Thách thức lớn hơn nằm ở nguyên tắc “melt and pour”. Nhiều doanh nghiệp Việt Nam hiện vẫn nhập khẩu phôi thép hoặc thép cán nóng từ nước ngoài, sau đó gia công thành sản phẩm hoàn chỉnh để xuất khẩu.

Khi áp dụng quy định mới, lượng hàng này có thể được tính vào hạn ngạch của quốc gia sản xuất nguyên liệu ban đầu, thay vì hạn ngạch dành cho Việt Nam. Vì vậy, một số sản phẩm được gia công và hoàn thiện trong nước dù mang nhãn “sản xuất tại Việt Nam” vẫn có nguy cơ không được hưởng hạn ngạch của Việt Nam khi vào EU.

Nâng công suất thép thô có thể tạo lợi thế dài hạn

Ở chiều tích cực, Hiệp hội Thép Việt Nam dự báo sản lượng thép thô trong nước có thể đạt khoảng 27 triệu tấn trong năm 2026, tăng 10% so với năm trước. Sản lượng thép thành phẩm ước đạt 33 triệu tấn, trong đó khoảng 6 triệu tấn được xuất khẩu.

Việc gia tăng năng lực sản xuất thép thô trong nước có thể giúp doanh nghiệp Việt Nam giảm phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu, đồng thời đáp ứng tốt hơn yêu cầu truy xuất nguồn gốc của EU trong dài hạn. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi này đòi hỏi vốn đầu tư lớn, thời gian triển khai dài và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường ngày càng khắt khe tại châu Âu.

Trước mắt, Thương vụ Việt Nam tại Bỉ và EU khuyến nghị các doanh nghiệp theo dõi sát quá trình tham vấn, đặc biệt đối với nhóm dây thép không gỉ và ống thép – những mặt hàng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến một số nhà xuất khẩu Việt Nam.

Các doanh nghiệp và Hiệp hội Thép Việt Nam cũng được khuyến nghị tăng cường phối hợp với nhà nhập khẩu và các hiệp hội ngành hàng tại châu Âu để gửi ý kiến phản hồi. Mục tiêu tối thiểu là đề xuất một giai đoạn chuyển tiếp phù hợp, giúp doanh nghiệp có thêm thời gian điều chỉnh chuỗi cung ứng và hệ thống truy xuất nguồn gốc trước khi các quy định mở rộng được áp dụng.