Vĩ mô

Hàng loạt dự án điện chậm tiến độ, Việt Nam đứng trước nguy cơ thiếu 61,2 tỷ kWh

Khúc Văn • 20/11/2026 14:59

Nhu cầu điện phục vụ mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số đang tạo sức ép lớn lên hệ thống năng lượng quốc gia.

Ảnh màn hình 2026-11-20 lúc 01.27.21
TS. Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương.

Phát biểu tại Diễn đàn “Năng lượng cho phát triển bền vững” diễn ra ngày 19/11, TS. Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, cho biết giai đoạn 2026–2030, Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân hai con số mỗi năm. Để đáp ứng yêu cầu này, điện thương phẩm cần tăng trưởng 11–12%/năm, tương đương 1,2–1,5 lần tốc độ tăng trưởng kinh tế.

Trong đó, nhóm điện khí đốt dự kiến tăng trưởng 13,2%/năm, còn tỷ trọng năng lượng tái tạo trong tổng cung năng lượng sơ cấp cần đạt 26,1% vào năm 2030.

Theo ông Hiển, thị trường năng lượng toàn cầu năm 2026 chứng kiến nhiều biến động mạnh. Có tới 102 trong tổng số 177 quốc gia chịu tác động tiêu cực nghiêm trọng từ khủng hoảng giá năng lượng. Việt Nam nằm trong nhóm 13 quốc gia duy trì được sự ổn định tương đối về nguồn cung và mặt bằng giá.

Dù vậy, áp lực bảo đảm an ninh năng lượng trong nước đang gia tăng nhanh cùng quy mô nền kinh tế. Sản lượng điện sản xuất năm 2026 tăng khoảng 10,3%, thấp hơn mục tiêu tăng trưởng 11–12% đặt ra ban đầu.

Đáng chú ý, Việt Nam đã chuyển từ vị thế tự chủ sang nhập khẩu ròng năng lượng sơ cấp. Tỷ lệ phụ thuộc vào năng lượng nhập khẩu tăng từ 8,4% năm 2015 lên 44% năm 2025.

Cơ cấu cung năng lượng sơ cấp hiện vẫn phụ thuộc lớn vào nhiên liệu hóa thạch, trong đó than chiếm 55%, dầu mỏ khoảng 26%, khí đốt khoảng 5%, còn năng lượng tái tạo và điện năng chiếm xấp xỉ 13%. Trong giai đoạn vừa qua, tiêu thụ than tăng 38%, dầu tăng 21,4%.

Nguồn cung trong nước cũng chịu sức ép khi sản lượng khai thác tài nguyên suy giảm. Từ năm 2025, lượng than nhập khẩu đã vượt sản lượng than khai thác nội địa. Các nhà máy lọc dầu trong nước hiện đáp ứng khoảng 70% nhu cầu xăng dầu, 30% còn lại phụ thuộc vào nguồn cung quốc tế.

Nguy cơ thiếu điện ngày càng rõ khi nguồn và lưới chậm tiến độ

Theo tính toán công khai của Bộ Công Thương, nếu không có những thay đổi đột phá về cơ chế và tiến độ đầu tư, hệ thống điện có thể đối mặt với nguy cơ thiếu hụt nguồn cung trong những năm tới. Dự báo năm 2027, hệ thống có thể thiếu khoảng 4.300 MW công suất. Đến năm 2030, mức thiếu hụt có thể lên tới 13.964 MW, tương ứng khoảng 61,2 tỷ kWh điện.

1 năng lượng
Nguy cơ thiếu điện ngày càng rõ khi nguồn và lưới chậm tiến độ.

TS. Nguyễn Đức Hiển cho rằng một trong những nguyên nhân quan trọng là tiến độ triển khai Quy hoạch điện VIII còn chậm. Sau gần 3 năm thực hiện, tỷ lệ các dự án nguồn điện đưa vào vận hành thương mại mới đạt khoảng 5%, trong khi số dự án đang xây dựng đạt 9%. Đối với lưới điện truyền tải, tỷ lệ thực hiện mới đạt 40,2% kế hoạch.

Tiến độ phát triển nguồn điện và lưới truyền tải thiếu đồng bộ khiến khả năng cung ứng điện giữa các vùng miền mất cân đối. Miền Bắc thiếu nguồn điện nền, trong khi hạ tầng truyền tải điện từ miền Trung vào miền Nam chưa đáp ứng được nhu cầu giải tỏa công suất.

Kế hoạch nhập khẩu điện từ các nước láng giềng cũng gặp trở ngại. Dự kiến đến năm 2027, Việt Nam sẽ đưa vào vận hành thương mại các đường dây nhập khẩu điện từ Lào, nhưng tiến độ hiện chậm khoảng 5.000 MW do vướng mắc về hạ tầng lưới đấu nối và khung giá điện chưa được thống nhất.

Một điểm nghẽn khác nằm ở các dự án điện khí LNG. Đây được xác định là nguồn điện nền quan trọng trong quá trình chuyển đổi cơ cấu năng lượng, thay thế dần điện than. Tuy nhiên, theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, công suất điện khí LNG đặt mục tiêu đạt 22.524 MW, trong khi đến nay mới có khoảng 1.600 MW tại các dự án Nhơn Trạch 3 và Nhơn Trạch 4 đi vào vận hành. Các chuỗi dự án khí quy mô lớn như Lô B và Cá Voi Xanh tiếp tục chậm so với kế hoạch.

Theo TS. Hiển, vướng mắc chủ yếu của các dự án LNG nằm ở cơ chế pháp lý và tài chính. Hợp đồng mua bán điện (PPA) chưa có cơ chế chuyển ngang giá nhiên liệu khí sang giá điện; tỷ lệ cam kết sản lượng điện bao tiêu tối thiểu (Qc) chưa được thống nhất; cơ chế chia sẻ rủi ro tài chính dài hạn cho nhà đầu tư cũng chưa rõ ràng.

Bên cạnh đó, quy định hiện hành yêu cầu mỗi dự án điện khí phải tự đầu tư hạ tầng kho chứa riêng, làm tăng chi phí và gây lãng phí nguồn lực. Trong khi đó, những doanh nghiệp có năng lực như PV GAS có thể phát triển hệ thống kho cảng LNG tập trung để cho thuê, nhưng cơ chế quản lý hiện nay chưa tạo điều kiện triển khai đồng bộ.

Đối với điện gió ngoài khơi và điện hạt nhân, đây là những nguồn năng lượng có ý nghĩa chiến lược trong bảo đảm công suất nền dài hạn. Tuy nhiên, hoạt động khảo sát, đo gió ngoài khơi còn vướng quy định về giao tọa độ và tình trạng chồng lấn không gian sử dụng biển.

TS. Hiển dẫn thực tế một số quốc gia như Trung Quốc đã áp dụng cơ chế quy hoạch không gian biển nhiều lớp, cho phép kết hợp các mục tiêu sử dụng khác nhau. Trong khi đó, Việt Nam vẫn quản lý không gian biển theo từng ngành, khiến việc triển khai các hoạt động khảo sát và phát triển dự án gặp khó khăn.

Năng lực tự chủ của ngành công nghiệp năng lượng trong nước cũng còn hạn chế. Một số doanh nghiệp như PTSC đã chế tạo và xuất khẩu chân đế điện gió ngoài khơi sang UAE và Đài Loan. Tuy nhiên, thép chuyên dụng phục vụ chế tạo vẫn phải nhập khẩu, khiến giá trị gia tăng giữ lại trong chuỗi cung ứng nội địa còn thấp.

Cần đột phá thể chế để khơi thông dòng vốn đầu tư năng lượng

Trước những thách thức trên, TS. Nguyễn Đức Hiển cho biết Ban Chính sách, chiến lược Trung ương đang chủ trì xây dựng Đề án Chiến lược tự chủ quốc gia, trong đó năng lượng được xác định là một trụ cột cốt lõi.

1 năng lượng 2
Cần đột phá thể chế để khơi thông dòng vốn đầu tư năng lượng

Theo ông, bảo đảm an ninh năng lượng đòi hỏi những quyết sách thể chế mang tính đột phá, tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn đang cản trở dòng vốn đầu tư và tiến độ triển khai dự án.

Trước hết, cần xử lý dứt điểm các vướng mắc về cơ chế tài chính đối với dự án điện khí LNG và điện gió ngoài khơi. Các quy định về hợp đồng mua bán điện, khung giá điện, tỷ lệ Qc cần được hoàn thiện theo hướng phù hợp với thực tế đầu tư. Đồng thời, cần nghiên cứu cơ chế thí điểm đối với những dự án quy mô lớn để tạo cơ sở triển khai.

Thứ hai, các cơ chế đặc thù cho trung tâm năng lượng tập trung tại Quảng Ngãi và Cà Mau cần sớm được ban hành theo tinh thần Kết luận 76 của Bộ Chính trị. Việc phát triển hạ tầng kho cảng LNG dùng chung sẽ giúp tối ưu hóa chi phí đầu tư, thay vì yêu cầu từng dự án xây dựng hệ thống riêng lẻ.

Thứ ba, cần giải phóng nguồn lực đang bị đình trệ tại các dự án năng lượng tái tạo tồn đọng. Đối với những dự án đã hoàn thành đầu tư nhưng chưa thể vận hành do vướng thủ tục pháp lý, cơ quan quản lý và doanh nghiệp cần phối hợp xử lý dứt điểm, tránh để lãng phí nguồn lực xã hội.

Thứ tư, cần sớm cụ thể hóa quy định của Luật Điện lực năm 2024 về việc tư nhân tham gia đầu tư hạ tầng truyền tải. Bộ Công Thương cần ban hành hướng dẫn chi tiết để thu hút vốn ngoài nhà nước vào các dự án đường dây 500 kV và 220 kV. Theo TS. Hiển, nhu cầu vốn đầu tư cho hệ thống năng lượng quốc gia mỗi năm hiện đang vượt quá khả năng cân đối của ngân sách nhà nước.

Thứ năm, Việt Nam cần hoàn thiện thị trường năng lượng cạnh tranh, thúc đẩy cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA), khơi thông nguồn vốn tài chính xanh và khuyến khích phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu. Cùng với đó, cần quy hoạch ngành công nghiệp phụ trợ năng lượng, nâng cao năng lực chế tạo cơ khí và phát triển nguồn cung nguyên liệu chiến lược nhằm giảm phụ thuộc vào linh kiện nhập khẩu.

“Bảo đảm an ninh năng lượng là điều kiện tiên quyết để duy trì ổn định kinh tế vĩ mô và hiện thực hóa khát vọng tăng trưởng hai con số. Việc chuyển đổi chính sách từ quản lý hành chính sang cơ chế thị trường cạnh tranh sẽ mở đường cho nguồn lực xã hội chảy mạnh vào hạ tầng năng lượng quốc gia”, TS. Nguyễn Đức Hiển nhấn mạnh.

Theo Kiến thức Đầu tư | 2026-11-20 12:53
https://dautu.kinhtechungkhoan.vn/hang-loat-du-an-dien-cham-tien-do-viet-nam-dung-truoc-nguy-co-thieu-61-2-ty-kwh-1475715.html
Đừng bỏ lỡ
    Đặc sắc
    Nổi bật Người quan sát
    Đọc tiếp
    Hàng loạt dự án điện chậm tiến độ, Việt Nam đứng trước nguy cơ thiếu 61,2 tỷ kWh
    POWERED BY ONECMS & INTECH