Hồi sinh 92.000ha đất hoang thành rừng nhân tạo lớn nhất thế giới: Kỳ tích xanh kéo dài 3 thế hệ, được Liên Hợp Quốc vinh danh

Nằm tại tỉnh Hà Bắc, gần khu tự trị Nội Mông, Saihanba hiện phủ xanh khoảng 92.000 ha đất và được xem là khu rừng nhân tạo lớn nhất thế giới. Thành công của dự án đã biến nơi đây thành hình mẫu toàn cầu trong cuộc chiến chống sa mạc hóa và suy thoái đất.

Theo Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc (UNEP), khu vực này từng bị tàn phá nghiêm trọng vào những năm 1950 do nạn khai thác gỗ quá mức. Thảm thực vật biến mất khiến đất bị xói mòn, trong khi cát từ các sa mạc phía bắc liên tục bị gió cuốn về phía Bắc Kinh.

Trước nguy cơ môi trường ngày càng nghiêm trọng, năm 1962, Trung Quốc triển khai dự án phục hồi quy mô lớn tại Saihanba. Hàng trăm cán bộ lâm nghiệp được điều động tới vùng đất có khí hậu khắc nghiệt, nhiệt độ thấp, gió mạnh và đất đai nghèo dinh dưỡng.

Trong suốt hơn 6 thập kỷ, 3 thế hệ công nhân lâm nghiệp đã kiên trì trồng, chăm sóc và bảo vệ rừng. Nhờ nỗ lực đó, tỷ lệ che phủ rừng tại Saihanba đã tăng từ 11,4% lên khoảng 80%.

"Lá chắn xanh" bảo vệ Bắc Kinh

Saihanba nằm trong vùng chuyển tiếp nhạy cảm giữa các khu vực khô hạn ở miền Bắc Trung Quốc và những đô thị đông dân cư hơn ở phía Nam.

Trước đây, việc mất thảm thực vật khiến cát từ các sa mạc phía bắc dễ dàng lan rộng về phía thủ đô Bắc Kinh. Quá trình phục hồi không chỉ đơn thuần là trồng cây hàng loạt mà còn bao gồm việc thay thế cây giống, bảo vệ thảm thực vật và áp dụng các biện pháp quản lý phù hợp với điều kiện tự nhiên địa phương.

Trong môi trường lạnh, khô hạn và nghèo dinh dưỡng, tỷ lệ sống sót của cây non thường rất thấp. Vì vậy, công tác chăm sóc kéo dài nhiều năm được xem là yếu tố quyết định thành công của dự án.

Khi diện tích rừng ngày càng mở rộng, Saihanba bắt đầu phát huy vai trò như một "bức tường xanh" tự nhiên, giúp ngăn chặn cát, giảm xói mòn đất, giữ nước và cải thiện hệ sinh thái.

Đó cũng là lý do Saihanba được xem như một "lá chắn sinh thái chiến lược" đối với miền bắc Trung Quốc, đặc biệt là khu vực Bắc Kinh và Thiên Tân.

Theo UNEP, khu rừng hiện cung cấp khoảng 137 triệu m³ nước sạch mỗi năm cho hai thành phố này. Ngoài ra, Saihanba còn tạo ra khoảng 550.000 tấn oxy mỗi năm, góp phần cải thiện chất lượng môi trường và không khí trong khu vực.

Từ vùng đất hoang thành biểu tượng môi trường toàn cầu

Quy mô và hiệu quả của dự án đã giúp Saihanba trở thành hình mẫu về phục hồi sinh thái trên thế giới.

Năm 2017, cộng đồng phụ trách phục hồi rừng tại Saihanba được UNEP trao giải thưởng Champions of the Earth ở hạng mục "Cảm hứng và Hành động", giải thưởng môi trường cao quý nhất của Liên Hợp Quốc dành cho các sáng kiến có tác động chuyển đổi tích cực tới môi trường.

Trong thông báo trao giải, UNEP nhấn mạnh rằng Saihanba từng trở thành vùng đất cằn cỗi sau nhiều năm khai thác gỗ quá mức, tạo điều kiện để cát từ các sa mạc phía bắc dễ dàng tiến về Bắc Kinh.

Ông Liu Haiying, Giám đốc cộng đồng trồng rừng Saihanba, cho biết những người lao động đã chăm sóc và bảo vệ khu rừng "như chính con cái của mình" trong suốt quá trình xây dựng và phát triển.

Cũng từ đó, truyền thông Trung Quốc bắt đầu gọi Saihanba là khu rừng nhân tạo lớn nhất thế giới.

Theo China Daily, diện tích của Nông trường Rừng Cơ giới Saihanba hiện đạt khoảng 93.000 ha với độ che phủ rừng lên tới 82%.

Không chỉ bảo vệ môi trường mà còn tạo ra giá trị kinh tế

Sự hồi sinh của Saihanba không chỉ mang ý nghĩa sinh thái.

Theo UNEP, các hoạt động kinh tế xanh liên quan đến khu rừng đã tạo ra khoảng 15,1 triệu USD doanh thu trong năm 2016 thông qua các hoạt động khai thác bền vững, du lịch sinh thái và quản lý tài nguyên rừng.

Nhờ đó, Saihanba trở thành ví dụ điển hình cho thấy phục hồi môi trường có thể đi đôi với phát triển kinh tế địa phương.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng thành công của Saihanba không đơn giản đến từ việc trồng thật nhiều cây.

Duy trì một khu rừng quy mô lớn đòi hỏi quá trình theo dõi lâu dài, lựa chọn giống cây phù hợp, bảo vệ cây non, quản lý nguồn nước và thường xuyên đánh giá chất lượng đất.

Đặc biệt tại những vùng bán khô hạn hoặc khô hạn, các yếu tố như nhiệt độ thấp, gió mạnh, lượng nước hạn chế và đất nghèo dinh dưỡng có thể khiến nỗ lực phục hồi thất bại nếu thiếu quản lý liên tục.

Biểu tượng chống sa mạc hóa của Trung Quốc

Hiện nay, Trung Quốc triển khai nhiều chương trình mở rộng diện tích rừng và kiểm soát sa mạc hóa, song Saihanba vẫn giữ vị trí đặc biệt nhờ quy mô, thời gian thực hiện và sự công nhận quốc tế.

Theo dữ liệu do chính quyền tỉnh Hà Bắc công bố đầu năm 2026, diện tích được chứng nhận của khu rừng đạt 93.337,62 ha, tương đương với các số liệu mà UNEP từng công bố trước đó.

Sau hơn 60 năm, Saihanba không còn được nhìn nhận đơn thuần là một dự án lâm nghiệp. Khu vực này đã trở thành biểu tượng cho khả năng phục hồi những vùng đất bị tàn phá nghiêm trọng, đồng thời là minh chứng cho thấy việc cải thiện mối quan hệ giữa đất đai, nguồn nước, khí hậu và con người là hoàn toàn khả thi nếu có chiến lược dài hạn và sự kiên trì theo đuổi qua nhiều thế hệ.