Sửa Luật Điện lực: Đề xuất xóa bù chéo giá điện, mở đường cho tư nhân đầu tư lưới truyền tải

Gỡ thủ tục đầu tư, mở đường cho tư nhân tham gia lưới truyền tải

Chiều 20/10, tại Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI đã nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực. Những nội dung đáng chú ý tập trung vào cải cách thủ tục đầu tư, mở rộng cơ chế huy động nguồn lực phát triển hạ tầng điện và thay đổi cơ chế giá điện.

Trình bày Tờ trình của Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng cho biết dự thảo Luật được xây dựng theo 3 định hướng: đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với năng lực thực hiện; cắt giảm thủ tục hành chính; tháo gỡ các điểm nghẽn thực tiễn để thúc đẩy sản xuất, kinh doanh và phát triển kinh tế - xã hội.

Theo Chính phủ, quá trình triển khai Quy hoạch điện VIII điều chỉnh và nhiệm vụ bảo đảm cung ứng điện giai đoạn 2027-2030 đã bộc lộ những vướng mắc cần được tháo gỡ ở cấp Quốc hội, đặc biệt trong quy hoạch, đầu tư năng lượng tái tạo và cơ chế giá điện.

Một thay đổi đáng chú ý là dự thảo quy định một số dự án điện lực không phải thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư. Cùng với đó, phương thức đầu tư lưới điện truyền tải theo hình thức đối tác công tư (PPP) được bổ sung, mở thêm cơ chế huy động nguồn lực ngoài ngân sách cho hạ tầng điện.

Dự thảo cũng đề xuất thu hẹp phạm vi độc quyền Nhà nước, hoàn thiện cơ chế mua bán điện trực tiếp và giảm các điều kiện cấp giấy phép hoạt động điện lực, đồng thời bổ sung những trường hợp được miễn giấy phép.

Đối với các dự án điện, giá điện trúng thầu được xác định là cơ sở ký kết hợp đồng mua bán điện, nhằm hạn chế tình trạng đàm phán lại giá sau đấu thầu. Cơ quan thẩm tra đề nghị gắn giá điện trúng thầu và thời hạn hợp đồng với kết quả đấu thầu, tránh điều chỉnh những nội dung đã được xác lập.

Chính phủ cũng điều chỉnh dự thảo theo hướng ưu tiên áp dụng Luật Điện lực đối với thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư dự án điện lực, đồng thời không đưa vào dự thảo cơ chế đặc thù đối với công trình điện lực cấp bách để bảo đảm tính thống nhất của pháp luật về xây dựng.

Tuy nhiên, việc miễn thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư không đồng nghĩa với việc loại bỏ các yêu cầu pháp lý khác. Cơ quan thẩm tra đề nghị làm rõ phạm vi, điều kiện áp dụng và sự liên thông với thủ tục về đất đai, lâm nghiệp, khu vực biển để tránh phát sinh vướng mắc khi triển khai.

Đề xuất tiến tới xóa bù chéo giá điện

Một nội dung tác động trực tiếp đến thị trường điện là lộ trình giảm và tiến tới xóa bỏ cơ chế bù chéo giữa các nhóm khách hàng.

Theo dự thảo, cơ chế giá điện sẽ được hoàn thiện theo hướng làm rõ giá hợp đồng đối với một số loại hình điện, đồng thời xây dựng cơ chế giá khuyến khích cho năng lượng tái tạo và hệ thống lưu trữ điện.

Việc điều chỉnh cơ chế bù chéo đặt ra yêu cầu xác định rõ nguyên tắc hình thành giá và cách thức bảo đảm khả năng tiếp cận điện của các nhóm khách hàng. Đây cũng là vấn đề được cơ quan thẩm tra đặc biệt lưu ý.

Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường đề nghị quy định rõ giá điện phải dựa trên chi phí hợp lý, hợp lệ, hiệu quả đầu tư, mức độ rủi ro và điều kiện thị trường. Đáng chú ý, rủi ro của nhà đầu tư không được chuyển sang Nhà nước, bên mua điện hoặc người sử dụng điện.

Cơ quan thẩm tra đồng thời yêu cầu phân biệt việc xóa bù chéo với cơ chế hỗ trợ trực tiếp cho hộ nghèo và các đối tượng chính sách. Điều này nhằm bảo đảm cải cách cơ chế giá không làm suy giảm khả năng tiếp cận điện năng của những nhóm cần được hỗ trợ.

Như vậy, vấn đề đặt ra không chỉ là điều chỉnh cách phân bổ chi phí giữa các nhóm khách hàng, mà còn là thiết kế cơ chế giá minh bạch, gắn với thị trường và có phương thức hỗ trợ phù hợp đối với các đối tượng yếu thế.

Hoàn thiện cơ chế cho điện gió ngoài khơi và năng lượng mới

Ngoài cải cách thủ tục đầu tư và giá điện, dự thảo Luật tập trung hoàn thiện khung pháp lý cho năng lượng tái tạo, điện gió ngoài khơi và các nguồn điện mới.

Các nội dung được đề cập gồm thị trường chứng chỉ năng lượng tái tạo, cơ chế phát triển những loại hình nguồn điện mới và các quy định liên quan đến hệ thống điện gió ngoài khơi. Dự thảo cũng đề cập cơ chế phát triển điện hạt nhân module nhỏ, với yêu cầu bảo đảm tính khả thi và đồng bộ pháp luật.

Đối với điện gió ngoài khơi, cơ quan thẩm tra yêu cầu làm rõ cơ chế thẩm định về quốc phòng, an ninh, điều kiện chuyển nhượng dự án và cách xử lý chi phí khảo sát. Đây là những vấn đề cần được quy định cụ thể để vừa tạo điều kiện thu hút đầu tư, vừa bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước.

Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải cho biết cơ quan thẩm tra tán thành sự cần thiết sửa đổi Luật Điện lực, đánh giá hồ sơ dự án đã được chuẩn bị công phu và đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét.

Tuy nhiên, cơ quan này đề nghị tiếp tục hoàn thiện dự thảo theo hướng cắt giảm thực chất thủ tục hành chính, khơi thông nguồn lực đầu tư, đồng thời bảo đảm minh bạch, cạnh tranh và phân bổ rủi ro hợp lý.

Việc sửa đổi Luật Điện lực vì vậy không chỉ nhằm tháo gỡ vướng mắc cho các dự án nguồn và lưới điện, mà còn hướng tới hoàn thiện cơ chế vận hành thị trường điện. Hiệu quả của các thay đổi sẽ phụ thuộc vào phạm vi áp dụng cụ thể, tính đồng bộ giữa các quy định và khả năng bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, nhà đầu tư và người sử dụng điện.