Huy động hàng nghìn công nhân xây dựng siêu dự án đường sắt dài 490km đi xuyên qua núi: Gồm 69 đường hầm, 58 cây cầu

Tuyến Đường sắt Trung tâm Peru (Ferrovia Central do Peru) là một trong những công trình giao thông nổi bật nhất tại Nam Mỹ, với hành trình dài khoảng 490km từ vùng ven biển vào sâu trong nội địa, đi qua Lima và vượt dãy Andes ở những độ cao đặc biệt lớn.

Toàn tuyến có 69 đường hầm, 58 cầu và 6 đoạn zích-zắc, đồng thời vươn tới những khu vực cao hơn 4.800 m so với mực nước biển. Đây là kết quả của một dự án kéo dài hàng chục năm, bắt đầu từ năm 1870 và trải qua nhiều trở ngại về kỹ thuật, địa hình, quản lý và điều kiện thi công.

Từ bờ Thái Bình Dương xuyên vào dãy Andes

Tuyến đường bắt đầu tại khu vực cảng Callao, bên bờ Thái Bình Dương, đi qua thủ đô Lima rồi hướng về phía dãy Andes. Tại La Oroya, mạng lưới đường sắt phân thành các nhánh kết nối khu vực đô thị với những địa phương nằm sâu trong nội địa, trong đó có Cerro de Pasco và Huancayo.

Với khoảng 490km đường ray và 34 nhà ga, tuyến đường đi qua nhiều dạng địa hình thay đổi mạnh từ vùng gần mực nước biển, các thung lũng, khu vực khô cằn cho đến những vùng núi cao. Chính sự thay đổi địa hình đột ngột đã biến việc đưa đường sắt xuyên Andes thành một bài toán kỹ thuật đặc biệt khó khăn ngay từ thế kỷ XIX.

Để vượt qua dãy núi, các kỹ sư phải xây dựng 69 đường hầm dọc tuyến. Thay vì vòng qua toàn bộ các địa hình cao, nhiều đoạn đường được thiết kế xuyên trực tiếp qua đá nhằm duy trì hướng tuyến và đưa đường sắt tiếp tục lên những khu vực cao hơn của Andes.

Đây là nhiệm vụ đặc biệt khó khăn trong bối cảnh công nghệ thế kỷ XIX còn hạn chế. Hoạt động đào hầm, vận chuyển vật liệu và lắp đặt đường ray đều phụ thuộc vào nguồn lực và phương tiện ít hơn rất nhiều so với hiện nay.

Mỗi đường hầm giúp giải quyết một trở ngại địa hình, nhưng đồng thời làm tăng thời gian, chi phí, độ phức tạp và rủi ro của dự án.

58 cây cầu nối những thung lũng và dòng sông

Địa hình phức tạp cũng khiến tuyến đường phải có 58 cây cầu để vượt qua các thung lũng, dòng nước, chênh lệch độ cao và nhiều dạng địa hình khác.

Việc đưa vật liệu tới những công trường nằm sâu trong vùng núi là một thách thức không kém quá trình xây dựng. Sắt, than, máy móc, gỗ và các cấu kiện cầu phải được vận chuyển qua những khoảng cách lớn. Một phần vật liệu và kết cấu được đưa tới từ Anh, Pháp và Mỹ.

Trong nhiều trường hợp, việc xây dựng tuyến đường đồng nghĩa với việc phải tạo ra chính những điều kiện vận chuyển cần thiết để tiếp tục xây dựng nó.

Một trong những đặc điểm đáng chú ý nhất của Đường sắt Trung tâm Peru là 6 đoạn đường zích-zắc.

Thay vì cho đoàn tàu leo trực tiếp trên những sườn núi quá dốc, thiết kế zích-zắc cho phép tuyến đường liên tục thay đổi hướng, kéo dài quãng đường và phân bổ mức tăng độ cao trên một khoảng cách lớn hơn. Nhờ đó, đoàn tàu có thể vượt qua địa hình mà độ dốc trực tiếp sẽ vượt quá giới hạn phù hợp với đường sắt thông thường.

Giải pháp này cho thấy tuyến đường được thiết kế để thích nghi với địa hình Andes, thay vì cố gắng áp đặt một đường thẳng lên những sườn núi hiểm trở.

Hầm Galera ở độ cao 4.782m

Độ cao là một trong những yếu tố làm nên sự đặc biệt của tuyến đường. Hầm Galera nằm ở độ cao khoảng 4.782m so với mực nước biển, đưa tuyến đường vào nhóm những tuyến đường sắt ở độ cao lớn nhất Nam Mỹ trong phạm vi khổ đường của tuyến.

Gần đó, La Cima nằm ở độ cao khoảng 4.835m. Trong nhiều thập kỷ, Đường sắt Trung tâm Peru từng được gắn với kỷ lục về độ cao trên thế giới. Tuy nhiên, những tuyến đường sắt được xây dựng sau đó tại các khu vực khác đã vượt qua cột mốc này, trong đó có đường sắt Thanh Hải - Tây Tạng ở Trung Quốc.

Được biết, dự án đã huy động hàng nghìn công nhân tham gia xây dựng trong điều kiện địa hình đặc biệt khắc nghiệt. Công trình không chỉ được xem là một kỳ tích về kỹ thuật mà còn nhằm tạo ra tuyến kết nối hiệu quả giữa vùng ven biển và các khu vực giàu tài nguyên khoáng sản ở nội địa Peru.

Vai trò này vẫn được duy trì đến hiện nay. Tuyến đường tiếp tục phục vụ vận chuyển hàng hóa liên quan đến hoạt động kinh tế ở vùng nội địa, trong đó khoáng sản, xi măng và nhiên liệu là những mặt hàng được vận chuyển trên tuyến.