Kết cục bi thảm của phi hành gia đầu tiên bị rơi từ vũ trụ và lời nhắn nhủ cuối cùng
Bi kịch Soyuz-1 năm 1967 khiến nhà du hành vũ trụ Liên Xô Vladimir Komarov "rơi từ vũ trụ", thi thể ông sau đó cháy đen không còn nhận dạng được.

Năm 1967, nhân dịp kỷ niệm 50 năm Cách mạng Tháng Hai Nga, nhà du hành Vladimir Mikhaylovich Komarov được giao trọng trách chỉ huy chuyến bay lịch sử trên tàu Soyuz-1.
Mục tiêu của sứ mệnh hướng đến việc thiết lập kỳ tích chưa từng có trong cuộc chạy đua chinh phục không gian thời Chiến tranh Lạnh: Hai tàu vũ trụ sẽ tiếp cận tại quỹ đạo tầm thấp của Trái Đất, thực hiện thao tác ghép nối và để phi hành gia đi bộ ngoài không gian nhằm hoán đổi vị trí giữa hai tàu. Tuy nhiên, áp lực chính trị cùng sự vội vã trong khâu chuẩn bị đã đẩy sứ mệnh danh giá thành thảm họa của lịch sử hàng không vũ trụ nhân loại.
Vladimir Mikhaylovich Komarov được biết đến như một phi công xuất chúng. Ông sinh ngày 16/3/1927 tại Thủ đô Moscow (Liên Xô). Niềm đam mê hàng không và những chiếc máy bay sớm bén rễ trong tâm trí Komarov từ những ngày còn nhỏ, qua đó trở thành kim chỉ nam cho mọi lựa chọn sau này của cuộc đời ông.
Sinh thời, nhà du hành vũ trụ này từng chia sẻ câu nói nổi tiếng thể hiện lý tưởng sống của bản thân: "Ai đã từng bay một lần, ai đã lái máy bay một lần sẽ không bao giờ muốn chia tay máy bay hay bầu trời".

Khi 15 tuổi, ông gia nhập lực lượng Không quân Xô-viết, theo đuổi giấc mơ làm chủ bầu trời. Trải qua quá trình đào tạo, năm 1949, ông chính thức trở thành một phi công thực thụ. Không dừng lại ở kỹ năng bay thực chiến, Komarov tiếp tục trau dồi kiến thức chuyên sâu về kỹ thuật hàng không.
Năm 1959, ông tốt nghiệp Học viện Kỹ thuật Không quân Zhukovsky. Nền tảng vững chắc cả về lý thuyết kỹ thuật lẫn kinh nghiệm điều khiển máy bay giúp ông được đánh giá là một trong những phi công lão luyện và có năng lực chuyên môn xuất sắc bậc nhất Liên Xô thời bấy giờ.
Trong bối cảnh Thế chiến II đã lùi xa và không gian vũ trụ trở thành mặt trận cạnh tranh chiến lược mới giữa Liên Xô và Mỹ trong Chiến tranh Lạnh, khát vọng của Komarov không còn giới hạn ở tầng khí quyển. Sau khi tốt nghiệp Học viện Kỹ thuật Không quân Zhukovsky, ông bày tỏ nguyện vọng trở thành nhà du hành vũ trụ.
Với nền tảng học vấn xuất sắc, Komarov vinh dự được tuyển chọn vào nhóm 18 người đầu tiên của Liên Xô tham gia chương trình huấn luyện trong lĩnh vực không gian. Dù không phải là người đầu tiên bay vào vũ trụ như người bạn thân Yuri Gagarin nhưng tài năng, bản lĩnh và sự điềm tĩnh của Komarov luôn khiến các đồng nghiệp nể trọng.
Năm 1964, Komarov được giao sứ mệnh Voskhod 1. Trên cương vị chỉ huy chuyến bay, ông điều khiển thành công con tàu vũ trụ đầu tiên trong lịch sử, đưa nhiều hơn một phi hành gia vào không gian mà không cần sử dụng trang phục bảo hộ không gian chuyên dụng.
Thành công vang dội của Voskhod 1 khẳng định trình độ điều khiển tàu vũ trụ của Komarov, đồng thời đưa tên tuổi ông thành niềm tự hào của ngành hàng không vũ trụ Liên Xô. Bưu chính Liên Xô thậm chí còn phát hành con tem kỷ niệm riêng để vinh danh kỳ tích của ông cùng con tàu Voskhod.

Bước sang năm 1967, giới lãnh đạo Liên Xô đặt kỳ vọng vào sứ mệnh không gian mang tính biểu tượng, đồng thời đáp trả thành công ghép nối tàu Gemini 8 của Mỹ hồi tháng 3/1966. Theo kế hoạch, tàu Soyuz-1 do Komarov điều khiển sẽ được phóng lên trước.
Một ngày sau, tàu Soyuz-2 chở theo hai nhà du hành vũ trụ khác sẽ rời bệ phóng để gặp Soyuz-1 trên quỹ đạo. Komarov được giao nhiệm vụ điều khiển tàu tiếp cận, ghép nối và thực hiện cuộc đi bộ ngoài không gian để chuyển sang tàu Soyuz-2 trở về Trái Đất.
Dù vậy, sự ra đi của tổng công trình sư huyền thoại Sergei Korolev vào năm 1966 như một điềm báo không lành cho nhiệm vụ. Đồng thời, đối mặt với sức ép chính trị, con tàu Soyuz-1 bị thúc đưa vào hoạt động khi chưa hoàn thiện.
Theo cuốn sách Starman xuất bản năm 2011, các kỹ sư đã phát hiện tới 203 vấn đề về cấu trúc trên con tàu này trước giờ phóng. Nhà du hành Yuri Gagarin, người giữ vai trò phi công dự bị cho Komarov, đã kịch liệt phản đối việc tiến hành sứ mệnh. Ông thậm chí viết một bản ghi nhớ dài 10 trang gửi tới người bạn thân ở cơ quan tình báo KGB là Venyamin Russayev để cảnh báo về mức độ nguy hiểm của con tàu nhưng mọi nỗ lực đều bị phớt lờ.
Bản thân Komarov cũng có dự cảm không tốt nhưng ông kiên quyết không rút lui vì lo sợ người bạn thân Yuri Gagarin sẽ bị đẩy vào vị trí thay thế, dù thực tế giới chức Liên Xô coi Gagarin là "bảo vật quốc gia" và khó có khả năng để ông mạo hiểm.


Ngày 23/4/1967, con tàu Soyuz-1 mang theo Vladimir Komarov rời bệ phóng tiến vào quỹ đạo. Ngay sau khi tách khỏi tên lửa đẩy, thảm họa bắt đầu ập đến. Một trong hai tấm pin Mặt Trời cung cấp năng lượng chính cho con tàu bị kẹt và không thể mở ra, khiến hệ thống điện rơi vào tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng.
Kế hoạch phóng tàu Soyuz-2 lập tức bị hủy bỏ và trung tâm điều khiển mặt đất ra lệnh cho Komarov tìm cách đưa tàu quay trở về Trái Đất. Trong khoảng 24 giờ trên không gian, Komarov đã bay 16 vòng quanh Trái Đất, đồng thời chống chọi với hàng loạt sự cố kỹ thuật liên tiếp.
Quá trình đưa tàu hồi quyển trở thành cuộc chiến sinh tử. Do hệ thống điều hướng và kiểm soát tư thế gặp trục trặc, Komarov gặp nhiều khó khăn trong việc hãm phanh con tàu. Ông đã phải bay thêm 2 vòng quanh Trái Đất nữa mới có thể điều khiển tàu đi đúng quỹ đạo trở lại bầu khí quyển.
Tuy nhiên, bi kịch xảy ra ở giai đoạn hạ cánh vào sáng ngày 24/4/1967. Khi tàu Soyuz-1 lao xuống đến độ cao khoảng 7.000m, hệ thống dù hãm đà chính không thể bung ra do dây dù bị xoắn rối trong quá trình tàu xoay vòng mất kiểm soát khi hồi quyển. Hệ thống dù dự phòng sau đó cũng bị vô hiệu.
Kết cục, con tàu Soyuz-1 lao thẳng xuống mặt đất với vận tốc từ 30-40m/s, sau đó phát nổ, cướp đi sinh mạng của Vladimir Komarov. Theo bản ghi âm chính thức được Kho lưu trữ Nhà nước Nga công bố sau này, những lời cuối cùng từ Komarov gửi về trạm điều khiển mặt đất là: "Tôi cảm thấy tuyệt vời, mọi thứ đều theo trật tự" và "Cảm ơn các bạn vì đã truyền tải tất cả những điều đó".
Tại hiện trường vụ nổ, sức nóng khủng khiếp đã thiêu rụi con tàu, khiến thi thể của vị phi công biến thành một hình khối cháy đen biến dạng hoàn toàn, chỉ còn lại phần xương gót chân là có thể nhận dạng.

Sự hy sinh của Komarov gây chấn động với dư luận Liên Xô cũng như toàn thế giới, phơi bày cái giá quá đắt của cuộc chạy đua không gian thời Chiến tranh Lạnh.
Chứng kiến cái chết của người anh em, Yuri Gagarin công khai bày tỏ sự phẫn nộ trên báo chí và trong các cuộc họp, chỉ trích giới chức đã phớt lờ cảnh báo của các phi hành gia, đồng thời phê phán người đứng đầu chương trình Vasily Mishin thiếu năng lực nắm bắt kỹ thuật tàu Soyuz.
Ngày 26/4/1967, Liên Xô tổ chức lễ quốc tang trọng thể tại Moscow, tiễn đưa Komarov. Tro cốt của ông được an táng tại Nghĩa trang tường Điện Kremlin ở Quảng trường Đỏ và ông được truy tặng danh hiệu Anh hùng Liên Xô cao quý.
Đặc biệt, sự hi sinh của Komarov còn vượt qua ranh giới quốc gia và ý thức hệ, được cả nhân loại khắc ghi. Năm 1971, phi hành đoàn tàu Apollo 15 của Mỹ đã đặt một tấm biển tưởng niệm cùng tác phẩm điêu khắc mang tên Fallen Astronaut trên bề mặt Mặt Trăng để vinh danh Komarov cùng 13 nhà du hành vũ trụ khác của cả Liên Xô và Mỹ đã ngã xuống vì sứ mệnh chinh phục không gian.