Nhà báo 69 tuổi từng được Bác Hồ mời về làm Bộ trưởng, là người đầu tiên được tổ chức quốc tang tại Việt Nam

Cụ Huỳnh Thúc Kháng, tên gọi lúc nhỏ là Huỳnh Văn Thước, sau đi học gọi là Huỳnh Hanh, tự Giới Sanh, hiệu Minh Viên, sinh ngày 01/10/1876 tại làng Thạnh Bình, tổng Tiên Giang Thượng, huyện Hà Đông, phủ Thăng Bình, tỉnh Quảng Nam (nay là xã Thạnh Bình, TP. Đà Nẵng).

Cụ sinh ra trong một gia đình có truyền thống Nho học, thân phụ là cụ Huỳnh Văn Phương, một nhà nho từng theo nghiệp đèn sách và thạo nghề nông; thân mẫu là cụ Nguyễn Thị Tình, người cùng quê, một phụ nữ mực thước, đảm đang.

Ngay từ nhỏ, cụ Huỳnh Thúc Kháng đã nổi tiếng là người học giỏi, thông minh. Năm 1900, cụ đỗ giải Nguyên. Năm 1904, cụ đỗ Tiến sĩ và trở thành một trong “tứ hổ” Trung Kỳ thời bấy giờ.

Thay vì ra làm quan, cụ Huỳnh Thúc Kháng lựa chọn trở thành một trong những người tiên phong của phong trào Duy Tân. Năm 1905, cụ cùng Phan Châu Trinh và Trần Quý Cáp đi vào phía Nam, tìm hiểu tình hình thực tế, xem xét dân tình, sĩ khí, đề xướng tân học và tìm kiếm những người cùng chí hướng, vận động cho phong trào Duy tân.

Năm 1906, khi trở về Quảng Nam, cụ cùng các đồng chí khởi xướng và lãnh đạo phong trào Duy Tân, vận động Nhân dân nâng cao dân trí, chấn hưng dân khí, phát triển dân sinh, góp phần tạo nên một phong trào yêu nước, canh tân mạnh mẽ ở Trung Kỳ.

Năm 1908, cụ bị thực dân Pháp bắt và giam ở Nhà lao Hội An, sau đó bị kết án đày ra Côn Đảo. Thời kỳ bị giam ở Côn Đảo, dù bị tước đoạt tự do và chịu lao động khổ sai nhưng cụ Huỳnh Thúc Kháng vẫn không ngừng học tập, trao đổi tư tưởng và hoạt động cùng các tù nhân chính trị.

Tháng 2/1921, cụ Huỳnh Thúc Kháng được trả tự do. Năm 1926, cụ được bầu làm dân biểu Trung Kỳ và được cử làm Viện trưởng Viện Dân biểu Trung Kỳ. Trong thời gian hoạt động tại Viện, cụ Huỳnh Thúc Kháng kiên quyết đấu tranh đòi quyền lợi cho nhân dân, chống lại những chính sách cai trị bất công của thực dân Pháp và chính quyền tay sai; sau đó từ chức để phản đối Khâm sứ Trung Kỳ.

Năm 1927, cụ sáng lập báo Tiếng Dân tại Huế, đồng thời làm chủ nhiệm kiêm chủ bút. Trong suốt thời gian báo Tiếng Dân hoạt động đến khi bị đình bản năm 1943, cụ đã sử dụng báo chí làm phương tiện đấu tranh, truyền bá tư tưởng yêu nước, nâng cao dân trí, bảo vệ quyền lợi của nhân dân và cổ vũ tinh thần dân tộc. Tờ báo do cụ làm chủ bút hoạt động trong suốt 16 năm với 1.766 số.

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh mời cụ Huỳnh Thúc Kháng tham gia Chính phủ nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, giữ chức Bộ trưởng Bộ Nội vụ.

Đầu năm 1946, cụ được cử làm Chủ tịch Hội Liên hiệp Quốc dân Việt Nam (Hội Liên Việt). Tháng 5/1946, khi Chủ tịch Hồ Chí Minh sang Pháp, cụ được giao giữ chức Quyền Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Trên cương vị Quyền Chủ tịch nước, cụ tham gia giải quyết nhiều công việc quan trọng, chủ tọa các phiên họp của Hội đồng Chính phủ, góp phần điều hành bộ máy Nhà nước, trấn áp bọn phản cách mạng, giải quyết những vấn đề về đối nội và đối ngoại theo phương châm “Dĩ bất biến, ứng vạn biến”.

Tháng 12/1946, cuộc kháng chiến toàn quốc bùng nổ, Chủ tịch Hồ Chí Minh cử cụ Huỳnh Thúc Kháng làm Đặc phái viên của Chính phủ đi kinh lý miền Trung, tuyên truyền, giải thích đường lối kháng chiến, kiến quốc, kêu gọi đồng bào ủng hộ Chính phủ, ủng hộ cách mạng.

Đầu năm 1947, cụ tiếp tục hành trình kinh lý miền Trung. Do tuổi cao, sức yếu và lâm bệnh nặng, cụ Huỳnh Thúc Kháng từ trần tại Quảng Ngãi ngày 21/4/1947, hưởng thọ 70 tuổi.

Ngày 29/4/1947, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã gửi Thư cho đồng bào toàn quốc báo tin cụ Huỳnh Thúc Kháng qua đời và tổ chức Quốc tang, để tỏ lòng thương tiếc, tôn vinh một bậc đại chí sĩ “học hành rất rộng, chí khí rất bền, đạo đức rất cao”, suốt đời “phấn đấu cho dân được tự do, nước được độc lập”.

Lễ tang cụ Huỳnh Thúc Kháng được tổ chức trọng thể thành Quốc tang đầu tiên của nước ta. Ngày 27/12/2012, ghi nhận những công lao, cống hiến to lớn của cụ đối với sự nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc, Chủ tịch nước đã truy tặng cụ Huỳnh Thúc Kháng Huân chương Sao Vàng, phần thưởng cao quý nhất của Đảng và Nhà nước ta.

Hiện nay, tên của cụ được đặt cho nhiều con đường, trường học tại Hà Nội và nhiều tỉnh, thành phố trên khắp cả nước.

Bài viết tham khảo thông tin tại:

1. Huỳnh Thúc Kháng (1876-1947) - Cổng thông tin điện tử TP. Đà Nẵng

2. Kỷ niệm 150 năm ngày sinh cụ Huỳnh Thúc Kháng (01/10/1876 - 01/10/2026): Những cống hiến quan trọng của cụ huỳnh thúc kháng đối với sự nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc - Báo Quân khu 4

3. Huỳnh Thúc Kháng – từ chí sĩ yêu nước đến Quyền Chủ tịch nước - Báo An Giang