Không phải sầu riêng, thứ quả bình dân này đang khiến các tỷ phú Việt rót hàng chục nghìn hecta đất để 'kéo' thị phần

Nhiều năm qua, người ta thường nhắc đến sầu riêng như một vị vua không ngai của ngành nông nghiệp, hoặc ngậm ngùi luyến tiếc thời hoàng kim của thanh long. Nhưng bức tranh xuất khẩu nông sản hiện tại đang chứng kiến một cuộc đổi ngôi ngoạn mục. Những buồng chuối xanh mướt, thứ quả vốn hiện diện ở mọi miền quê Việt Nam lại đang âm thầm mang về hàng trăm triệu USD và định hình lại bản đồ xuất khẩu trái cây.

Cuộc vươn lên ngoạn mục

Báo cáo mới nhất cho thấy trong quý II, kim ngạch xuất khẩu mặt hàng này đạt 121,5 triệu USD. Con số này đánh dấu mức tăng 18,5% so với quý đầu năm và cao hơn 15% so với cùng kỳ năm ngoái. Đáng chú ý hơn, tỷ trọng của trái chuối trong tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả đã vọt lên 8%, bỏ xa mức 5,4% của năm 2025.

Kết quả kinh doanh này chính thức đưa chuối vượt qua thanh long, chễm chệ ở vị trí mặt hàng rau quả xuất khẩu lớn thứ hai của Việt Nam chỉ sau sầu riêng. Không chỉ thăng hoa về mặt con số, các doanh nghiệp trong nước còn tạo ra một cú sốc lớn trên thị trường quốc tế khi vượt mặt Philippines. Quốc gia quần đảo này vốn giữ thế độc tôn về cung cấp chuối tại châu Á trong nhiều thập kỷ, nhưng nay đành ngậm ngùi nhìn hàng Việt Nam vươn lên trở thành nguồn cung lớn nhất cho thị trường Trung Quốc.

Giải mã sức hút

Hiệp hội Rau quả Việt Nam nhận định có ba nguyên nhân cốt lõi tạo nên sự trỗi dậy mạnh mẽ này. Thị trường Trung Quốc và Nhật Bản đang cực kỳ ưa chuộng trái cây Việt Nam không chỉ vì giá cả cạnh tranh mà còn nhờ chất lượng vượt trội. Trái chuối của chúng ta đáp ứng được khẩu vị khắt khe của người tiêu dùng Nhật Bản, đồng thời trở thành nguyên liệu không thể thiếu trong các món tráng miệng, bánh mứt tại quốc gia tỷ dân.

Bên cạnh đó, lợi thế giáp ranh biên giới giúp các thương nhân Việt Nam cắt giảm được một lượng khổng lồ chi phí logistics. Thời gian vận chuyển ngắn hơn đồng nghĩa với việc độ tươi ngon của sản phẩm được bảo toàn tối đa khi lên kệ siêu thị các nước trong khu vực.

Tuy nhiên, thứ vũ khí bí mật giúp chúng ta hất cẳng các đối thủ sừng sỏ lại đến từ khả năng sinh tồn của cây trồng. Ngành chuối toàn cầu đang lao đao vì bệnh héo rũ Panama, một loại nấm thảm họa tàn phá hàng loạt đồn điền quốc tế. Trong bối cảnh nguồn cung thế giới đứt gãy, nhiều giống chuối của Việt Nam lại thể hiện khả năng kháng bệnh tuyệt vời, biến sự khủng hoảng của đối thủ thành cơ hội vàng cho nông sản nước nhà.

Đại chiến của những 'ông trùm' nông nghiệp

Thị trường toàn cầu đang khao khát loại quả này với quy mô thương mại đạt 16,7 tỷ USD trong năm 2025. Hiện tại, Việt Nam đã vững vàng trong top 10 quốc gia xuất khẩu lớn nhất hành tinh với kim ngạch 418,7 triệu USD. Sức hấp dẫn từ miếng bánh khổng lồ, đặc biệt là thị trường Trung Quốc với nhu cầu nhập khẩu gần 1 tỷ USD mỗi năm, đã tạo ra một làn sóng dịch chuyển dòng vốn mạnh mẽ từ các tập đoàn kinh tế.

Giới trong ngành từ lâu đã quen thuộc với cái tên Út Huy, người đang nắm trong tay hơn 1.000 ha đồn điền trải dài từ Đồng bằng sông Cửu Long, Đông Nam Bộ vắt sang đến cao nguyên Lâm Đồng. Nhưng con số này vẫn vô cùng khiêm tốn so với những tay chơi khổng lồ đang gia nhập thị trường. Tại hội nghị xúc tiến đầu tư tỉnh Gia Lai đầu năm 2026, Chủ tịch Tập đoàn THACO Trần Bá Dương tiết lộ doanh nghiệp này đã phủ xanh 14.500 ha chuối trên tổng số 95.000 ha đất nông nghiệp đang quản lý, mục tiêu hướng đến 25.000 ha vào năm 2028. Tập đoàn Hoàng Anh Gia Lai cũng không hề kém cạnh khi đang canh tác khoảng 7.000 ha tại hai nước láng giềng Lào và Campuchia.

Không đứng ngoài cuộc chơi, Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam cũng đang ráo riết chuyển đổi mục đích sử dụng đất để gia tăng biên lợi nhuận. Tính đến cuối tháng 10, ông lớn ngành cao su đã huy động 12 đơn vị thành viên chuyển đổi 1.687 ha đất sang nông nghiệp công nghệ cao, trong đó diện tích dành riêng cho xuất khẩu chuối chiếm đến 1.368 ha.

Sự nhập cuộc ồ ạt của khối doanh nghiệp đã đẩy quy mô sản xuất trong nước đi nhanh hơn mọi kịch bản dự báo. Dù đề án phát triển nông nghiệp đặt mục tiêu đến năm 2030 diện tích chuối cả nước mới đạt ngưỡng 165.000 ha đến 175.000 ha, nhưng ngay ở thời điểm hiện tại ngành nông nghiệp cơ bản đã cán đích.