Lập hai sổ kế toán để trốn thuế có thể bị phạt tù đến 7 năm

Cục Thuế (Bộ Tài chính) vừa phát hành Sổ tay hướng dẫn phòng, chống hành vi sử dụng hai hệ thống sổ kế toán cùng Bộ câu hỏi hướng dẫn nhằm nâng cao nhận thức và ngăn ngừa tình trạng gian lận thuế trong cộng đồng doanh nghiệp và hộ kinh doanh.

Theo cơ quan thuế, việc sử dụng hai hệ thống sổ kế toán là một trong những hành vi trốn thuế điển hình và có thể dẫn đến nhiều hậu quả pháp lý, từ truy thu thuế, xử phạt hành chính đến truy cứu trách nhiệm hình sự.

Cụ thể, hai hệ thống sổ kế toán là việc doanh nghiệp hoặc hộ kinh doanh đồng thời vận hành từ hai bộ sổ kế toán tài chính trở lên trong cùng một kỳ kế toán.

Trong đó, một bộ sổ phản ánh doanh thu, chi phí thấp hơn thực tế để kê khai với cơ quan thuế nhằm giảm nghĩa vụ thuế, còn bộ sổ còn lại ghi nhận đầy đủ kết quả kinh doanh phục vụ quản trị nội bộ hoặc các mục đích khác như vay vốn, chia lợi nhuận.

Theo Cục Thuế, bản chất của hành vi này là cố ý che giấu doanh thu, quy mô hoạt động sản xuất, kinh doanh để làm sai lệch nghĩa vụ thuế. Tuy nhiên, cơ quan thuế cũng lưu ý không phải mọi trường hợp doanh nghiệp sử dụng nhiều loại sổ sách hoặc báo cáo nội bộ đều vi phạm pháp luật.

Các báo cáo phục vụ quản trị, phân tích hoặc dự báo hoạt động sản xuất, kinh doanh vẫn được phép nếu không làm thay đổi nghĩa vụ thuế và không tồn tại song song một hệ thống số liệu tài chính khác với số liệu đã kê khai với cơ quan thuế.

Điều bị pháp luật nghiêm cấm là việc lập và vận hành đồng thời từ hai hệ thống sổ kế toán tài chính trở lên trong cùng một kỳ kế toán, trong đó một hệ thống được sử dụng để kê khai thuế với số liệu thấp hơn thực tế nhằm giảm số thuế phải nộp.

Có thể bị truy thu thuế, phạt gấp ba lần số tiền trốn thuế

Để phát hiện các hành vi gian lận, Cục Thuế cho biết cơ quan quản lý đang áp dụng phương thức quản lý dựa trên dữ liệu và phân tích rủi ro.

Theo đó, dữ liệu từ hóa đơn điện tử, hệ thống kế toán, giao dịch ngân hàng, sàn thương mại điện tử, đơn vị trung gian thanh toán và các tổ chức cung cấp phần mềm kế toán sẽ được đối chiếu để phát hiện những dấu hiệu bất thường.

Một số dấu hiệu rủi ro thường gặp gồm doanh thu thực tế không tương xứng với hóa đơn đã xuất; bán hàng không xuất hóa đơn hoặc xuất hóa đơn thấp hơn giá trị giao dịch; dữ liệu giữa sổ kế toán, hóa đơn điện tử và dòng tiền không thống nhất; sử dụng nhiều phần mềm kế toán tách biệt dữ liệu; hoặc doanh nghiệp liên tục báo lỗ dù doanh thu thực tế vẫn tăng.

Khi bị phát hiện, người nộp thuế sẽ bị truy thu toàn bộ số thuế đã trốn, đồng thời phải nộp tiền chậm nộp theo quy định của Luật Quản lý thuế.

Ngoài ra, theo Nghị định 125/2020/NĐ-CP, hành vi trốn thuế còn bị xử phạt từ một đến ba lần số tiền thuế trốn, tùy thuộc vào tính chất, mức độ vi phạm và các tình tiết tăng nặng hoặc giảm nhẹ.

Trốn thuế từ 1 tỷ đồng có thể bị phạt tù đến 7 năm

Trong trường hợp hành vi đủ yếu tố cấu thành tội phạm, cá nhân vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội trốn thuế theo Điều 200 Bộ luật Hình sự năm 2015 (được sửa đổi, bổ sung năm 2017).

Theo quy định, nếu số tiền trốn thuế từ 1 tỷ đồng trở lên, người vi phạm có thể đối mặt với mức phạt tù từ 2 đến 7 năm, đồng thời bị phạt tiền từ 1,5 tỷ đồng đến 4,5 tỷ đồng.

Ngoài hình phạt chính, người phạm tội còn có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 1 đến 5 năm, hoặc bị tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản theo quy định.

Đối với pháp nhân thương mại, mức xử phạt có thể từ 300 triệu đồng đến 10 tỷ đồng. Trong trường hợp đặc biệt nghiêm trọng, doanh nghiệp còn có thể bị đình chỉ hoạt động có thời hạn hoặc đình chỉ hoạt động vĩnh viễn.

Cục Thuế khuyến nghị doanh nghiệp và hộ kinh doanh chỉ sử dụng một hệ thống sổ kế toán thống nhất, ghi nhận đầy đủ các giao dịch phát sinh, xuất hóa đơn đúng giá trị thực tế và bảo đảm dữ liệu kế toán đồng bộ với hóa đơn điện tử cũng như dòng tiền. Trường hợp phát hiện sai sót, người nộp thuế nên chủ động kê khai bổ sung để giảm thiểu rủi ro pháp lý.