Lý do hãng ô tô quyền lực nhất châu Âu phải tính đường đóng cửa 4 nhà máy và đuổi việc 100.000 nhân viên?

Gã khổng lồ ô tô Đức đang đứng trước ngã rẽ sinh tử khi vị thế độc tôn dần vỡ vụn. Việc Volkswagen phải tính đến phương án đóng cửa hàng loạt cơ sở sản xuất ngay tại quê nhà cho thấy sự tàn khốc của cuộc chiến điện hóa toàn cầu, nơi những biểu tượng lâu đời đang phải gồng mình chống đỡ các thế lực mới nổi.

Cuộc đại phẫu quy mô lớn nhất lịch sử ngành bốn bánh

Bản kế hoạch tái cấu trúc chấn động đã được đặt lên bàn Hội đồng Giám sát Volkswagen để chờ thảo luận chuyên sâu vào ngày 9/7. Lãnh đạo cấp cao của tập đoàn buộc phải thừa nhận một sự thật cay đắng bằng tuyên bố "Mô hình kinh doanh truyền thống không còn phù hợp với bối cảnh mới". Tuyên bố này được đưa ra khi hãng xe Đức đang bị kẹp giữa ba gọng kìm siết chặt. Đó là sự bành trướng không ngừng của làn sóng xe điện Trung Quốc, hàng rào thuế quan bảo hộ khắt khe tại thị trường Mỹ và sức mua ảm đạm ngay tại sân nhà châu Âu.

Theo nhiều nguồn tin nội bộ, đợt càn quét này sẽ nhắm trực tiếp vào các nhà máy ở Hanover, Zwickau, Emden và khu phức hợp Neckarsulm của thương hiệu Audi. Việc đóng cửa các cơ sở này sẽ trực tiếp tước đi sinh kế của hơn 45.000 người lao động. Khi cộng dồn với kế hoạch tinh giản 50.000 nhân sự đang rục rịch triển khai, tổng số người đứng trước nguy cơ mất việc tại Volkswagen có thể chạm ngưỡng 100.000 người.

Giới chuyên gia nhận định đây là đợt tái cấu trúc tàn khốc nhất mà ngành công nghiệp ô tô toàn cầu từng chứng kiến. Quy mô của nó thậm chí còn vượt xa cuộc đại phẫu nhằm cứu vãn General Motors khỏi bờ vực phá sản hồi năm 2009. Khối lượng sa thải này cũng khốc liệt hơn đợt thanh trừng đầu thập niên 1990 khi hãng xe Mỹ phải đóng cửa 21 nhà máy và sa thải 74.000 nhân sự trong vòng 4 năm.

Rào cản từ công đoàn

Để dọn đường cho chiến dịch thắt lưng buộc bụng, Giám đốc điều hành Oliver Blume và Giám đốc Tài chính Arno Antlitz đã vạch ra lộ trình cắt giảm 15% vốn đầu tư. Kế hoạch này sẽ kéo ngân sách xuống còn 130 tỷ euro trong 5 năm tới. Đáng chú ý, giới chóp bu còn tính đến phương án tách rời thương hiệu lõi Volkswagen và mảng kinh doanh phụ tùng thành những thực thể hoạt động độc lập nhằm dễ dàng thu hút vốn và tối ưu hóa chi phí vận hành.

Tuy nhiên, nỗ lực tự cứu mình của ban điều hành đang vấp phải hòn đá tảng mang tên mô hình quản trị đồng thuận. Hội đồng công nhân Volkswagen và công đoàn IG Metall đã lập tức phát đi thông điệp cứng rắn rằng "Nếu những kế hoạch đó được tiến hành, chúng tôi sẽ làm mọi thứ trong khả năng để ngăn chặn." Thái độ này nhận được sự hậu thuẫn tuyệt đối từ chính quyền bang Lower Saxony, tổ chức đang nắm giữ tư cách cổ đông lớn thứ hai của tập đoàn. Vị thủ hiến bang đã tuyên bố thẳng thừng sẽ không bỏ phiếu tán thành cho bất kỳ quyết định đóng cửa nhà máy nào.

Thực tế cho thấy bộ máy cồng kềnh với 667.164 nhân sự trên toàn cầu tính đến năm 2025 đang trở thành gánh nặng kìm hãm đà tiến của hãng xe Đức. Khoảng 43% lực lượng lao động này đang làm việc tại quê nhà với mức chi phí phúc lợi vô cùng đắt đỏ. Chuyên gia phân tích ô tô Matthias Schmidt đã chỉ thẳng vào điểm yếu chí mạng này khi nhận định tập đoàn đang phải trả giá cho nhiều năm chậm tinh gọn bộ máy do chịu sự chi phối quá lớn từ chính quyền địa phương và các tổ chức công đoàn bảo thủ.

Đánh mất năng lực cốt lõi trước người Trung Quốc

Thị trường tài chính đã phản ứng đầy tiêu cực trước những thông tin rò rỉ. Cổ phiếu Volkswagen lao dốc 3,4% trong phiên giao dịch cuối tuần qua, rơi xuống mức đáy thấp nhất trong vòng 16 năm. Tâm lý tháo chạy của nhà đầu tư cho thấy họ không đặt nhiều niềm tin vào khả năng ban lãnh đạo có thể vượt qua rào cản chính trị nội bộ để thực thi trọn vẹn bản kế hoạch cải tổ mang tính sống còn này.

Bên cạnh vấn đề chi phí, nhiều cổ đông cho rằng căn bệnh thực sự của Volkswagen nằm ở năng lực cạnh tranh của sản phẩm. Đại diện tổ chức Deka là ông Ingo Speich đã thẳng thắn nhận định "Chi phí cao chỉ là phần ngọn, không phải gốc rễ của vấn đề. Gốc rễ nằm ở doanh số bán hàng quá yếu, VW cần mang đến thị trường những sản phẩm thực sự hấp dẫn. Có như vậy, bài toán chi phí mới tự động được giải quyết".

Những con số thống kê từ thị trường tỷ dân Trung Quốc chính là minh chứng rõ nét nhất cho sự chậm chạp của gã khổng lồ nước Đức. Dữ liệu từ AlixPartners chỉ ra thị phần của các hãng xe ngoại tại Trung Quốc đã lao dốc không phanh từ mức 57% vào năm 2020 xuống chỉ còn 32% trong năm 2025. Từ vị thế kẻ thống trị doanh số suốt nhiều thập kỷ, Volkswagen đã bị hãng xe điện BYD phế truất và rơi xuống vị trí thứ ba vào năm 2024. Cuộc khủng hoảng này thậm chí đang lan rộng sang phân khúc xe sang khi hàng loạt thương hiệu cao cấp phải hạ dự báo lợi nhuận.

Sức ép sinh tồn không chỉ dừng lại ở biên giới châu Á mà đang tràn thẳng vào sân nhà của hãng xe Đức. Tính đến hết tháng 5 năm nay, tổng thị phần của hàng loạt thương hiệu Trung Quốc như BYD, Chery, SAIC và Leapmotor tại thị trường châu Âu đã tăng gấp đôi so với cùng kỳ năm ngoái. Cuộc xâm lăng vũ bão của dòng xe điện sở hữu hàm lượng công nghệ cao nhưng giá thành rẻ đang buộc những biểu tượng công nghiệp truyền thống như Volkswagen phải lựa chọn giữa việc thay đổi đau đớn để tồn tại hoặc dần chìm vào quên lãng.