Mặt hàng tỷ USD trở thành ‘điểm nóng’, Hoa Kỳ tiếp tục mở điều tra sau loạt đòn thuế chống bán phá giá

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), Bộ Thương mại Mỹ (DOC) đang tiếp tục rà soát tôm nhập khẩu từ Thái Lan, Ấn Độ, Việt Nam và Trung Quốc trong giai đoạn từ ngày 1/2/2025 đến 31/1/2026. Động thái này diễn ra trong bối cảnh ngành tôm nội địa Mỹ gia tăng sức ép, yêu cầu áp dụng các biện pháp phòng vệ thương mại đối với tôm nhập khẩu.

Đây là diễn biến mới nhất trong chuỗi rà soát và kiểm soát thương mại của Mỹ đối với mặt hàng tôm. Trước đó, vào tháng 2/2026, DOC công bố kết quả cuối cùng đợt rà soát hành chính lần thứ 19 (POR19) đối với lệnh áp thuế chống bán phá giá lên tôm nước ấm đông lạnh xuất khẩu từ Việt Nam. Theo kết quả này, mức thuế giảm xuống còn 4,58%, thấp hơn đáng kể so với mức sơ bộ 35,29%.

Đến tháng 5/2026, DOC tiếp tục ban hành kết luận sơ bộ trong đợt rà soát hành chính lần thứ 20 (POR20), áp dụng đối với tôm nước ấm đông lạnh của Việt Nam xuất khẩu sang Mỹ trong giai đoạn từ ngày 1/2/2024 đến 31/1/2025.

Theo kết luận sơ bộ, hai doanh nghiệp bị đơn bắt buộc được xác định mức thuế chống bán phá giá lần lượt là 6,3% và 10,76%. Trong đó, một doanh nghiệp bị cho là chưa cung cấp đầy đủ thông tin mô tả về một số hóa chất đầu vào, khiến DOC không thể đối chiếu các hóa chất này với giá trị thay thế tương ứng. Vì vậy, cơ quan này áp dụng dữ liệu sẵn có bất lợi đối với một phần chi phí đầu vào của doanh nghiệp.

Trong khi đó, 27 doanh nghiệp còn lại được hưởng mức thuế suất riêng rẽ 7,56%, tương đương mức thuế bình quân gia quyền của hai doanh nghiệp bị đơn bắt buộc.

Ngoài ra, DOC dự kiến hủy rà soát đối với 8 doanh nghiệp do không có lô hàng thuộc diện xem xét trong kỳ rà soát. Đối với 132 doanh nghiệp không chứng minh được điều kiện hưởng thuế suất riêng rẽ, mức thuế suất toàn quốc 25,76% tiếp tục được áp dụng.

Chia sẻ với Báo Thanh Niên, ông Hồ Quốc Lực, Chủ tịch HĐQT CTCP Thực phẩm Sao Ta (HoSE: FMC), cho rằng mức thuế sơ bộ cao bất hợp lý xuất phát từ sai sót trong cách DOC xác định giá trị thức ăn chăn nuôi.

“Nếu DOC áp mức thuế này thì xuất khẩu tôm không thể cạnh tranh được. Nhưng may mắn, mức thuế sơ bộ nêu trên chỉ để tham khảo và qua đó là cơ hội để các doanh nghiệp bị đơn chuẩn bị, bổ sung số liệu chứng minh không bán phá giá. Tôi tin rằng khi phát hiện được sai sót và chứng minh được, phán quyết thuế cuối cùng của DOC sẽ đưa các doanh nghiệp bị đơn về mức thuế thỏa đáng”, ông Lực nhận định.

Xuất khẩu thủy sản đối mặt áp lực trong cuối năm

Theo ước tính, xuất khẩu tôm trong tháng 9 đạt 467 triệu USD, đưa tổng kim ngạch 9 tháng lên 3,75 tỷ USD, tăng 11% so với cùng kỳ. Với tỷ trọng khoảng 41% tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản, diễn biến của mặt hàng tôm tiếp tục ảnh hưởng đáng kể đến kết quả chung của toàn ngành.

Tuy nhiên, mức tăng trưởng thấp trong tháng 9 cho thấy hoạt động xuất khẩu đang chịu sức ép từ cạnh tranh nguồn cung và khả năng hấp thụ của thị trường. Các tín hiệu từ những thị trường tiêu thụ lớn cũng cho thấy nhu cầu chưa phục hồi đồng đều.

Thông tin được công bố tại Global Shrimp Forum trong tháng 9 cho thấy nhập khẩu tôm của Trung Quốc tăng nhanh hơn mức tiêu thụ, trong khi nhập khẩu tôm nguyên liệu của Liên minh châu Âu (EU) suy giảm và có sự phân hóa giữa các khu vực. Tại Mỹ, lượng tôm đông lạnh bán ra trong tháng 8 giảm dù doanh thu tăng.

Những diễn biến này cho thấy đà tăng trưởng xuất khẩu tôm của Việt Nam chưa đồng nghĩa với sự phục hồi đồng loạt của nhu cầu trên thị trường thế giới.

VASEP nhận định, sau giai đoạn tăng tốc trong quý III, xuất khẩu thủy sản trong quý IV có thể chậm lại. Phần lớn đơn hàng phục vụ nhu cầu tiêu dùng cuối năm đã được nhập khẩu và giao hàng sớm, khiến nhu cầu mua bổ sung khó duy trì mức cao như những tháng trước.

Với kim ngạch xuất khẩu thủy sản 9 tháng ước đạt 9,103 tỷ USD, VASEP dự báo giá trị xuất khẩu cả năm có thể đạt khoảng 12 tỷ USD.