Mặt hàng xuất khẩu quan trọng Việt Nam đối diện mức thuế cao nhất 12,5% từ Mỹ, hàng tỷ USD trực tiếp chịu sức ép

Xuất khẩu thủy sản Việt Nam 7 tháng đầu năm 2026 đạt gần 6,8 tỷ USD, tăng khoảng 12% so với cùng kỳ. Riêng tháng 7 đạt gần 1,02 tỷ USD, tăng 4,8%, tiếp tục vượt mốc 1 tỷ USD. Tuy nhiên, những tháng cuối năm được dự báo chịu sức ép lớn hơn khi chính sách thuế mới của Hoa Kỳ phát huy tác động và các thị trường siết yêu cầu kỹ thuật.

Tôm tiếp tục là mặt hàng chủ lực với gần 2,78 tỷ USD, tăng 12,6%, chiếm khoảng 41% tổng kim ngạch. Riêng tháng 7 đạt hơn 428 triệu USD, tăng 4,5%. Động lực tăng trưởng chủ yếu đến từ tôm hùm xuất khẩu sang Trung Quốc, trong khi tôm chân trắng, tôm sú chịu áp lực cạnh tranh tại Mỹ, EU, Nhật Bản và từ Ecuador, gây sức ép lên biên lợi nhuận.

Cá tra tháng 7 đạt gần 184 triệu USD, giảm 6,1%, nhưng lũy kế 7 tháng vẫn đạt gần 1,3 tỷ USD, tăng 8,8%. Mặt hàng này còn dư địa tại EU khi giá cá thịt trắng ở mức cao, song doanh nghiệp phải đáp ứng yêu cầu ngày càng chặt về chứng nhận bền vững, truy xuất nguồn gốc và hệ thống CATCH.

Cá ngừ tháng 7 đạt hơn 69 triệu USD, gần như đi ngang; lũy kế 7 tháng đạt gần 524 triệu USD, giảm 1,4%. Ngoài thuế Mục 301, mặt hàng này còn chịu các yêu cầu của MMPA, COA và truy xuất nguồn gốc. Theo VASEP, xuất khẩu cá ngừ những tháng cuối năm khó tăng mạnh.

Trong khi đó, cua ghẹ và giáp xác khác là điểm sáng khi tháng 7 đạt hơn 41 triệu USD, tăng 51,1%; lũy kế 7 tháng gần 246 triệu USD, tăng 28,7%. Kết quả này có đóng góp đáng kể từ thị trường Mỹ sau khi NOAA khôi phục công nhận tương đương đối với nghề ghẹ bơi của Việt Nam từ tháng 5/2026.

Thuế mới của Mỹ tạo sức ép lớn hơn từ tháng 8

Dù duy trì tăng trưởng trong 7 tháng đầu năm, xuất khẩu thủy sản Việt Nam được dự báo gặp nhiều thách thức hơn từ tháng 8, khi chính sách thuế mới của Hoa Kỳ bắt đầu tác động rõ hơn đến các hợp đồng và đơn hàng mới.

Theo quyết định của Văn phòng Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR) ngày 23/7, thủy sản Việt Nam thuộc nhóm chịu thuế Mục 301 ở mức 12,5%, cao hơn mức 10% áp dụng với Ecuador, Ấn Độ, Indonesia và một số đối thủ cạnh tranh. Mức chênh lệch 2,5 điểm phần trăm có thể ảnh hưởng đáng kể đến các hợp đồng tôm đông lạnh vốn có biên lợi nhuận thấp, đồng thời làm thu hẹp lợi thế cạnh tranh của thủy sản Việt Nam tại thị trường Mỹ.

Bà Lê Hằng, Phó Tổng Thư ký VASEP, cho biết xuất khẩu thủy sản sang Mỹ trong 7 tháng đầu năm đạt trên 1 tỷ USD nhưng chỉ tăng nhẹ. Kết quả này chưa phản ánh đầy đủ tác động của chính sách thuế mới do Mỹ chỉ bắt đầu áp dụng từ cuối tháng 7.

Theo bà Hằng, Mỹ vẫn phụ thuộc lớn vào nguồn thủy sản nhập khẩu nên nhu cầu chưa giảm mạnh. Tuy nhiên, từ tháng 8, khi doanh nghiệp bước vào chu kỳ đàm phán và giao các hợp đồng mới, nhà nhập khẩu sẽ phải tính toán lại giá mua, biên lợi nhuận và cơ cấu nguồn cung.

Vì vậy, thời hạn hợp đồng có xu hướng rút ngắn, đồng thời yêu cầu doanh nghiệp chia sẻ chi phí thuế được dự báo phổ biến hơn. Đối với ngành tôm, ngoài mức thuế bổ sung cao hơn một số đối thủ, sức ép cạnh tranh từ Ecuador cũng ngày càng lớn, khiến doanh nghiệp khó duy trì biên lợi nhuận.

Không chỉ Mỹ, các thị trường khác cũng đặt ra yêu cầu ngày càng cao về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững. Trung Quốc tiếp tục là điểm sáng khi kim ngạch nhập khẩu thủy sản từ Việt Nam trong 7 tháng tăng hơn 34%, đạt gần 1,74 tỷ USD, tăng 34,5% so với cùng kỳ.

Tuy nhiên, theo bà Lê Hằng, Trung Quốc cũng ngày càng khắt khe hơn về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và cạnh tranh giá, nên khó có thể bù đắp hoàn toàn sức ép từ thị trường Mỹ. Trong khi đó, Nhật Bản và các nước CPTPP như Nhật Bản, Australia, Canada, Singapore, Malaysia được kỳ vọng tiếp tục duy trì tương đối ổn định.

VASEP giữ mục tiêu trên 12 tỷ USD

Trên cơ sở kết quả 7 tháng đầu năm, VASEP xây dựng ba kịch bản cho xuất khẩu thủy sản năm 2026. Kịch bản cơ sở được đánh giá khả thi nhất, với kim ngạch khoảng 12,1-12,3 tỷ USD, tăng khoảng 8-10% so với năm 2025. Theo kịch bản này, sau khi đạt gần 6,8 tỷ USD trong 7 tháng, tăng trưởng các tháng còn lại có thể chậm lại do nhiều yếu tố bất lợi.

Ở kịch bản cơ sở, thị trường Trung Quốc được kỳ vọng tiếp tục duy trì đà tăng; Nhật Bản và các nước CPTPP giữ ổn định, trong khi Mỹ và EU không giảm sâu.

Kịch bản tích cực hơn đưa kim ngạch xuất khẩu lên khoảng 12,5 tỷ USD, phụ thuộc vào việc tháo gỡ các rào cản thương mại, đặc biệt tại thị trường Mỹ. Ngược lại, kịch bản thận trọng dự báo xuất khẩu chỉ đạt 11,8-12 tỷ USD nếu đơn hàng sụt giảm mạnh.

“Xuất khẩu thủy sản năm nay có thể đạt khoảng 12,1-12,3 tỷ USD, tương ứng mức tăng 8,5-9% so với năm 2025. Đây là mức khả quan trong bối cảnh hiện nay”, bà Lê Hằng nhận định.

Theo bà Hằng, tôm vẫn là ngành hàng chủ lực nhưng chịu áp lực cạnh tranh lớn; cá ngừ dự báo còn nhiều khó khăn, trong khi cua, ghẹ và tôm hùm có thể là những nhóm tăng trưởng tốt, nhất là tại thị trường Trung Quốc. Tuy nhiên, nếu đơn hàng từ Mỹ giảm rõ rệt từ tháng 8, kết quả thực tế có thể nghiêng về ngưỡng thấp của khoảng dự báo.