'Mắt thần' hay 'siêu não': Thế lực nào đang sở hữu công nghệ dự báo bão và thời tiết tiên tiến nhất thế giới?

Hiện nay, thế chân vạc trong lĩnh vực này đang được định hình bởi ba "ông lớn": Châu Âu, Mỹ và Nhật Bản, cùng sự trỗi dậy mạnh mẽ của Trí tuệ nhân tạo (AI).

Châu Âu: "Siêu não" đồng hóa dữ liệu toàn cầu

Dù không phải là một quốc gia đơn lẻ, Trung tâm Dự báo Thời tiết Tầm trung Châu Âu (ECMWF) đang nắm giữ "ngôi vương" về mô hình dự báo chính xác nhất thế giới – thường được giới chuyên môn gọi tắt là "mô hình Euro".

Điểm làm nên sức mạnh độc tôn của ECMWF nằm ở hệ thống siêu máy tính cực kỳ xuất sắc trong việc đồng hóa hàng tỷ điểm dữ liệu từ khắp nơi trên toàn cầu. Mô hình Euro đặc biệt mạnh ở các dự báo tầm trung (từ 3 đến 10 ngày). Trong nhiều cơn siêu bão, chính hệ thống của Châu Âu đã "bắt" đúng kịch bản đường đi và điểm đổ bộ sớm hơn hẳn các mô hình đối thủ, mang lại khoảng thời gian vàng để sơ tán và ứng phó.

Mỹ: Hệ sinh thái quan trắc và những "Thợ săn bão" liều lĩnh

Nếu Châu Âu mạnh về xử lý dữ liệu thì Mỹ lại sở hữu một hệ thống thu thập dữ liệu thực tế đồ sộ và toàn diện nhất thế giới, được vận hành bởi Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia (NOAA).

Mạng lưới này bao gồm hệ thống vệ tinh địa tĩnh GOES và 159 tháp radar Doppler rải khắp đất nước, cho phép quét liên tục cấu trúc, lượng mưa và sức gió của bão theo thời gian thực.

Đặc biệt, Mỹ là quốc gia hiếm hoi duy trì Biệt đội "Săn bão" (Hurricane Hunters). Thay vì chỉ quan sát từ xa, các phi đội máy bay phản lực được điều động bay thẳng xuyên qua bức tường mây, lao thẳng vào mắt bão để thả thiết bị đo đạc (dropsonde). Việc lấy thông số áp suất và sức gió trực tiếp từ lõi bão mang lại nguồn dữ liệu thô vô giá mà chưa một vệ tinh hiện đại nào có thể đo đếm chính xác bằng.

Nhật Bản: "Mắt thần" bảo vệ Châu Á - Thái Bình Dương

Với tư cách là trung tâm chuyên trách khu vực Tây Bắc Thái Bình Dương (bao gồm cả Biển Đông), Cơ quan Khí tượng Nhật Bản (JMA) là "anh cả" trong việc giám sát bão tại Châu Á.

Vũ khí chiến lược của JMA là thế hệ siêu vệ tinh Himawari-8 và Himawari-9. Đây được xem là hệ thống quan sát thời tiết từ không gian hiện đại bậc nhất thế giới. Chúng có khả năng chụp ảnh toàn cảnh khu vực chỉ trong 10 phút. Đáng chú ý, khi đối mặt với các cơn bão nguy hiểm hoặc có diễn biến thay đổi bất ngờ, vệ tinh Himawari có thể kích hoạt chế độ "zoom" cận cảnh, quét và cập nhật ảnh liên tục chỉ sau mỗi 2,5 phút, giúp các chuyên gia theo dõi sát sao từng nhịp thở của cơn bão.

Cuộc cách mạng AI đang làm thay đổi luật chơi

Bản đồ công nghệ khí tượng trong 2 năm trở lại đây không còn là sân chơi độc quyền của các cơ quan chính phủ. Sự nhảy vọt của AI từ các tập đoàn công nghệ Mỹ, Anh và Trung Quốc đang tạo ra một cơn địa chấn thực sự.

Các mô hình AI như GraphCast (Google DeepMind), Earth-2 (NVIDIA) hay Pangu-Weather (Huawei) đang viết lại cách chúng ta dự báo thời tiết. Thay vì mất nhiều giờ đồng hồ để các siêu máy tính đắt đỏ giải quyết các phương trình vật lý phức tạp, AI chỉ cần vài giây để phân tích kho dữ liệu thời tiết hàng thập kỷ và đưa ra dự báo đường đi của bão trong 10 ngày tới với độ chính xác kinh ngạc.

Có thể nói,công nghệ dự báo thời tiết hiện đại đang là sự giao thoa hoàn hảo: Vệ tinh và radar của Nhật Bản, Mỹ làm nhiệm vụ "nhìn", máy bay săn bão đi vào tâm để "cảm nhận", mô hình siêu máy tính Châu Âu đóng vai trò "suy nghĩ", và AI đang vươn lên trở thành một "siêu trợ lý" đẩy nhanh tốc độ cảnh báo. Tất cả đang cùng nhau tạo ra một tấm khiên công nghệ vững chắc, bảo vệ con người trước cơn thịnh nộ của thiên nhiên.