Một dự thảo của Bộ Công Thương khiến người đi xe điện 'mở cờ trong bụng'

Bộ Công Thương đang lấy ý kiến dự thảo Thông tư ban hành Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về trụ sạc, trạm sạc xe điện, nhằm hình thành các yêu cầu kỹ thuật thống nhất cho hạ tầng sạc đang phát triển nhanh tại Việt Nam. Đây được xem là bước nhằm chuẩn hóa từ thiết kế, đầu tư, lắp đặt đến vận hành và kiểm tra các hệ thống sạc.

Theo dự thảo, thiết bị đo tại trạm sạc phải đáp ứng yêu cầu về đo lường. Hệ thống đồng thời phải hiển thị cho khách hàng lượng điện đã sử dụng tính theo kWh, đơn giá, phí dịch vụ, thời gian sạc và tổng số tiền phải thanh toán.

Dữ liệu liên quan đến giao dịch cũng phải được lưu trữ và có khả năng truy xuất. Quy định này hướng tới việc giúp người sử dụng dễ kiểm tra chi phí, so sánh giữa các dịch vụ và hạn chế tranh chấp liên quan đến tính tiền sạc.

Đây là yêu cầu đáng chú ý trong bối cảnh mô hình kinh doanh sạc xe điện ngày càng đa dạng, với nhiều cách tính phí khác nhau. Khi chi phí được tách bạch giữa điện năng và dịch vụ, người dùng có thêm cơ sở để kiểm soát khoản tiền phải trả.

Dự thảo không dừng ở yêu cầu minh bạch hóa giao dịch. Với các trạm sạc công cộng, hệ thống phải có khả năng giám sát trạng thái vận hành và cảnh báo, đồng thời theo dõi các thông số như điện áp, công suất. Dữ liệu đo lường và thanh toán phải được đồng bộ, sao lưu và có biện pháp bảo vệ nhằm hạn chế nguy cơ bị can thiệp hoặc thay đổi trái phép.

Đáng chú ý, trạm sạc hiện ngày càng gắn với nền tảng số, từ nhận diện người dùng, thanh toán điện tử đến quản lý thiết bị từ xa. Vì vậy, dự thảo yêu cầu hệ thống có giải pháp xác thực, phân quyền truy cập, sao lưu dữ liệu và xử lý sự cố. Việc thu thập, quản lý dữ liệu người dùng cũng phải tuân thủ quy định pháp luật hiện hành.

Đối với các trạm kết hợp điện mặt trời, hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS) hoặc các nguồn điện phân tán, chủ đầu tư phải bảo đảm an toàn, kiểm soát nguy cơ phát ngược điện ngoài kiểm soát và đáp ứng yêu cầu về đấu nối.

Phạm vi dự kiến áp dụng gồm trạm sạc tại khu vực công cộng, bãi trông giữ xe tập trung và trạm dừng nghỉ. Với trạm sạc được bố trí bên trong công trình, chủ đầu tư còn phải tuân thủ các yêu cầu liên quan đến xây dựng và phòng cháy, chữa cháy.

Bộ Công Thương cho rằng hiện các yêu cầu liên quan đến điện lực, xây dựng, phòng cháy chữa cháy, đo lường và an toàn thông tin đang được quy định tại nhiều văn bản khác nhau. Việc xây dựng một quy chuẩn kỹ thuật tích hợp được kỳ vọng tạo ra bộ yêu cầu tối thiểu thống nhất về an toàn, đo lường, vận hành và bảo vệ quyền lợi người sử dụng. Bộ Công Thương và Bộ Khoa học và Công nghệ trước đó cũng đã phối hợp thúc đẩy việc xây dựng các tiêu chuẩn, quy chuẩn cho hạ tầng sạc xe điện.

Nếu được ban hành theo dự kiến, quy chuẩn sẽ có hiệu lực từ ngày 1/7/2027. Các trạm đang hoạt động sẽ có thời gian rà soát và khắc phục các hạng mục chưa đáp ứng yêu cầu, với lộ trình gồm 6 tháng rà soát và 24 tháng để hoàn thiện.

Việc chuẩn hóa trạm sạc diễn ra trong bối cảnh nhu cầu hạ tầng dự kiến tăng mạnh cùng tốc độ phổ cập phương tiện điện. Theo World Bank, để đáp ứng mức độ sử dụng xe điện theo các mục tiêu đặt ra, Việt Nam có thể cần khoảng 800.000 bộ sạc vào năm 2030, tăng lên 2,7 triệu vào năm 2040 và 6,3 triệu vào năm 2050. Chi phí phát triển mạng lưới sạc được ước tính khoảng 2,2 tỷ USD vào năm 2030 và 32,6 tỷ USD vào năm 2050.

Như vậy, quy chuẩn mới không chỉ liên quan đến việc một trạm sạc phải đáp ứng những tiêu chí kỹ thuật nào. Xa hơn, đây là bước đặt nền móng cho một thị trường hạ tầng sạc có tính thống nhất, minh bạch và an toàn hơn khi số lượng phương tiện điện tiếp tục gia tăng.