Một nơi gây phẫn nộ khi cho phép chồng đánh vợ, miễn là không gây gãy xương

Chính quyền Taliban tại Afghanistan vừa ban hành bộ luật hình sự mới, trong đó cho phép người chồng đánh vợ và con với điều kiện không gây gãy xương hoặc vết thương hở. Quy định này ngay lập tức vấp phải phản ứng gay gắt từ dư luận quốc tế và các tổ chức bảo vệ quyền con người.

Bộ luật dài 60 trang do thủ lĩnh tối cao Hibatullah Akhundzada ký ban hành và gửi tới các tòa án trên toàn quốc. Trong văn bản, hành vi bạo hành vợ được xếp vào nhóm “ta’zir” - hình phạt mang tính tùy nghi, thay vì tội hình sự, đồng nghĩa với việc việc xử phạt phụ thuộc hoàn toàn vào đánh giá của thẩm phán.

Theo quy định này, người chồng có thể sử dụng bạo lực nếu không để lại thương tích nghiêm trọng có thể nhìn thấy. Ngay cả trong trường hợp chứng minh được tổn hại nặng, mức án tối đa đối với người gây bạo lực cũng chỉ là 15 ngày tù.

Bộ luật đồng thời đặt ra các rào cản tố tụng khiến phụ nữ gần như không thể khiếu nại. Muốn nộp đơn, nạn nhân phải trực tiếp trình diện trước thẩm phán nam, trong tình trạng che kín mặt và có người giám hộ nam đi cùng. Trong nhiều vụ bạo hành gia đình, người giám hộ lại chính là chồng - người bị tố cáo đã gây bạo lực.

Đáng chú ý, văn bản này không có điều khoản cấm bạo lực thể chất, tinh thần hoặc tình dục đối với phụ nữ. Phụ nữ tìm cách rời khỏi nhà để tránh bạo hành còn có nguy cơ bị truy tố hình sự. Điều 34 quy định người vợ trở về nhà cha mẹ khi chưa có sự cho phép của chồng, kể cả nhằm lánh nạn, có thể bị phạt tù tới 3 tháng; người thân chứa chấp cũng chịu mức án tương tự. Theo nhiều chuyên gia, quy định này khiến con đường thoát khỏi bạo lực gia đình gần như bị chặn đứng.

Bộ luật mới cũng xóa bỏ các nền tảng pháp lý tồn tại dưới chính quyền Afghanistan trước đây, trong đó có đạo luật năm 2009 từng hình sự hóa hôn nhân cưỡng ép, hiếp dâm và bạo lực trên cơ sở giới, với mức phạt từ 3 tháng đến 1 năm tù đối với hành vi bạo hành gia đình.

Một cựu sinh viên đại học tại Herat, tên Narges, chia sẻ với Telegraph rằng cuộc sống của nhiều phụ nữ Afghanistan hiện nay là “một sự kháng cự liên tục”. “Nỗi đau của chúng tôi chỉ được thừa nhận khi xương đã gãy”, cô nói.

Ngoài các quy định liên quan đến giới, bộ luật mới còn phân tầng xã hội thành 4 nhóm: học giả tôn giáo, tầng lớp tinh hoa, trung lưu và lao động. Với cùng một hành vi vi phạm, học giả có thể chỉ bị nhắc nhở, tầng lớp tinh hoa bị triệu tập, người trung lưu chịu án tù, trong khi người lao động vừa bị tù giam vừa bị đánh roi.

Văn bản cũng quy định bị cáo không có quyền mời luật sư. Hệ thống xét xử hoàn toàn phụ thuộc vào quyết định của thẩm phán Taliban, không có cơ chế giám sát hay kháng cáo độc lập. Nhiều hành vi đời sống thường nhật bị hình sự hóa, như nhảy múa - cả người biểu diễn lẫn người xem đều có thể đối mặt án tù 2 tháng; hành vi xúc phạm lãnh đạo Taliban có thể bị phạt 20 roi và 6 tháng tù.

Việc chỉ trích các lệnh cấm của chính quyền, bao gồm lệnh cấm nữ sinh tới trường, cũng bị coi là phạm pháp. Người biết có hoạt động chống đối nhưng không báo cáo cho nhà chức trách có thể đối mặt án tù tới 2 năm.

Kể từ khi tái nắm quyền vào tháng 8/2021, Taliban liên tục ban hành các biện pháp hạn chế nghiêm ngặt đối với phụ nữ, bao gồm cấm tiếp cận giáo dục trung học và đại học, thu hẹp cơ hội việc làm, buộc che kín mặt nơi công cộng và áp đặt các quy định nghiêm ngặt trong giao tiếp với nam giới.

Trước đó, trong giai đoạn cầm quyền từ năm 1996, chính quyền Taliban từng áp đặt một chế độ Hồi giáo hà khắc dựa trên luật Sharia, với các hạn chế sâu rộng đối với phụ nữ và những hình phạt nghiêm khắc gây phẫn nộ trong cộng đồng quốc tế.