Muốn hộ kinh doanh ‘lớn lên’ thành doanh nghiệp, nên đánh thuế theo hướng lũy tiến

Từ ngày 1/1/2026, hình thức thuế khoán sẽ chính thức bị xóa bỏ, thay vào đó 100% hộ kinh doanh phải thực hiện kê khai thuế. Đây được xem là bước chuyển quan trọng nhằm tăng tính minh bạch, hiện đại hóa công tác quản lý thuế và tiệm cận thông lệ quốc tế.

Tuy nhiên, ngay trước thời điểm chính sách mới có hiệu lực, nhiều ý kiến từ chuyên gia và các hiệp hội doanh nghiệp đã đề xuất cần có lộ trình chuyển đổi phù hợp hơn, thậm chí xem xét duy trì thuế khoán đối với một số nhóm hộ kinh doanh đặc thù hoặc có quy mô nhỏ.

Theo ông Lê Văn Tuấn, Giám đốc Công ty TNHH Kế toán Thuế Keytas, việc xóa bỏ thuế khoán là xu hướng tất yếu. Mặc dù cơ chế này giúp hộ kinh doanh giảm chi phí tuân thủ, song lại tồn tại nhiều hạn chế như thiếu minh bạch, khó kiểm soát doanh thu thực tế và tạo ra sự bất bình đẳng giữa các chủ thể kinh doanh.

"Rất ít quốc gia trên thế giới hiện nay còn duy trì chính sách thuế khoán. Vì vậy, việc từng bước xóa bỏ cơ chế này là phù hợp với yêu cầu phát triển của nền kinh tế", ông Tuấn nhận định.

Tuy nhiên, theo vị chuyên gia, câu chuyện quan trọng hiện nay không nằm ở việc giữ hay bỏ thuế khoán, mà là khả năng thích nghi của hàng triệu hộ kinh doanh trước một phương thức quản lý hoàn toàn mới.

Ông cho rằng, thông thường khi triển khai một chính sách thuế mới, người dân cần khoảng 1,5 - 2 năm để làm quen và thích ứng. Trong khi đó, thời gian chuẩn bị hiện nay đối với nhiều hộ kinh doanh là tương đối ngắn.

Đặc biệt, một số lĩnh vực kinh doanh nhỏ lẻ như bán hàng rong, tiểu thương tại chợ dân sinh, chợ cá, chợ rau hay các cửa hàng tạp hóa gia đình vẫn gặp nhiều khó khăn trong việc áp dụng hóa đơn điện tử và thực hiện kê khai thuế đầy đủ.

"Trong một số trường hợp đặc thù, cần chấp nhận duy trì thuế khoán để đảm bảo sinh kế cho người dân và giữ vai trò như một tấm đệm an sinh xã hội", ông Tuấn nói.

Từ thực tế đó, ông đề xuất có thể xem xét áp dụng thuế khoán theo lộ trình thay vì xóa bỏ hoàn toàn ngay lập tức. Một trong những tiêu chí quan trọng là ngưỡng doanh thu.

Theo ông Tuấn, mức doanh thu 5 tỷ đồng/năm là ngưỡng có thể cân nhắc trong giai đoạn hiện nay. Đây cũng là mức doanh thu được nhiều hiệp hội ngành nghề đề xuất nhằm tạo điều kiện cho các hộ kinh doanh nhỏ có thêm thời gian thích nghi.

Bên cạnh đó, phạm vi áp dụng thuế khoán nên giới hạn ở các ngành nghề đặc thù như bán hàng rong, tiểu thương tại các chợ truyền thống hoặc các cửa hàng tạp hóa quy mô hộ gia đình.

Khi tỷ lệ thanh toán không dùng tiền mặt và việc sử dụng hóa đơn điện tử trong nền kinh tế được mở rộng hơn, cơ quan quản lý có thể từng bước siết chặt điều kiện áp dụng thuế khoán bằng cách giảm ngưỡng doanh thu và thu hẹp phạm vi ngành nghề được hưởng cơ chế này.

Đáng chú ý, ông Tuấn cho rằng mục tiêu cuối cùng của chính sách thuế không chỉ là tăng thu ngân sách mà còn phải tạo động lực để hộ kinh doanh phát triển thành doanh nghiệp.

Theo đó, trong giai đoạn 2026 - 2027, hộ kinh doanh có thể được quyền lựa chọn nộp thuế theo tỷ lệ doanh thu hoặc tỷ lệ lợi nhuận. Sau thời gian chuyển tiếp, các hộ có doanh thu từ 3 tỷ đồng trở lên nên được áp dụng cơ chế tính thuế dựa trên lợi nhuận thực tế.

Về dài hạn, chuyên gia này đề xuất một thay đổi đáng chú ý hơn: áp dụng giảm trừ gia cảnh cho hộ kinh doanh và đánh thuế theo biểu lũy tiến từng phần từ 5% đến 35%, tương tự cách tính thuế thu nhập cá nhân hiện nay.

Theo ông, cơ chế này sẽ giúp phản ánh chính xác khả năng đóng góp của từng hộ kinh doanh, tạo sự công bằng hơn trong thực hiện nghĩa vụ thuế. Đồng thời, khi lợi nhuận tăng lên và phải chịu các mức thuế suất lũy tiến cao hơn, nhiều hộ kinh doanh sẽ chủ động chuyển đổi sang mô hình doanh nghiệp để được hưởng mức thuế thu nhập doanh nghiệp ổn định hơn.

"Nếu thiết kế chính sách hợp lý, hộ kinh doanh sẽ tự nguyện chuyển đổi lên doanh nghiệp thay vì chỉ dừng lại ở các biện pháp khuyến khích như hiện nay", ông Tuấn nhấn mạnh.