Nga chốt công nghệ hạt nhân thế hệ III+ cho Việt Nam, thế giới chỉ có 7 quốc gia sở hữu

Theo thông tin từ Tập đoàn Năng lượng nguyên tử Nhà nước Nga Rosatom, các bên đang tiếp tục hoàn thiện những thỏa thuận liên quan tới tiến độ, cấu trúc dự án và các nghĩa vụ pháp lý cần thiết trước khi bước sang những giai đoạn triển khai tiếp theo.

Trước đó, ngày 23/3/2026, Nga và Việt Nam ký thỏa thuận liên chính phủ về hợp tác xây dựng Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1. Văn bản tạo khuôn khổ pháp lý cho dự án gồm 2 tổ máy sử dụng lò phản ứng VVER-1200 do Nga thiết kế, với tổng công suất lắp đặt 2.400 MW.

Ninh Thuận 1 được xác định là một trong những dự án trọng điểm trong kế hoạch tái khởi động chương trình điện hạt nhân của Việt Nam.

Công nghệ đang được triển khai tại nhiều quốc gia

VVER-1200 là lò phản ứng nước áp lực thế hệ III+, trong đó nước vừa đóng vai trò chất tải nhiệt vừa tham gia làm chậm neutron.

Mỗi tổ máy có công suất điện khoảng 1.200 MW.

Theo Rosatom, hiện có 6 tổ máy VVER-1200 đang vận hành thương mại trên thế giới, gồm 4 tổ máy tại Nga và 2 tổ máy tại Belarus.

Các dự án sử dụng công nghệ này cũng đang được xây dựng tại Bangladesh, Hungary, Ai Cập, Trung Quốc và Thổ Nhĩ Kỳ. Kazakhstan mới đây cũng lựa chọn VVER-1200 cho nhà máy điện hạt nhân tương lai của nước này.

Như vậy, nếu Ninh Thuận 1 được triển khai theo kế hoạch hiện tại, Việt Nam sẽ gia nhập nhóm các quốc gia sử dụng hoặc xây dựng lò phản ứng VVER-1200.

Rosatom cho biết tuổi thọ thiết kế của loại lò này khoảng 60 năm và có khả năng kéo dài thêm khoảng 20 năm tùy điều kiện vận hành và đánh giá kỹ thuật.

Vì sao VVER-1200 được xếp vào thế hệ III+?

Một trong những điểm đáng chú ý của VVER-1200 là thiết kế kết hợp đồng thời hệ thống an toàn chủ động và thụ động.

Hệ thống chủ động sử dụng các thiết bị như bơm, van và nguồn điện để kiểm soát lò phản ứng trong tình huống bất thường.

Trong khi đó, các hệ thống thụ động được thiết kế để hoạt động dựa trên những nguyên lý vật lý tự nhiên như đối lưu, chênh lệch áp suất và trọng lực, qua đó giảm mức độ phụ thuộc vào nguồn điện bên ngoài hoặc thao tác của con người.

Một trong những công nghệ quan trọng là hệ thống loại bỏ nhiệt thụ động, thường được gọi là PHRS.

Trong trường hợp nguồn điện bị gián đoạn, hệ thống này có nhiệm vụ đưa nhiệt dư ra khỏi lò phản ứng hoặc khu vực bao che thông qua quá trình tuần hoàn và trao đổi nhiệt tự nhiên.

Tài liệu kỹ thuật của Rosatom cho biết PHRS được thiết kế để tiếp tục loại bỏ nhiệt dư ngay cả khi các nguồn điện thông thường và nguồn điện khẩn cấp không khả dụng.

VVER-1200 cũng được trang bị hệ thống làm mát vùng hoạt khẩn cấp, hay ECCS, giúp bổ sung chất làm mát và duy trì khả năng giải nhiệt cho vùng hoạt trong những tình huống mất chất tải nhiệt.

Các hệ thống này được bố trí theo nhiều lớp nhằm tạo dự phòng nếu một lớp bảo vệ gặp sự cố.

“Bẫy lõi” cho tình huống nghiêm trọng

Một cấu phần an toàn khác của VVER-1200 là thiết bị giữ vật liệu nóng chảy, thường được gọi là “bẫy lõi”.

Thiết bị này nằm phía dưới bình lò phản ứng và chỉ phát huy vai trò trong kịch bản sự cố nghiêm trọng khi một phần vùng hoạt bị nóng chảy.

Mục tiêu của nó là giữ và làm ổn định vật liệu nóng chảy, hạn chế ảnh hưởng tới kết cấu công trình bao che.

Rosatom cho biết đây là một thành phần thuộc hệ thống an toàn thụ động được sử dụng tại các tổ máy VVER-1200 thế hệ III+.

Thiết kế cụ thể và kích thước của thiết bị có thể khác nhau giữa từng dự án, vì vậy không thể dùng một trọng lượng cố định để mô tả tất cả các nhà máy VVER-1200.

Dự án tham chiếu từ nhà máy tại Nga

Theo Rosatom, Leningrad NPP-2 của Nga được lựa chọn làm dự án tham chiếu cho Ninh Thuận 1. Nhà máy này sử dụng các tổ máy VVER-1200 thế hệ III+.

Việc sử dụng một nhà máy đang vận hành làm thiết kế tham chiếu giúp bên triển khai có cơ sở để đánh giá kinh nghiệm xây dựng, vận hành, bảo dưỡng và các hệ thống an toàn trước khi áp dụng cho dự án mới.

VVER-1200 cũng đang là một trong những công nghệ chủ lực trong danh mục xuất khẩu điện hạt nhân của Rosatom.

Ngoài Ninh Thuận 1, Việt Nam và Nga còn tiếp tục hợp tác trong các lĩnh vực như nghiên cứu hạt nhân, đào tạo nhân lực và dự án Trung tâm Khoa học và Công nghệ hạt nhân.

Việc ký thỏa thuận liên chính phủ và lựa chọn sơ bộ công nghệ VVER-1200 mới là những bước đầu trong quá trình chuẩn bị.

Một dự án điện hạt nhân quy mô lớn còn phải trải qua nhiều giai đoạn gồm cập nhật nghiên cứu khả thi, khảo sát địa điểm, thiết kế kỹ thuật, thẩm định an toàn, cấp phép, xây dựng và chạy thử trước khi có thể phát điện thương mại.

Vì vậy, trọng tâm trong giai đoạn hiện nay không chỉ nằm ở lựa chọn công nghệ, mà còn là hoàn thiện khung pháp lý, tiến độ và cấu trúc triển khai của dự án Ninh Thuận 1.