Nghịch lý ngành gỗ: Xuất khẩu 17 tỷ USD nhưng vẫn thiếu gỗ trong nước, ‘mắc kẹt’ ở bài toán nguyên liệu
Xuất khẩu tăng trưởng chưa đồng nghĩa ngành gỗ đã phát triển bền vững.
Ngành chế biến gỗ Việt Nam đang duy trì đà tăng trưởng với kim ngạch xuất khẩu đạt 17 tỷ USD năm 2025, nhưng bài toán nguồn nguyên liệu ổn định, chất lượng cao đang trở thành điểm nghẽn khi nhu cầu sản xuất ngày càng tăng.
Nguồn nguyên liệu được xem là một trong những thách thức lớn của ngành gỗ trong giai đoạn mở rộng xuất khẩu và chuyển dịch sang chế biến sâu.
Hiện doanh nghiệp sử dụng hai nguồn chính gồm gỗ nhập khẩu từ các quốc gia có quản trị rừng tốt như Mỹ, châu Âu và nguồn gỗ trong nước từ rừng trồng, cao su.
Tuy nhiên, khi xuất khẩu tăng trưởng, áp lực cạnh tranh nguyên liệu trong nước ngày càng rõ nét. Mỗi nhóm sản phẩm lại có yêu cầu khác nhau: doanh nghiệp sản xuất đồ gỗ nội thất cần gỗ lớn, trong khi ngành ván nhân tạo, dăm gỗ, viên nén chủ yếu sử dụng gỗ nhỏ và phụ phẩm.
Điều này khiến nhiều nhóm doanh nghiệp cùng cạnh tranh nguồn gỗ keo, bạch đàn trong nước. Tại một số khu vực phía Bắc, nguồn cung còn chịu tác động sau các đợt thiên tai khiến nhiều diện tích rừng trồng bị thiệt hại, đẩy giá nguyên liệu tăng.
Theo các chuyên gia, cạnh tranh nguyên liệu không chỉ diễn ra giữa các ngành hàng mà còn giữa các doanh nghiệp trong cùng lĩnh vực. Những doanh nghiệp có khả năng liên kết với hộ trồng rừng, xây dựng vùng nguyên liệu riêng đang có lợi thế hơn trong thu mua.
Tại Webinar “Nâng cao chuỗi giá trị ngành gỗ thông qua việc đẩy mạnh liên kết giữa khâu chế biến và vùng nguyên liệu bền vững và thị trường carbon: Từ góc nhìn vùng Đông Nam bộ và Đồng bằng sông Cửu Long” tổ chức chiều 24/7, ông Phùng Quốc Mẫn, Phó chủ tịch Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam, cho rằng xuất khẩu tăng trưởng chưa đồng nghĩa ngành gỗ đã phát triển bền vững. Việc thiếu liên kết giữa vùng nguyên liệu và công nghiệp chế biến vẫn là điểm nghẽn cần tháo gỡ.
Theo TS. Tô Xuân Phúc, Giám đốc Chương trình Chính sách Lâm nghiệp, thương mại và tài chính của Forest Trends, Việt Nam hiện có khoảng 4,9 triệu ha rừng trồng, trong đó khoảng 4,1 triệu ha là rừng sản xuất. Tổng nhu cầu nguyên liệu của các ngành đồ gỗ, ván nhân tạo, viên nén và dăm gỗ lên tới khoảng 59 triệu m³ mỗi năm.
Dù đã có khoảng 880.000 ha rừng đạt chứng chỉ quản lý bền vững FSC và PEFC, việc phát triển rừng gỗ lớn vẫn chưa đạt kỳ vọng do thị trường tiêu thụ chưa đủ mạnh, hiệu quả kinh tế chưa tạo động lực cho người trồng rừng và thiếu doanh nghiệp chế biến sâu tại vùng nguyên liệu.
Trong bối cảnh các thị trường ngày càng siết tiêu chuẩn môi trường và truy xuất nguồn gốc, ngành gỗ được kỳ vọng có thêm dư địa từ phát triển rừng bền vững và thị trường tín chỉ carbon.
Tuy nhiên, để tận dụng cơ hội này, doanh nghiệp cần một chiến lược dài hạn về quy hoạch vùng nguyên liệu, liên kết người trồng rừng và phát triển chế biến sâu.
Số liệu của Cục Hải quan cho thấy, 6 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ đạt 8,6 tỷ USD, tăng 4,9% so với cùng kỳ. Trong đó, xuất khẩu sang Trung Quốc tăng 46,5%, đạt 1,3 tỷ USD.
