Người dân bị thu hồi đất muốn bồi thường cần đáp ứng 5 điều kiện, chi tiết ra sao và có thể nhận những gì?

Khi Nhà nước thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh hoặc để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng, người sử dụng đất cần đáp ứng những điều kiện nhất định để được bồi thường về đất.

Theo khoản 1 Điều 95 Luật Đất đai 2024, các trường hợp được bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất gồm:

- Hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất không phải là đất thuê trả tiền thuê đất hằng năm;

- Cộng đồng dân cư đang sử dụng đất có công trình là chùa, đình, đền, miếu, am, nhà thờ họ và các công trình tín ngưỡng khác;

- Đất nông nghiệp quy định tại khoản 4 Điều 178 Luật Đất đai 2024 và đất không có tranh chấp, được UBND cấp xã nơi có đất xác nhận là đất sử dụng chung cho cộng đồng.

- Người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài quy định tại khoản 1 Điều 44 Luật Đất đai 2024.

- Tổ chức tôn giáo, tổ chức tôn giáo trực thuộc được Nhà nước cho phép hoạt động đang sử dụng đất mà không phải là đất do Nhà nước giao, cho thuê; không phải là đất nhận chuyển nhượng, nhận tặng cho từ ngày 1/7/2004 trở về sau cũng thuộc diện này.

- Người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài được Nhà nước giao đất có thu tiền sử dụng đất, cho thuê đất trả tiền thuê đất một lần cho cả thời gian thuê hoặc nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất trong khu công nghiệp, cụm công nghiệp, khu công nghệ cao, khu kinh tế cũng thuộc trường hợp được bồi thường về đất.

- Tổ chức được Nhà nước giao đất có thu tiền sử dụng đất, cho thuê đất trả tiền thuê đất một lần cho cả thời gian thuê; nhận thừa kế quyền sử dụng đất, nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất, nhận góp vốn bằng quyền sử dụng đất cũng thuộc trường hợp được bồi thường.

- Tổ chức nước ngoài có chức năng ngoại giao được Nhà nước cho thuê đất trả tiền thuê đất một lần cho cả thời gian thuê cũng nằm trong nhóm này.

- Tổ chức kinh tế, người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài và tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài được Nhà nước giao đất có thu tiền sử dụng đất để thực hiện dự án đầu tư xây dựng nhà ở để bán hoặc để bán kết hợp cho thuê; cho thuê đất trả tiền thuê đất một lần cho cả thời gian thuê.

5 điều kiện để được bồi thường về đất

Theo khoản 2 Điều 95 Luật Đất đai 2024, những trường hợp nêu trên được bồi thường về đất khi có một trong 5 điều kiện.

Thứ nhất, người sử dụng đất có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất; Giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà ở và quyền sử dụng đất ở; Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất; hoặc Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất.

Thứ hai, người sử dụng đất có quyết định giao đất, quyết định cho thuê đất hoặc quyết định cho phép chuyển mục đích sử dụng đất của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

Thứ ba, người sử dụng đất có một trong các giấy tờ về quyền sử dụng đất làm căn cứ để cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất theo quy định tại Điều 137 Luật Đất đai 2024.

Thứ tư, người sử dụng đất nhận chuyển quyền sử dụng đất theo quy định của pháp luật từ người có quyền sử dụng đất hợp pháp nhưng chưa hoàn thành thủ tục đăng ký đất đai.

Thứ năm, người sử dụng đất được sử dụng đất theo thỏa thuận trong hợp đồng thế chấp để xử lý nợ; hoặc có văn bản công nhận kết quả đấu giá quyền sử dụng đất mà người trúng đấu giá đã hoàn thành nghĩa vụ tài chính theo quy định của pháp luật.

Ngoài các trường hợp trên, Chính phủ còn quy định các trường hợp khác được bồi thường về đất và điều kiện được bồi thường về đất tại Điều 5 Nghị định 88/2024/NĐ-CP.

Thu hồi đất ở, người dân có thể được bồi thường bằng đất, nhà hoặc tiền

Đối với đất ở, Điều 98 Luật Đất đai 2024 quy định cụ thể về hình thức bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất.

Theo đó, hộ gia đình, cá nhân, người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài, tổ chức kinh tế đang sử dụng đất ở và đang sở hữu nhà ở gắn liền với quyền sử dụng đất tại Việt Nam khi Nhà nước thu hồi đất, nếu có đủ điều kiện được bồi thường theo Điều 95 Luật Đất đai 2024, thì được bồi thường bằng đất ở, bằng nhà ở, bằng tiền hoặc bằng đất có mục đích sử dụng khác với loại đất thu hồi.

Đối với tổ chức kinh tế, người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài và tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài đang sử dụng đất để thực hiện dự án đầu tư xây dựng nhà ở khi Nhà nước thu hồi đất, nếu có đủ điều kiện được bồi thường theo Điều 95 Luật Đất đai 2024, thì được bồi thường bằng tiền hoặc bằng đất.

Chính phủ quy định chi tiết Điều 98 Luật Đất đai 2024.

Những trường hợp không được bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi

Bên cạnh các điều kiện được bồi thường, Điều 101 Luật Đất đai 2024 cũng quy định những trường hợp không được bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi.

Cụ thể, các trường hợp quy định tại khoản 1 Điều 107 của Luật Đất đai 2024; đất do cơ quan, tổ chức của Nhà nước quản lý theo Điều 217; đất thu hồi trong các trường hợp quy định tại Điều 81, khoản 1 và khoản 2 Điều 82; trường hợp không đủ điều kiện cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất theo quy định của Luật Đất đai 2024, trừ trường hợp quy định tại khoản 3 Điều 96 của Luật này, đều không được bồi thường về đất.

Ngoài những trường hợp trên, Điều 4 Nghị định 49/2026/NĐ-CP sửa đổi quy định tại điểm d khoản 10 Điều 3 của Nghị quyết số 254/2025/QH15 cũng quy định thêm các trường hợp không được bồi thường về đất.

Trong đó có trường hợp sử dụng đất do lấn đất, chiếm đất trụ sở cơ quan, công trình sự nghiệp, công trình công cộng trước ngày 1/7/2014 mà đã có văn bản ngăn chặn nhưng người sử dụng đất vẫn cố tình vi phạm.

Trường hợp sử dụng đất do lấn đất, chiếm đất kể từ ngày 1/7/2014 trở về sau đối với đất do cơ quan, tổ chức của Nhà nước quản lý cũng không được bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi.