Nhà thơ có tác phẩm được phổ nhạc, lọt top hay nhất thế kỷ XX qua đời

Nhà thơ Định Hải (tên thật Nguyễn Biểu) - tác giả bài thơ "Bài ca Trái Đất" được nhạc sĩ Trương Quang Lục phổ nhạc thành ca khúc "Trái Đất này là của chúng mình", qua đời lúc 11h56 ngày 30/8, hưởng thọ 89 tuổi.

Thông tin nhà thơ Định Hải qua đời được nhà thơ Trần Đăng Khoa chia sẻ trên trang cá nhân. Ông gửi lời chia buồn tới gia đình nhà thơ Định Hải, đồng thời bày tỏ sự tiếc thương trước sự ra đi của một tác giả dành phần lớn sự nghiệp cho văn học thiếu nhi.

Nhà thơ Định Hải sinh ngày 6/6/1937 tại xã Định Hải, huyện Yên Định cũ (nay thuộc xã Định Tân, tỉnh Thanh Hóa). Bút danh Định Hải được ông lấy từ chính tên quê hương.

Sau khi tốt nghiệp Khoa Ngữ văn, Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội khóa 1956-1959, ông công tác tại Bộ Giáo dục, sau đó làm biên tập viên tại Nhà xuất bản Kim Đồng. Ông từng giữ chức Tổng Biên tập tạp chí Tuổi Xanh và Trưởng ban Văn học thiếu nhi, Hội Nhà văn Việt Nam.

Từ năm 1962, nhà thơ Định Hải sáng tác nhiều thể loại dành cho thiếu nhi, gồm truyện ngắn, truyện thơ, thơ, hoạt cảnh và lời cho phim hoạt hình. Thơ là lĩnh vực để lại dấu ấn rõ nét nhất trong sự nghiệp của ông.

Các tác phẩm chính của nhà thơ Định Hải gồm "Hoa mùa xuân" (truyện ký, 1963), "Thăm Bắc Lý" (truyện ký, 1964), "Bàn tay gieo hạt" (truyện, 1967), "Chồng nụ chồng hoa" (thơ, 1970), "Hươu cao cổ (thơ, 1975), "Nhành hoa trong vườn sớm" (thơ, 1979), "Bài ca Trái Đất" (thơ, 1983), "Nụ hôn học trò" (thơ, 1988), "Bao nhiêu điều lạ" (thơ, 1994), "Thơ với tuổi thơ" (2003) và "Bài ca Trái Đất" (thơ tuyển, 2005). Nhiều sáng tác của ông được phổ nhạc và một số tác phẩm được đưa vào sách giáo khoa.

Trong sáng tác cho thiếu nhi, nhà thơ Định Hải chú trọng ngôn ngữ gần gũi, câu thơ ngắn, nhịp rõ, dễ đọc và dễ nhớ. Ông sử dụng linh hoạt các thể thơ hai, ba, bốn và năm chữ, tạo tiết tấu phù hợp với khả năng tiếp nhận của trẻ nhỏ.

Một trong những tác phẩm nổi tiếng nhất của ông là "Bài ca Trái Đất". Bài thơ được sáng tác năm 1978 tại Berlin, khi ông cùng đoàn thiếu nhi Việt Nam tham dự Trại hè thiếu nhi quốc tế. Hình ảnh trẻ em nhiều quốc gia, nhiều màu da nắm tay nhau vui chơi quanh một quả địa cầu trở thành nguồn cảm hứng để ông viết nên những câu thơ về hòa bình, tình hữu nghị và tình yêu đối với hành tinh xanh.

Năm 1979, nhạc sĩ Trương Quang Lục phổ nhạc bài thơ, tạo nên ca khúc "Trái Đất này là của chúng mình". Với giai điệu vui tươi và ca từ giàu tính giáo dục, ca khúc nhanh chóng được phổ biến rộng rãi trong trường học, các chương trình nghệ thuật dành cho thiếu nhi. Tác phẩm cũng được chuyển ngữ sang tiếng Anh.

Bên cạnh đó, "Trái Đất này là của chúng mình" được xếp trong danh sách 50 bài hát thiếu nhi Việt Nam hay nhất thế kỷ XX. Nhà thơ Định Hải từng chia sẻ, khoảnh khắc hàng triệu trẻ em Việt Nam cùng cất tiếng hát câu “Trái Đất này là của chúng mình” chính là một trong những phần thưởng ý nghĩa nhất đối với ông.

Theo nhà thơ, niềm hạnh phúc lớn đối với ông là được dành cả đời sáng tác cho trẻ em. Ông cho rằng thế giới tuổi thơ đem đến nguồn cảm xúc dồi dào, giúp người viết tìm thấy những hình ảnh và cách biểu đạt trong sáng, gần gũi.

Tính nhạc là một đặc điểm nổi bật trong thơ Định Hải, thể hiện qua cách lựa chọn từ ngữ, nhịp điệu và cấu trúc câu. Ở bài "Mưa rơi", những câu thơ ngắn được ngắt theo từng dòng, tạo cảm giác nhẹ nhàng, mô phỏng nhịp rơi của những hạt mưa. Về cuối bài, nhịp thơ nhanh và dồn hơn qua các âm thanh “tí tách”, “thích thích”, tạo không khí vui tươi, gần với một khúc hát dành cho trẻ nhỏ.

Bên cạnh sáng tác, nhà thơ Định Hải còn có nhiều đóng góp cho hoạt động biên tập và phát triển văn học thiếu nhi. Ông là một trong những người sớm phát hiện tài năng của Trần Đăng Khoa khi cậu bé quê Hải Dương còn sáng tác những bài thơ đầu tiên. Sau đó, ông tiếp tục tham gia giới thiệu, viết lời tựa và đồng hành với nhiều cây bút trẻ.

Nhà thơ Định Hải nhận nhiều giải thưởng của Hội Nhà văn, Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Văn nghệ Hà Nội... cho các sáng tác dành cho thiếu nhi. Năm 2007, ông được trao Giải thưởng Nhà nước về Văn học, Nghệ thuật.

Ở tuổi 89, nhà thơ Định Hải khép lại sự nghiệp kéo dài nhiều thập niên, để lại nhiều tác phẩm gắn với tuổi thơ của các thế hệ độc giả. Trong đó, "Bài ca Trái Đất" qua giai điệu của Trương Quang Lục đã trở thành một ca khúc quen thuộc trong đời sống âm nhạc thiếu nhi Việt Nam.