Nơi duy nhất có lễ hội 'thề không tham nhũng', được công nhận là Di sản cấp Quốc gia

Từ câu chuyện 5 thế kỷ trước đến Di sản quốc gia

Lễ hội Minh Thề được tổ chức hằng năm tại thôn Hòa Liễu, xã Kiến Thụy, TP. Hải Phòng (trước đây là xã Thuận Thiên), diễn ra trong 3 ngày từ 13 đến 15 tháng Giêng Âm lịch, trong đó chính lễ vào ngày 14.

Theo tư liệu lưu truyền trong vùng, lễ hội có từ khoảng giữa thế kỷ XVI, gắn với công lao của Vũ Thị Ngọc Toàn - Thái hoàng Thái hậu, vợ của Mạc Đăng Dung, vị vua khai sáng Vương triều Mạc.

Tương truyền, khi về ấp Lan Niểu (nay là Hòa Liễu), bà đã bỏ tiền tu tạo chùa cổ, đồng thời vận động hoàng thân, quan lại triều Mạc đóng góp ruộng đất làm “Thánh điền”. Ban đầu là 25 mẫu 8 sào 2 thước, sau tăng lên 47 mẫu 5 sào.

Số ruộng này được phân chia hợp lý: một phần phục vụ nhà chùa, một phần lo việc lễ hội, phần còn lại chia cho dân đinh cày cấy và lập quỹ nghĩa thương giúp người nghèo, quả phụ khi khó khăn.

Từ nền tảng ấy, hịch văn Minh Thề ra đời, nhấn mạnh đạo lý lấy của công làm việc công, răn dạy quan chức và dân làng không tham lam, không vơ vét của chung. Lời thề nổi tiếng có đoạn: “Ai dùng của công vào việc công xin thần linh ủng hộ; ai lấy của công về làm của tư, cầu thần linh đả tử…”.

Trải qua nhiều biến động lịch sử, lễ hội từng có thời gian gián đoạn. Đến năm 1993, khi Cụm di tích đền - chùa Hòa Liễu được công nhận Di tích Lịch sử cấp Quốc gia, lễ hội được khôi phục. Năm 2017, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chính thức đưa Lễ hội Minh Thề vào danh mục Di sản Văn hóa phi vật thể Quốc gia, khẳng định giá trị độc đáo và ý nghĩa thời đại của nghi lễ này.

Nghi lễ “thề không tham nhũng” độc đáo giữa sân đền

Điểm nhấn đặc biệt của lễ hội là nghi thức tuyên đọc Hịch Minh Thề và uống rượu thề tại Đài thề - một vòng tròn đường kính khoảng 2m được chủ tế dùng dao bầu “chỉ trời, vạch đất” tạo nên giữa sân đền.

Trong không khí trang nghiêm, đại diện làng văn hóa Hòa Liễu đọc hịch văn trước sự chứng kiến của chức sắc, bô lão và đông đảo nhân dân. Nội dung hịch không chỉ nhấn mạnh việc không tham nhũng của công mà còn mở rộng tới đạo đức cộng đồng: từ cụ già đến thanh niên 18 tuổi, từ việc giữ gìn vườn tược, hoa màu đến ứng xử công minh, chính trực trong đời sống.

Sau phần tuyên hịch, nghi lễ lấy huyết gà trống hòa vào rượu được tiến hành. Các chức dịch, bô lão đứng trong vòng Đài thề lần lượt uống chén rượu, thể hiện cam kết trước thần linh và cộng đồng. Tiếp đó, đại diện dân làng cũng tham gia uống rượu thề, cùng chung lời hứa giữ gìn sự liêm chính.

Nghi thức này tạo nên dấu ấn riêng có của lễ hội - một hình thức “hịch ước” mang màu sắc tâm linh nhưng hàm chứa thông điệp xã hội rõ ràng. Không chỉ răn dạy người làm quan, lời thề còn nhắc nhở mỗi cá nhân trong cộng đồng phải sống trung thực, tôn trọng của chung và giữ trọn đạo làm người.

Trải qua gần 5 thế kỷ, giá trị ấy vẫn giữ nguyên tính thời sự. Giữa bối cảnh xã hội hiện đại, nghi lễ “thề không tham nhũng” đầu xuân như một lời nhắc nhở về trách nhiệm, kỷ cương và tinh thần thượng tôn pháp luật.

Bên cạnh phần lễ trang nghiêm, lễ hội còn có nhiều hoạt động văn hóa, trò chơi dân gian, thu hút đông đảo du khách thập phương. Mỗi dịp đầu năm, dòng người lại tìm về Di tích quốc gia đặc biệt đền - chùa Hòa Liễu để tận mắt chứng kiến nghi thức độc đáo và cảm nhận không khí thiêng liêng của một lễ hội mang đậm tinh thần liêm chính.

Lễ hội Minh Thề vì thế không chỉ là sinh hoạt tín ngưỡng của một làng quê ven biển, mà còn là biểu tượng văn hóa đặc sắc của Hải Phòng - nơi lời thề giữ gìn sự công minh, chính trực được cất lên giữa mùa xuân, vang vọng qua nhiều thế hệ.