Phát hiện bảo vật quý trong quần thể tháp gạch cao nhất Đông Nam Á của Việt Nam

Chiều 22/1, Bảo tàng tỉnh Gia Lai đã tiếp nhận và đưa về bảo quản 2 hiện vật văn hóa Champa vừa được phát hiện tại khu vực tháp Dương Long, thuộc xã Bình An, tỉnh Gia Lai. Các hiện vật hiện đang được bảo quản theo quy trình chuyên môn nhằm phục vụ công tác xử lý, nghiên cứu và trưng bày theo quy định của pháp luật về di sản văn hóa.

Theo Báo Gia Lai, ông Bùi Tĩnh, Giám đốc Bảo tàng tỉnh Gia Lai, cho biết ngày 21/1, trong quá trình nhóm công nhân tiến hành dọn dẹp mặt bằng khu vực tháp Dương Long để chuẩn bị cho công tác trùng tu, 2 hiện vật đã được phát hiện tại vị trí cách tháp Bắc khoảng 15 m. Ngay sau khi tiếp nhận thông tin, Bảo tàng tỉnh đã cử cán bộ chuyên môn đến hiện trường để bảo vệ và quản lý khu vực phát hiện, đồng thời thực hiện các thủ tục cần thiết để đưa hiện vật về bảo tàng theo đúng quy định hiện hành.

Theo đánh giá ban đầu của cán bộ chuyên môn, hiện vật thứ nhất là bức phù điêu bằng sa thạch, khắc họa hình tượng 1 vị thần trong Hindu giáo của Champa. Phù điêu thể hiện nhân vật trong tư thế đứng, 2 tay cầm hoa sen, xung quanh là hệ thống trang trí hình vòm cung Makara kết hợp hoa văn lửa bao quanh. Hiện vật có chiều cao 1,06 m, chiều rộng 0,6 m, được xác định từng được sử dụng để trang trí tầng mái của tháp.

Hiện vật thứ hai là bức phù điêu sư tử, cũng được chế tác từ sa thạch, có chiều cao 0,42 m và chiều rộng 0,44 m. Phù điêu này được sử dụng để trang trí tại vị trí góc chân tháp, mang đặc trưng điêu khắc quen thuộc trong nghệ thuật kiến trúc Champa.

Giám đốc Bảo tàng tỉnh Gia Lai cho biết thêm, sau khi đưa 2 hiện vật về bảo quản, đơn vị sẽ tổ chức trưng bày và giới thiệu đến công chúng. Đồng thời, Bảo tàng sẽ báo cáo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch để tham mưu UBND tỉnh xem xét, xin chủ trương tiến hành khai quật khẩn cấp, qua đó làm rõ hơn các giá trị lịch sử, văn hóa và kiến trúc của di tích tháp Dương Long.

Tháp Dương Long được hình thành vào khoảng thế kỷ XII-XIII, là một trong những công trình kiến trúc tiêu biểu còn lại của nền văn hóa Chăm Pa. Với quy mô lớn và chiều cao vượt trội so với nhiều tháp Chăm khác, cụm tháp này hiện được xác định là quần thể tháp gạch cao nhất Đông Nam Á, phản ánh rõ nét sự giao thoa giữa kiến trúc Chăm Pa và phong cách Khmer trong giai đoạn phát triển rực rỡ của vương quốc Chăm cổ.

Quần thể tháp Dương Long tọa lạc trên đỉnh một ngọn đồi thuộc xã Tây Bình, huyện Tây Sơn, Bình Định trước sáp nhập, cách trung tâm thành phố Quy Nhơn cũ khoảng 50 km. Ngoài tên gọi Dương Long, công trình còn được biết đến với các tên khác như tháp Ngà, tháp Bình An hoặc tháp An Chánh. 3 ngôi tháp trong quần thể được xây dựng thẳng hàng theo trục Bắc-Nam, cửa chính đều quay về hướng Đông, tuân thủ mô thức “đền-núi” phổ biến trong kiến trúc Khmer cổ.

Theo tư liệu của Cục Di sản Văn hóa, tháp Dương Long là một trong những quần thể kiến trúc nghệ thuật Champa còn được bảo tồn tương đối nguyên vẹn tại khu vực miền Trung. Trong đó, tháp Giữa cao khoảng 39 m, tháp Bắc cao 32 m và tháp Nam cao 33 m. Riêng tháp Giữa được ghi nhận là ngôi tháp gạch cao nhất Đông Nam Á còn tồn tại đến nay.

Dù chịu tác động của thời gian và các yếu tố tự nhiên khiến một số hạng mục bị hư hỏng, quần thể tháp Dương Long vẫn bảo lưu được những đặc trưng kiến trúc cơ bản và giá trị nghệ thuật đặc sắc. Với ý nghĩa nổi bật về lịch sử, văn hóa và kiến trúc, công trình đã được Bộ Văn hóa - Thông tin xếp hạng Di tích kiến trúc nghệ thuật vào năm 1980. Đến ngày 23/12/2015, Thủ tướng Chính phủ tiếp tục xếp hạng tháp Dương Long là Di tích quốc gia đặc biệt.

Những năm qua, từ nhiều nguồn vốn khác nhau, tỉnh Bình Định (nay là tỉnh Gia Lai) đã đầu tư tu bổ, chống xuống cấp và trùng tu tháp Dương Long nhằm bảo tồn và phát huy giá trị các di tích tháp Chăm trên địa bàn. Trong quá trình khai quật khảo cổ và trùng tu, hàng nghìn hiện vật có giá trị đã được phát hiện, trong đó có phù điêu thần Brahma được phát hiện năm 1985 và được công nhận là Bảo vật quốc gia vào năm 2016.