'Quốc bảo' trên núi cao có gì khiến ông Trần Bá Dương muốn biến thành ngành công nghiệp tỷ đô?

Loài sâm đặc hữu với những hợp chất khác biệt

Sâm Ngọc Linh, tên khoa học Panax vietnamensis, được phát hiện tại vùng núi Ngọc Linh năm 1973 và chính thức được ghi nhận là một loài mới vào năm 1985. Đây là một trong những loài thuộc chi Panax phân bố ở khu vực nhiệt đới xa nhất về phía nam.

Điểm đáng chú ý nhất của sâm Việt Nam nằm ở thành phần saponin. Theo Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam - Hàn Quốc, đến nay đã có 52 hợp chất saponin/ginsenosid được phân lập và xác định cấu trúc đầy đủ từ sâm Việt Nam. Trong đó, 26 hợp chất được ghi nhận có cấu trúc mới khi lần đầu phân lập từ loài này.

Đặc biệt, sâm Việt Nam có nhóm saponin ocotillol nổi bật, trong đó majonoside R2 là một thành phần quan trọng. Đây chính là đặc điểm hóa học tạo nên sự khác biệt của sâm Ngọc Linh so với nhiều loài Panax quen thuộc trên thế giới.

Giá trị của cây không chỉ nằm ở việc bán củ sâm. Các nghiên cứu cho thấy nguồn nguyên liệu này có tiềm năng phát triển thành nhiều dạng sản phẩm phục vụ y học, thực phẩm và mỹ phẩm. Năm 2017, sâm Việt Nam được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt là sản phẩm quốc gia.

THACO AGRI nhìn thấy cơ hội

Điểm đáng chú ý trong kế hoạch của THACO AGRI là doanh nghiệp không chỉ đề xuất trồng sâm để bán nguyên liệu. Mục tiêu được đặt trong một chuỗi tương đối hoàn chỉnh, từ nghiên cứu giống, gieo ươm, nuôi cấy mô, xây dựng vùng trồng đến sơ chế, chế biến và phát triển các sản phẩm có giá trị gia tăng.

Theo thông tin được công bố, THACO AGRI từng đề xuất quy mô lớn hơn, sau quá trình khảo sát và rà soát đã điều chỉnh dự án về khoảng 1.200ha tại Trà Linh và Trà Tập. Doanh nghiệp dự kiến tổng vốn đầu tư khoảng 12.300 tỷ đồng, triển khai theo nhiều giai đoạn.

Ở giai đoạn đầu, doanh nghiệp dự kiến đầu tư hạ tầng và trồng khoảng 70ha sâm, dược liệu trong giai đoạn 2026-2027. Diện tích dự kiến tăng lên 760ha vào giai đoạn 2028-2030 và tiếp tục mở rộng thêm khoảng 320ha trong giai đoạn 2031-2032.

Cách tiếp cận này cho thấy giá trị mà THACO AGRI hướng tới không chỉ là diện tích trồng, mà là khả năng xây dựng một hệ sinh thái dược liệu. Với một loại cây có thời gian sinh trưởng dài, điều kiện sinh thái đặc thù và yêu cầu kiểm soát nguồn giống, việc làm chủ từ khâu giống đến chế biến có thể quyết định chất lượng cũng như giá trị thương mại của sản phẩm.

Bài toán biến “quốc bảo” thành ngành công nghiệp

Đây có lẽ là phần hấp dẫn nhất của câu chuyện đầu tư. Sâm Ngọc Linh có giá trị khoa học và nguồn gen đặc hữu, nhưng để trở thành ngành hàng lớn cần vượt qua nhiều điểm nghẽn như quy mô vùng nguyên liệu, giống chuẩn, công nghệ nuôi trồng, chế biến, tiêu chuẩn hóa sản phẩm và thị trường.

Chính nghiên cứu của VKIST cũng chỉ ra rằng số lượng nghiên cứu về sâm Việt Nam vẫn còn hạn chế so với những loài sâm nổi tiếng khác. Việc tiếp tục nghiên cứu nhân giống, trồng trọt, thu hoạch, nâng cao chất lượng và phát triển các dạng sản phẩm mới là yêu cầu quan trọng để khai thác giá trị của nguồn gen này.

Với THACO AGRI, đây lại là bài toán phù hợp với hướng phát triển nông nghiệp công nghệ cao và mô hình sản xuất quy mô lớn mà doanh nghiệp đang theo đuổi. Dự án vì thế có thể được nhìn nhận như một phép thử: liệu Việt Nam có thể đi xa hơn việc bán sâm nguyên liệu để xây dựng chuỗi giá trị dược liệu mang thương hiệu Việt hay không.

Đáng chú ý, đây không phải ý tưởng mới xuất hiện trong một sớm một chiều. Trong năm 2025, THACO AGRI đã khảo sát vùng quy hoạch sâm Ngọc Linh của Đà Nẵng với quy mô khoảng 3.500ha, sau đó doanh nghiệp tiếp tục hoàn thiện phương án đầu tư.

Vì vậy, điều khiến ông Trần Bá Dương theo đuổi sâm Ngọc Linh có lẽ nằm ở chính bài toán lớn hơn một cây trồng. Đó là biến nguồn gen dược liệu đặc hữu của Việt Nam thành một chuỗi sản xuất có công nghệ, quy mô và giá trị gia tăng cao. Nếu thực hiện thành công, dự án không chỉ mở rộng vùng trồng mà còn có thể góp phần thay đổi cách thị trường nhìn nhận về giá trị kinh tế của “quốc bảo” sâm Ngọc Linh.