Quốc gia đầu tiên ở Trung Đông chính thức bãi bỏ án tử hình

Văn phòng Chủ tịch Quốc hội Lebanon cho biết dự luật bãi bỏ án tử hình đã được thông qua sau khi một số điều khoản được sửa đổi.

Lebanon không tiến hành hành quyết nào kể từ năm 2004. Tuy nhiên, tòa án nước này vẫn tiếp tục tuyên án tử hình, với bản án gần nhất được đưa ra vào ngày 10/8, chỉ một ngày trước khi luật mới được thông qua. Theo Amnesty International, tính đến tháng 1, Lebanon vẫn còn ít nhất 85 người đang chờ thi hành án tử hình.

Theo Tổ chức Ân xá Quốc tế, tính đến tháng 1, Lebanon vẫn có ít nhất 85 người đang chờ thi hành án tử hình.

Trước khi bị bãi bỏ, án tử hình tại Lebanon thường được áp dụng đối với những tội danh đặc biệt nghiêm trọng như giết người, khủng bố và gián điệp.

Theo Hãng thông tấn quốc gia Lebanon, những tội phạm nghiêm trọng nhất từ nay sẽ phải nhận án tù chung thân kèm lao động khổ sai.

Bộ trưởng Tư pháp Adel Nassar gọi quyết định này là một “bước ngoặt lịch sử”. Ông cho biết trước đây, việc duy trì án tử hình từng khiến Beirut gặp khó khăn trong quá trình yêu cầu dẫn độ các nghi phạm từ những quốc gia đã cấm hình phạt này.

Nghị sĩ độc lập Firas Hamdan cũng hoan nghênh quyết định trên, đồng thời gửi lời cảm ơn tới “tất cả những người đã đóng góp trong hơn 2 thập niên để đưa Lebanon đến thời điểm này”.

Bước ngoặt về nhân quyền tại Trung Đông

Quyết định của Lebanon nhanh chóng nhận được sự hoan nghênh từ cộng đồng quốc tế.

Cao ủy Liên Hợp Quốc về Nhân quyền Volker Türk kêu gọi các quốc gia láng giềng tại Trung Đông vẫn duy trì án tử hình noi theo Lebanon và chấm dứt hình phạt mà ông gọi là “vô nhân đạo”.

Ông cho rằng việc bãi bỏ án tử hình thể hiện “cam kết mạnh mẽ và có nguyên tắc đối với quyền được sống”, đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh Lebanon là quốc gia từng chịu ảnh hưởng nặng nề bởi chiến tranh và xung đột.

Liên minh châu Âu cũng đánh giá Lebanon đang “tạo ra một tấm gương mạnh mẽ cho các quốc gia khác ở Trung Đông và xa hơn”.

Trong khi đó, Pháp, cựu cường quốc thuộc địa của Lebanon, gọi quyết định này là “lịch sử và can đảm”.

Ngoại trưởng Pháp Jean-Noël Barrot viết trên X rằng cuộc bỏ phiếu cho thấy Lebanon “tiếp tục là một hình mẫu thông qua khả năng duy trì các giá trị dân chủ và những quyền tự do làm nền tảng cho sự tồn tại của đất nước”.

Hơn 2 thập niên vận động xóa bỏ án tử hình

Việc thông qua luật mới là kết quả của nhiều năm vận động từ các nhà hoạt động và tổ chức nhân quyền tại Lebanon.

Ramzi Kaiss, chuyên gia nghiên cứu Lebanon của Human Rights Watch, đánh giá đây là “bước tiến mang tính bước ngoặt đối với nhân quyền” tại nước này, đồng thời cho rằng quyết định đánh dấu sự đoạn tuyệt rõ ràng với một hình phạt tàn khốc và tùy tiện không nên được áp dụng.

Tổ chức Ân xá Quốc tế cũng hoan nghênh động thái của Quốc hội Lebanon.

Heba Morayef, Giám đốc khu vực Trung Đông và Bắc Phi của tổ chức này, cho rằng để biến luật mới từ văn bản thành thực tế, chính quyền Lebanon cần chuyển đổi toàn bộ các bản án tử hình hiện có, đồng thời phê chuẩn hiệp ước quốc tế quan trọng về việc bãi bỏ án tử hình.

Theo bà, Lebanon cũng cần tiếp tục cải cách rộng hơn nhằm xây dựng một hệ thống tư pháp dựa trên “phẩm giá, công bằng và tôn trọng nhân quyền”.

Việc Lebanon bãi bỏ án tử hình gây chú ý bởi hình phạt này vẫn được áp dụng thường xuyên tại nhiều quốc gia Trung Đông.

Theo số liệu của Tổ chức Ân xá Quốc tế, riêng trong năm ngoái Iran đã thực hiện hơn 2.000 vụ hành quyết, trong khi Saudi Arabia tiến hành hơn 350 vụ.

Tháng 6, Jordan treo cổ 6 người đàn ông bị kết tội sát hại nhân viên an ninh, qua đó chấm dứt lệnh tạm hoãn thi hành án tử hình kéo dài 9 năm tại nước này.

Láng giềng Israel chỉ thực hiện án tử hình 2 lần. Lần đầu diễn ra vào năm 1948 đối với một đại úy quân đội bị kết tội phản quốc nghiêm trọng. Lần thứ 2 xảy ra năm 1962, khi tội phạm chiến tranh Đức Quốc xã Adolf Eichmann bị treo cổ.

Tuy nhiên, đầu năm nay, Quốc hội Israel đã thông qua một đạo luật mới cho phép hành quyết những người Palestine bị kết tội thực hiện các vụ tấn công gây chết người.

Lebanon trước đó nhiều lần bỏ phiếu ủng hộ việc áp dụng lệnh tạm hoãn án tử hình tại Liên Hợp Quốc. Nước này cũng ủng hộ nghị quyết năm 2024 về vấn đề này.

Jean Arnault, Điều phối viên đặc biệt của Liên Hợp Quốc tại Lebanon, nhận định bước đi mới sẽ giúp nước này tiến gần hơn tới các tiêu chuẩn quốc tế về nhân quyền và một hệ thống tư pháp đề cao phẩm giá con người.

Việc bãi bỏ án tử hình được thông qua trong khuôn khổ một loạt dự luật đang được Quốc hội Lebanon xem xét trong kỳ họp hiện tại. Trong số đó có dự luật ân xá chung, một vấn đề đã được tranh luận tại nước này trong nhiều năm.