Quốc gia duy nhất đang sống ở năm 2083: Diện tích chưa bằng 1/2 Việt Nam, có quốc kỳ độc đáo nhất thế giới, nổi tiếng với tục chọn bé gái làm 'nữ thần sống'

Nằm giữa Ấn Độ và Trung Quốc, Nepal là quốc gia không giáp biển ở Nam Á với diện tích 147.181km² (bằng khoảng 44% diện tích Việt Nam) và dân số ước khoảng 30,4 triệu người vào năm 2026. Đất nước này nổi tiếng bởi dãy Himalaya hùng vĩ, là nơi tọa lạc của đỉnh Everest - nóc nhà thế giới.

Bên cạnh lợi thế thiên nhiên, Nepal còn được biết đến với hệ thống lịch riêng đi trước Dương lịch hơn nửa thế kỷ, quốc kỳ có hình dạng độc nhất thế giới, quy định bảo vệ bò trong Hiến pháp và nhiều truyền thống văn hóa vẫn được duy trì cho đến ngày nay.

Quốc gia duy nhất thế giới đang sống ở năm 2083

Trong khi phần lớn các quốc gia sử dụng lịch Gregory (Dương lịch), Nepal vẫn duy trì Bikram Sambat (BS) là hệ thống lịch chính thức trong hoạt động của Chính phủ, hệ thống giáo dục, ngân hàng, báo chí và phần lớn các giao dịch hành chính.

Theo The Gurkha Welfare Trust, Bikram Sambat đi trước Dương lịch khoảng 56 năm 8 tháng. Vì vậy, khi thế giới bước sang năm 2026, người dân Nepal đã đón năm 2083. Chính sự chênh lệch này khiến Nepal thường được nhắc đến là quốc gia "đi trước thế giới" hơn nửa thế kỷ.

Theo truyền thuyết và các ghi chép truyền thống, hệ lịch này được đặt theo tên vua Vikramaditya nhằm kỷ niệm chiến thắng trước người Shaka - nhóm người đến từ Trung Á. Ban đầu, hệ lịch mang tên Vikrama Samvat và từng được sử dụng rộng rãi trên tiểu lục địa Ấn Độ trước khi nhiều hệ lịch khác xuất hiện.

GS.TS Madhav Bhattarai - Chủ tịch Hội đồng Tôn giáo Quốc gia Nepal, cho biết Bikram Sambat là hệ lịch dựa trên chuyển động của Mặt Trời. Theo ông, năm mới bắt đầu khi Mặt Trời đi vào cung Bạch Dương và kết thúc chu kỳ khi Mặt Trời tiến đến cung Song Ngư.

Theo Nepali Patro Pro, Bikram Sambat là lịch âm dương, kết hợp chu kỳ của Mặt Trăng để xác định các tháng và chu kỳ của Mặt Trời để tính năm. Để các tháng âm lịch đồng bộ với mùa vụ, cứ sau một số năm, lịch sẽ bổ sung thêm 1 tháng nhuận (Adhik Maas).

Một điểm đặc biệt khác là số ngày trong mỗi tháng không cố định. Thay vì 30 hoặc 31 ngày như Dương lịch, mỗi tháng của Bikram Sambat có thể kéo dài từ 29 đến 32 ngày, tùy theo các phép tính thiên văn. Độ dài từng tháng cũng có thể thay đổi theo từng năm, vì vậy người dân phải sử dụng lịch cập nhật do cơ quan chuyên môn công bố.

Năm mới của Nepal được gọi là Nava Barsha (hay Naya Barsha), bắt đầu vào ngày 1 tháng Baisakh, thường rơi vào khoảng ngày 13 hoặc 14/4 theo Dương lịch. Đây cũng là dịp người dân đi lễ chùa, tụng kinh, sum họp gia đình, nhìn lại năm cũ và đặt ra mục tiêu cho năm mới.

Bikram Sambat hiện diện trong hầu hết hoạt động của đời sống xã hội Nepal. Năm học bắt đầu theo lịch truyền thống, các kỳ nghỉ, kỳ thi, lịch làm việc của cơ quan nhà nước, ngân hàng cùng nhiều tổ chức đều căn cứ vào hệ lịch này. Dương lịch chủ yếu được sử dụng trong giao dịch quốc tế, du lịch và các hoạt động đối ngoại.

Ngoài Bikram Sambat, Nepal còn tồn tại nhiều hệ lịch khác song song. Nepal Sambat được cộng đồng Newar sử dụng trong các lễ hội truyền thống; lịch Tây Tạng (Lhosar) phổ biến trong cộng đồng Sherpa, Tamang và một số dân tộc vùng núi cao; còn Dương lịch phục vụ giao lưu quốc tế. Trên nhiều tờ lịch tại Nepal, một ô ngày có thể xuất hiện 3 hoặc 4 hệ thống ngày tháng khác nhau.

Việc tiếp tục duy trì Bikram Sambat bắt nguồn từ nhiều yếu tố văn hóa, tôn giáo và lịch sử. Nepal là một trong số ít quốc gia Nam Á chưa từng trở thành thuộc địa của các cường quốc châu Âu, nhờ đó vẫn bảo tồn được nhiều thiết chế truyền thống trong đó có hệ lịch quốc gia. Đối với người Nepal, các dịp lễ lớn như Dashain, Tihar, Holi hay Buddha Jayanti đều gắn với Bikram Sambat, đồng thời các hoạt động nông nghiệp cũng được xác định dựa trên hệ lịch này.

Quốc kỳ duy nhất trên thế giới không có hình chữ nhật

Một trong những biểu tượng dễ nhận biết nhất của Nepal là quốc kỳ. Theo CNN, đây là quốc kỳ duy nhất trên thế giới hiện nay không có hình chữ nhật hoặc hình vuông. Lá cờ được ghép từ 2 hình tam giác xếp chồng lên nhau.

Màu đỏ thẫm tượng trưng cho hoa đỗ quyên - quốc hoa của Nepal, đồng thời thể hiện tinh thần chiến thắng. Đường viền màu xanh biểu trưng cho hòa bình. Hai biểu tượng Mặt Trăng và Mặt Trời phản ánh sự trường tồn của quốc gia cũng như điều kiện khí hậu giữa vùng Himalaya và khu vực đồng bằng.

Theo thống kê, khoảng 81,3% dân số Nepal theo Hindu giáo, khoảng 9% theo Phật giáo, 4,4% theo Hồi giáo, phần còn lại theo Mundhum, Kitô giáo và các tôn giáo khác. Hai tôn giáo lớn nhất cùng tồn tại hài hòa, nhiều ngôi đền cho phép cả tín đồ Hindu và Phật giáo cùng đến hành lễ.

Một trong những tín ngưỡng đặc biệt của Nepal là tục thờ Kumari - "nữ thần sống". Theo truyền thống, những bé gái từ 2 đến 4 tuổi đáp ứng nhiều tiêu chuẩn nghiêm ngặt sẽ được lựa chọn làm hiện thân của nữ thần Taleju. Các em sinh sống trong cung điện Kumari tại Kathmandu và tham gia nhiều nghi lễ lớn của quốc gia. Khi đến tuổi dậy thì, các em trở về cuộc sống bình thường và người kế nhiệm sẽ được tuyển chọn.

Trong giao tiếp hằng ngày, người Nepal thường chắp hai tay trước ngực, cúi đầu và nói "Namaste", mang ý nghĩa "Tôi cúi đầu trước thánh thần ngự trong bạn". Đây được xem là cách chào thể hiện sự tôn trọng và lòng biết ơn.

Người dân cũng coi việc chạm chân vào người khác hoặc đồ vật là hành động bất lịch sự. Tại nơi công cộng, các cử chỉ thể hiện tình cảm quá thân mật giữa nam và nữ thường không phổ biến, trong khi việc những người đàn ông nắm tay nhau khi đi dạo lại được xem là biểu hiện bình thường của tình bạn.

Hiến pháp Nepal năm 2015 quy định bò là động vật quốc gia. Theo Above the Himalaya, trong tín ngưỡng Hindu, bò tượng trưng cho sự giàu có, sung túc và thịnh vượng, gắn liền với nữ thần Lakshmi. Vì vậy, việc giết bò là hành vi bất hợp pháp tại Nepal.

Hằng năm, người dân tổ chức lễ hội Gai Tihar để tôn vinh loài vật này. Theo The Global Times, bò được đeo vòng hoa cúc vạn thọ, trán thoa bột màu đỏ hoặc vàng như một nghi thức thể hiện sự tôn kính.

Điểm đến hấp dẫn của du lịch Nam Á

Thiên nhiên hùng vĩ cùng bề dày văn hóa giúp Nepal trở thành một trong những điểm đến nổi tiếng của Nam Á.

Quốc gia này được mệnh danh là "vương quốc của Himalaya". Theo Nepal Tourism Board, trong số 14 đỉnh núi cao trên 8.000m của thế giới, có tới 8 đỉnh nằm trên dãy Himalaya thuộc Nepal.

Nổi tiếng nhất là Everest - ngọn núi cao nhất hành tinh với độ cao 8.848m, được người Nepal gọi là Sagarmatha, mang ý nghĩa "vầng trán của bầu trời". Bên cạnh đó còn có Kanchenjunga - ngọn núi cao thứ 3 thế giới với độ cao 8.586m, cùng các đỉnh Lhotse, Makalu, Cho Oyu, Dhaulagiri, Manaslu và Annapurna.

Khoảng 75% diện tích Nepal là địa hình đồi núi, tạo nên một trong những hệ sinh thái núi cao đồ sộ nhất hành tinh. Lợi thế tự nhiên này đưa Nepal trở thành điểm đến hàng đầu thế giới đối với các hoạt động trekking, leo núi và khám phá thiên nhiên. Mỗi năm, hàng chục nghìn du khách đi bộ tới Trại căn cứ Everest ở độ cao 5.364m, trong khi những nhà leo núi chuyên nghiệp tiếp tục hành trình chinh phục "nóc nhà thế giới".

Ngoài dãy Himalaya, Nepal còn sở hữu nhiều điểm đến nổi tiếng như thành phố Pokhara bên hồ Phewa, đồi Chandragiri với tầm nhìn bao quát dãy núi tuyết, làng Nagarkot nổi tiếng ngắm bình minh, thung lũng Barun nguyên sơ, hồ Shey Phoksundo có màu nước xanh ngọc đặc trưng, Vườn quốc gia Chitwan, Vườn quốc gia Sagarmatha, Bảo tàng Núi quốc tế tại Pokhara, quần thể đền Pashupatinath và khu phố Thamel sôi động ở thủ đô Kathmandu.

Nepal còn được biết đến là nơi Đức Phật Thích Ca Mâu Ni đản sinh tại Lumbini. Khu vực này được UNESCO công nhận là Di sản thế giới từ năm 1997 và là điểm hành hương quan trọng của Phật tử trên toàn cầu.

Bên cạnh Lumbini, thung lũng Kathmandu là nơi tập trung mật độ di sản thế giới thuộc hàng cao nhất thế giới với 7 di sản được UNESCO công nhận trong phạm vi khoảng 15km. Các di sản gồm 3 quảng trường Durbar (Kathmandu, Bhaktapur và Patan), bảo tháp Boudhanath, đền Pashupatinath, bảo tháp Swayambhunath (đền Khỉ) và đền Changu Narayan.

Du khách đến Nepal có thể trải nghiệm trekking, leo núi, dù lượn, khám phá hệ sinh thái Himalaya hoặc thực hiện hành trình hành hương về Lumbini. Bên cạnh đó, ẩm thực địa phương cũng tạo dấu ấn với món Dal Bhat Tarkari - bữa ăn truyền thống gồm cơm, đậu lăng và rau hay Momo - loại bánh hấp có hình thức tương tự sủi cảo.

Với sự kết hợp giữa thiên nhiên kỳ vĩ, hệ thống di sản dày đặc, truyền thống tôn giáo lâu đời cùng nhiều nét văn hóa riêng biệt, Nepal được xem là một trong những quốc gia sở hữu bản sắc độc đáo nhất châu Á. Hệ lịch Bikram Sambat, quốc kỳ có hình dạng đặc biệt, quy định bảo vệ bò và vai trò trung tâm của dãy Himalaya đã tạo nên những dấu ấn hiếm có, góp phần đưa Nepal trở thành điểm đến thu hút du khách và giới nghiên cứu từ khắp nơi trên thế giới.