Quốc hội tranh luận nóng về Nghị quyết văn hóa: Ưu đãi thuế liệu có đánh trúng điểm nghẽn của nền kinh tế sáng tạo?

Mở đầu phiên thảo luận, các đại biểu cơ bản nhất trí với sự cần thiết ban hành Nghị quyết để thể chế hóa Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị. Tuy nhiên, vấn đề "định danh" cho dự thảo đã trở thành tâm điểm tranh luận.

ĐBQH Trần Vũ Khiêm (Quảng Trị) thẳng thắn đề xuất sửa tên thành "Nghị quyết về một số cơ chế, chính sách phát triển văn hóa Việt Nam". Theo ông, tên gọi hiện nay đang trùng lặp với Nghị quyết của Đảng, chưa thể hiện được sự cụ thể hóa các cơ chế đặc thù, đặc biệt là trong phân bổ nguồn lực và xã hội hóa.

Đồng tình với quan điểm này, ĐBQH Nguyễn Ngọc Hùng (An Giang) nhấn mạnh cần thêm chữ "đột phá" vào tên gọi để giới hạn phạm vi điều chỉnh, tập trung vào những "nút thắt" lớn nhất hiện nay thay vì dàn trải.

Ưu đãi thuế là "ngọn", bản quyền mới là "gốc"

Một trong những phân tích sắc sảo nhất tại phiên họp liên quan đến cơ chế ưu đãi thuế giá trị gia tăng 5% cho lĩnh vực văn hóa. Dù ghi nhận sự quan tâm của Ban soạn thảo, song đại biểu Trần Vũ Khiêm cảnh báo về việc "trệch mục tiêu".

"Bản chất công nghiệp văn hóa là tài sản trí tuệ. Doanh nghiệp ngành này không phụ thuộc vào máy móc, đất đai mà sống bằng ý tưởng, nội dung và bản quyền. Thuế chỉ tác động phần 'ngọn' là lợi nhuận, còn bản quyền mới là cái 'gốc' của doanh thu", Đại biểu Khiêm phân tích.

Dẫn chứng từ sự thành công của Hàn Quốc, ông cho rằng làn sóng K-Wave không đi lên từ ưu đãi thuế đơn thuần mà nhờ hệ thống bảo hộ bản quyền "thép". Trong bối cảnh vi phạm bản quyền trên môi trường số tại Việt Nam vẫn diễn biến phức tạp, đại biểu đề nghị cần có cơ chế bảo hộ đặc thù, vượt trội hơn cả Luật Sở hữu trí tuệ hiện hành để bảo vệ túi tiền của người sáng tạo.

"Khơi dòng" vốn xã hội thay vì chỉ chờ ngân sách

Ở góc nhìn kinh tế, ĐBQH Trình Lam Sinh (An Giang) cho rằng cần thay đổi tư duy đầu tư. Thay vì để ngân sách nhà nước "rót xuống" một cách thụ động, cần tạo hành lang để nguồn vốn xã hội "chảy vào" văn hóa.

Ông đề xuất thiết lập một khung lãi suất ưu đãi, hình thành các quỹ tín dụng văn hóa dành riêng cho nghệ sĩ khởi nghiệp và doanh nghiệp vừa và nhỏ.

"Đây là cách mà các cường quốc văn hóa như Nhật Bản, Trung Quốc đã làm để tạo ra những dự án bom tấn, đưa hình ảnh quốc gia ra thế giới chỉ trong 1-2 năm", đại biểu Sinh dẫn chứng.

Gỡ xiềng "ma trận" thủ tục cho di sản

Vấn đề thủ tục hành chính cũng được xới lên như một "hàn thử biểu" cho tính khả thi của Nghị quyết. Thực tế hiện nay, việc cấp phép phim ảnh hay triển khai dự án tại các di sản thế giới như Phong Nha - Kẻ Bàng, Hạ Long đang vướng vào "ma trận" luật: Từ Luật Di sản, Luật Lâm nghiệp đến các Công ước UNESCO.

Đại biểu Trần Vũ Khiêm chỉ rõ, có những dự án mất hàng năm trời xin ý kiến, làm mất đi cơ hội đầu tư và ảnh hưởng đến sinh kế cộng đồng. Ông kiến nghị Nghị quyết lần này phải có cơ chế phân quyền mạnh mẽ cho địa phương, cho phép thí điểm các chính sách đặc thù để biến di sản từ trạng thái "bảo tồn tĩnh" sang "sản phẩm kinh tế sáng tạo".

"Nếu chỉ xem di sản là đối tượng thụ hưởng ngân sách thì khó phát huy hết sức mạnh nội sinh. Chúng ta cần những quy định mang tính đột phá để di sản thực sự sống và tạo ra giá trị kinh tế" - Đại biểu tỉnh Quảng Trị nhấn mạnh.