Sân bay quốc tế đầu tiên của Việt Nam hơn 80 năm không đón chuyến bay nào

Sau năm 1945, khi nhắc đến những sân bay lớn của Việt Nam, người ta thường nghĩ tới các đô thị như Hà Nội hay Hải Phòng. Thế nhưng, một dấu mốc đặc biệt của lịch sử hàng không nước ta lại bắt đầu từ một địa điểm ít ai ngờ tới: sân bay Lũng Cò, nằm giữa chiến khu Việt Bắc, tại Tuyên Quang.

Sân bay Lũng Cò được xây dựng vào tháng 6/1945 theo chỉ đạo trực tiếp của Chủ tịch Hồ Chí Minh, tại khu vực gần căn cứ Tân Trào. Công trình được hình thành nhằm phục vụ vận chuyển quân sự, hậu cần và hoạt động phối hợp với lực lượng Đồng Minh trong bối cảnh cuộc đấu tranh chống phát xít Nhật bước vào giai đoạn quyết định.

Với vai trò đặc biệt trong hoạt động phối hợp giữa Việt Minh và quân Đồng Minh, Lũng Cò được xem là sân bay quốc tế đầu tiên của Việt Nam, đồng thời trở thành một dấu mốc đáng chú ý trong lịch sử hình thành ngành hàng không nước nhà.

Hai ngày dựng sân bay giữa núi rừng

Việc lựa chọn Lũng Cò để xây dựng sân bay không phải là sự tình cờ. Khu vực này nằm trong một thung lũng gần Tân Trào, có địa hình tương đối bằng phẳng giữa vùng núi, trong khi xung quanh được bao bọc bởi rừng và núi. Những đặc điểm này vừa thuận lợi cho việc tạo đường băng, vừa giúp che giấu công trình, bảo đảm yếu tố bí mật và an toàn trong điều kiện chiến tranh.

Đáng chú ý, dù chỉ là một sân bay dã chiến, Lũng Cò được xây dựng với tốc độ đặc biệt nhanh. Chỉ trong 2 ngày, khoảng 35 chiến sĩ Giải phóng quân cùng lực lượng dân quân, du kích và người dân các xã Bình Yên, Trung Yên đã hoàn thành đường băng dài khoảng 400m, rộng 20m.

Trong điều kiện thiếu thốn về máy móc, phương tiện và vật tư, việc hình thành một đường băng giữa chiến khu Việt Bắc trong thời gian ngắn được xem là minh chứng cho khả năng tổ chức, sức người và ý chí của lực lượng cách mạng lúc bấy giờ.

Những chuyến bay giữa chiến khu

Sau khi hoàn thành, Lũng Cò nhanh chóng đảm nhận vai trò là một đầu mối liên lạc đặc biệt giữa căn cứ cách mạng và lực lượng Đồng Minh.

Chuyến bay đầu tiên hạ cánh tại đây mang theo hai sĩ quan quân Đồng Minh cùng lương thực, thuốc men để tiếp tế cho căn cứ Tân Trào. Trong khoảng hai tháng tiếp theo, sân bay tiếp tục đón các chuyến bay phục vụ nhiệm vụ quân sự và ngoại giao.

Khoảng tháng 7/1945, Lũng Cò còn được sử dụng để đưa một số người Pháp từng bị quân Nhật giam giữ tại Tam Đảo trở về nước. Những hoạt động này khiến sân bay dã chiến giữa núi rừng Việt Bắc trở thành một địa điểm có ý nghĩa không chỉ về quân sự mà còn trong quan hệ phối hợp giữa lực lượng cách mạng Việt Nam và phe Đồng Minh trong những tháng cuối của Thế chiến II.

Sự tồn tại của Lũng Cò gắn liền với một giai đoạn lịch sử đặc biệt, khi Việt Minh vừa xây dựng căn cứ cách mạng, vừa tranh thủ sự phối hợp với lực lượng Đồng Minh để chống phát xít Nhật.

Khép lại sứ mệnh sau Cách mạng Tháng Tám

Sứ mệnh của sân bay Lũng Cò không kéo dài. Sau khi Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945 giành thắng lợi, các chuyến bay của quân Đồng Minh không còn tiếp tục hoạt động tại đây.

Một sân bay dã chiến được dựng lên chỉ trong hai ngày giữa chiến khu Việt Bắc vì thế cũng nhanh chóng hoàn thành sứ mệnh lịch sử của mình. Dù thời gian hoạt động ngắn, Lũng Cò đã để lại dấu ấn đặc biệt trong tiến trình cách mạng, gắn với những ngày tháng cuối cùng trước khi Cách mạng Tháng Tám thành công.

Ngày nay, sân bay không còn hoạt động như một công trình hàng không, nhưng địa điểm này vẫn được lưu giữ như một di tích lịch sử gắn với Khu di tích lịch sử Nha Công an Trung ương.

Trong giai đoạn 1999-2000, cùng với quá trình xây dựng và tôn tạo các di tích thuộc Khu di tích lịch sử Nha Công an Trung ương, khu vực sân bay Lũng Cò tại cánh đồng thôn Lũng Cò cũ được phục dựng, tôn tạo nhằm bảo tồn dấu tích của sân bay dã chiến năm xưa.

Đến năm 2005, Bộ Công an sưu tầm và đưa về khu di tích một máy bay cùng thời với dòng máy bay L5 của Mỹ trong thập niên 1940 để trưng bày. Sự xuất hiện của chiếc máy bay góp phần tái hiện rõ hơn không gian lịch sử của sân bay Lũng Cò và những chuyến bay từng đến vùng căn cứ cách mạng.

Từ một đường băng đất giữa núi rừng Việt Bắc, Lũng Cò ngày nay trở thành một địa chỉ gợi nhớ về chương mở đầu đầy đặc biệt của lịch sử hàng không Việt Nam. Di tích không chỉ phản ánh sự sáng tạo, khả năng huy động sức dân và tổ chức lực lượng trong hoàn cảnh chiến tranh, mà còn ghi dấu một giai đoạn hợp tác đặc biệt giữa cách mạng Việt Nam và lực lượng Đồng Minh trong cuộc chiến chống phát xít Nhật.

Với những giá trị lịch sử đó, sân bay Lũng Cò trở thành một điểm đến đáng chú ý trong hành trình tham quan Khu di tích lịch sử Nha Công an Trung ương, giúp du khách hình dung về một sân bay đặc biệt từng xuất hiện giữa lòng chiến khu Việt Bắc cách đây hơn 80 năm.