Shark Phú: Doanh nghiệp có thể kiếm tiền rất dễ trong 1-2 năm tới

Kiếm tiền dễ chưa chắc nhờ năng lực của doanh nghiệp

Tại Diễn đàn Kinh tế tư nhân Việt Nam 2026 - khu vực miền Bắc, do Hội Doanh nghiệp trẻ Hà Nội tổ chức chiều 2/10, ông Nguyễn Xuân Phú - Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Sunhouse, cho rằng, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp đến từ hai nhóm chính: lợi thế tự nhiên và năng lực do chính doanh nghiệp tạo dựng.

Việt Nam hiện sở hữu nhiều lợi thế khách quan như vị trí trong chuỗi cung ứng khu vực, các hiệp định thương mại tự do, chi phí lao động, cùng chính sách thu hút đầu tư. Bên cạnh đó, căng thẳng thương mại Mỹ - Trung cũng tạo ra cơ hội khi các doanh nghiệp Mỹ tìm kiếm nguồn cung thay thế Trung Quốc.

Nhưng theo Chủ tịch Sunhouse, lợi thế bên ngoài chỉ là điều kiện ban đầu. Vấn đề quyết định nằm ở năng lực nội sinh của doanh nghiệp.

Ông dẫn thực tế xuất khẩu của Việt Nam để chỉ ra sự khác biệt này. Dù xuất khẩu tăng nhanh, phần tăng trưởng lớn vẫn đến từ khu vực FDI, trong khi doanh nghiệp nội địa tăng chậm hơn.

“Doanh nghiệp nước ngoài thì họ lại tăng trưởng rất tốt, còn doanh nghiệp nội địa thì lại tăng trưởng rất chậm”, ông Phú nói, cho rằng điều đó cho thấy doanh nghiệp Việt Nam vẫn thiếu năng lực cạnh tranh do chính mình tạo dựng.

Theo ông, nếu chỉ có lợi thế tự nhiên mà không liên tục cải tiến, doanh nghiệp rất dễ rơi vào trạng thái chủ quan.

Từng bán nồi chiên 59 USD vẫn lỗ

Chia sẻ từ chính câu chuyện của Sunhouse, ông Phú cho biết doanh nghiệp đã xuất khẩu từ năm 2010 nhưng trong thời gian dài chưa tăng trưởng mạnh do giá thành còn cao so với Trung Quốc.

Có thời điểm giá thành sản phẩm của doanh nghiệp Việt cao hơn khoảng 10-20% so với đối thủ Trung Quốc. Chỉ khi chiến tranh thương mại Mỹ - Trung xuất hiện, lợi thế về thuế mới mở ra một khoảng cách đáng kể cho hàng Việt Nam.

Sunhouse nhanh chóng tận dụng cơ hội này để đẩy mạnh xuất khẩu sang Mỹ. Tuy nhiên, cơ hội thị trường không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp lập tức có lợi nhuận.

Ông Phú kể, năm 2021, chiếc nồi chiên không dầu đầu tiên được doanh nghiệp bán sang Mỹ với giá 59 USD nhưng vẫn lỗ. Sau 4-5 năm, giá bán sản phẩm giảm xuống còn khoảng 37 USD nhưng doanh nghiệp vẫn có thể bán có lãi.

Sự thay đổi, theo ông, không đến từ việc nguyên vật liệu rẻ đi. Ngược lại, nhiều chi phí đầu vào còn tăng. Điều quan trọng là doanh nghiệp đã tìm cách loại bỏ lãng phí, thay đổi cách tổ chức sản xuất và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng.

Sunhouse sau đó hợp tác với đối tác Trung Quốc để tìm cách tối ưu chuỗi sản xuất, phân định những công đoạn nào Trung Quốc làm tốt thì sử dụng nguồn lực Trung Quốc, những phần Việt Nam có lợi thế thì thực hiện tại Việt Nam.

“Cái cốt lõi nhất của quản trị doanh nghiệp hay một quốc gia mà doanh nghiệp đến đó chính là năng lực cạnh tranh”, ông Phú nhấn mạnh.

“Tôi rất sợ giai đoạn thuận lợi”

Từ câu chuyện của Sunhouse, ông Phú đặc biệt lưu ý các doanh nghiệp không nên đánh đồng kết quả kinh doanh trong một giai đoạn thuận lợi với năng lực cạnh tranh thực sự.

Ông cho rằng trong 1-2 năm tới, doanh nghiệp có thể bước vào một giai đoạn “kiếm tiền rất dễ”, nhất là khi đầu tư công được đẩy mạnh và nhiều địa phương đặt mục tiêu tăng trưởng cao.

“Trong một, hai năm nữa thì chắc chắn kiếm tiền rất dễ”, ông Phú nhận định.

Nhưng chính điều này lại khiến ông “rất sợ giai đoạn thuận lợi”. Theo ông, khi dòng tiền và nhu cầu thị trường cùng tăng, doanh nghiệp rất dễ nghĩ rằng mình đang kiếm tiền nhờ năng lực cạnh tranh. Trong khi đó, một phần kết quả có thể đến từ các yếu tố bên ngoài như chính sách, đầu tư công, dòng vốn hay những thay đổi của thị trường quốc tế.

“Nếu chúng ta nghĩ rằng chúng ta kiếm tiền bởi năng lực cạnh tranh của chúng ta nhưng nó mà chỉ cần có một cái gì đó tác động từ bên ngoài thì nó rất dễ mất đi”, ông cảnh báo.

Khi lợi thế bên ngoài biến mất, những doanh nghiệp chưa xây dựng được năng lực nội sinh sẽ khó xoay trở kịp.

Ông Phú nhắc lại những giai đoạn khó khăn trước đây, khi nhiều doanh nghiệp gặp vấn đề sau thời kỳ tăng trưởng thuận lợi. Theo ông, doanh nghiệp thực sự có năng lực phải là doanh nghiệp vẫn có thể tăng trưởng và phát triển khi thị trường bước vào giai đoạn khó khăn.

Kiếm được nhiều tiền càng phải “soi” lại doanh nghiệp

Theo Chủ tịch Sunhouse, trong thời kỳ thuận lợi, doanh nghiệp không chỉ nên tập trung tận dụng dòng tiền mà còn phải tranh thủ thời gian để tái cấu trúc.

“Đặc biệt trong lúc thuận lợi kiếm được nhiều tiền thì càng phải soi lại cấu trúc tổ chức”, ông Phú nói.

Theo ông, mỗi đồng vốn doanh nghiệp bỏ ra đều cần được xem xét dưới góc độ có tạo thêm năng lực cạnh tranh hay không. Những khoản đầu tư chỉ giúp doanh nghiệp hưởng lợi trong ngắn hạn nhưng không nâng được năng suất, giảm chi phí hay tạo lợi thế lâu dài cần được cân nhắc.

Từ góc độ chính sách, ông Phú cũng đề nghị việc phân bổ vốn đầu tư công cần hướng nhiều hơn tới những công trình có khả năng trực tiếp nâng năng suất lao động và giảm chi phí vận hành cho doanh nghiệp.

Một tuyến đường với vốn đầu tư không quá lớn nhưng giải quyết được điểm nghẽn giao thông, theo ông, đôi khi có thể tạo hiệu quả kinh tế lớn hơn một công trình quy mô rất lớn nhưng ít được khai thác.

“Những công trình thật to thì rất dễ quản lý, dễ tính tăng trưởng, nhưng nó có thực sự tăng năng lực cạnh tranh cho cộng đồng doanh nghiệp và giảm chi phí cho cộng đồng doanh nghiệp hay không thì chưa chắc”, ông Phú nói.

Theo ông, mục tiêu cuối cùng không chỉ là tạo ra con số tăng trưởng GDP trong ngắn hạn mà phải biến nguồn vốn đầu tư thành năng lực cạnh tranh dài hạn cho nền kinh tế.

Với doanh nghiệp cũng vậy, giai đoạn “kiếm tiền dễ” nên được xem là thời điểm để củng cố năng lực nội sinh, thay vì lý do để chủ quan. Bởi khi lợi thế bên ngoài đảo chiều, năng lực thực sự của doanh nghiệp mới là yếu tố quyết định khả năng trụ vững.