Sông băng Himalaya tan nhanh chưa từng thấy, 2 tỷ người châu Á đứng trước khủng hoảng thiếu nước

Theo một nghiên cứu công bố trong tháng 9, các sông băng ở Himalaya đang tiến sát “điểm tới hạn” khi tốc độ tan chảy đã tăng mạnh so với một thập kỷ trước.

Xu hướng này đang đe dọa an ninh nguồn nước của cả khu vực, trong bối cảnh Himalaya có thể chạm tới “đỉnh nguồn nước” (lượng nước chảy từ sông băng đạt mức tối đa trước khi suy giảm) vào giữa thế kỷ này.

Những phát hiện trên được đưa ra không lâu sau vụ một sông băng ở Himalaya sụp đổ vào cuối tháng 8 tại khu vực biên giới Nepal - Tây Tạng, kéo theo hàng loạt vụ sạt lở và lũ quét xuống các thung lũng bên dưới.

Ít nhất 1.300 người đã được xác nhận thiệt mạng và hơn 5.300 người vẫn mất tích tại Nepal và khu vực Tây Tạng của Trung Quốc.

Nghiên cứu chỉ ra rằng khi các sông băng thu hẹp, chúng để lại những hồ băng không ổn định - được ngăn giữ bởi những khối đá và băng rời rạc - nằm ngay phía trên các thung lũng nơi hàng triệu người sinh sống.

Nghiên cứu do công ty tư vấn về phát triển bền vững Systemiq thực hiện cùng Integrated Mountain Initiative, Trung tâm Phát triển vùng núi tích hợp quốc tế (ICIMOD) và Viện Môi trường Himalaya quốc gia G.B. Pant của Ấn Độ.

Lượng băng tan ở Himalaya đã tăng nhanh trong những thập kỷ gần đây. Trong khi đó, chỉ 21 sông băng hiện được theo dõi trực tiếp trên thực địa, trên tổng số ước tính khoảng 40.000 sông băng tại khu vực Hindu Kush - Himalaya, theo nghiên cứu.

Gần 200 hồ băng ở Ấn Độ đã được xác định có nguy cơ cao, trong đó 56 hồ được xếp vào nhóm “nguy cơ rất cao”, khiến hàng triệu người ở vùng hạ lưu đối mặt với rủi ro.

Khi khu vực tiến gần đến “đỉnh nguồn nước”, những thay đổi này có thể tác động sâu rộng đến an ninh nguồn nước.

Các chuyên gia cảnh báo rằng thảm họa ngày 26/8 “không phải là hồi kết, mà mới chỉ là khởi đầu”.

Khi các sông băng Himalaya tiếp tục thu hẹp, một kỷ nguyên “cạn kiệt nguồn băng” đang đến gần – khi tình trạng thiếu nước lâu dài có thể lan rộng khắp Ấn Độ và nhiều khu vực khác của châu Á.

Tình trạng thiếu hụt vĩnh viễn

Trải dài khoảng 3.500km từ Afghanistan ở phía Tây đến Myanmar ở phía Đông, Himalaya được mệnh danh là “tháp nước của châu Á” - cung cấp lương thực, nước sinh hoạt và năng lượng cho khoảng 2 tỷ người.

Các số liệu cho thấy xu hướng ngày càng đáng lo ngại. Theo báo cáo công bố hồi tháng 3 của ICIMOD, tốc độ mất băng đã tăng gấp đôi kể từ đầu thế kỷ 20.

Trong giai đoạn 1990-2020, khoảng 12% tổng diện tích sông băng của khu vực đã biến mất. Các sông băng trong lưu vực sông Hằng, Brahmaputra và Indus - nguồn của một số con sông lớn nhất châu Á - lần lượt thu hẹp 21%, 16% và 6%.

Những kết quả này dựa trên cuộc khảo sát toàn diện khoảng 63.700 sông băng trên toàn dãy Himalaya.

Liên Hợp Quốc cũng cho biết khối lượng băng trên toàn cầu đã giảm hơn 30% kể từ năm 1970, đồng thời cảnh báo các sông băng tại những dãy núi ở vĩ độ thấp và trung bình có thể biến mất hoàn toàn trong vài thập kỷ tới.

Biến đổi khí hậu còn làm giảm lượng tuyết cần thiết để bổ sung cho các sông băng. Phân tích của ICIMOD cho thấy thời gian tuyết tồn tại trên mặt đất tại Himalaya trong mùa 2025 - 2026 thấp hơn 27,8% so với mức trung bình lịch sử, xuống mức thấp nhất trong hơn 2 thập kỷ.

“Thời gian tuyết tồn tại” là khoảng thời gian tuyết còn nằm trên mặt đất sau khi rơi xuống mà chưa tan.

Himalaya đang mắc kẹt trong một vòng xoáy ngày càng nghiêm trọng: nhiệt độ tăng khiến lượng tuyết giảm, lớp tuyết còn lại tan sớm hơn và các sông băng ngày càng mất khả năng tự tái tạo.

Khu vực này đóng góp hơn 20% GDP của Ấn Độ, trở thành một mắt xích quan trọng trong hạ tầng kinh tế của quốc gia mà hàng trăm triệu người phụ thuộc vào.

Dù chỉ chiếm khoảng 18% diện tích lãnh thổ Ấn Độ, dãy Himalaya lại hứng chịu khoảng 35% số thảm họa thiên nhiên của cả nước.