Thành phố giàu nhất Việt Nam lên kế hoạch xây loạt công trình dưới lòng đất ở sân bay, nhà ga

TP. HCM đang từng bước xây dựng quy hoạch không gian ngầm nhằm khai thác hiệu quả quỹ đất dưới lòng đất, đặc biệt tại các khu vực nhà ga đường sắt đô thị, trung tâm đô thị mới và các khu phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD).

Ông Phan Công Bằng - Trưởng Ban Quản lý đường sắt đô thị TP.HCM cho biết, Ban Quản lý đường sắt đô thị TP. HCM đang phối hợp với nhà đầu tư và Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) đề xuất nghiên cứu không gian ngầm tại khu vực nhà ga T3 sân bay Tân Sơn Nhất.

Tại khu vực Công viên 23/9, một nhà đầu tư cũng đang được giao nghiên cứu phương án khai thác không gian ngầm tại ga Bến Thành, nhà ga trung tâm của mạng lưới đường sắt đô thị.

Hiện tại, UBND TP. HCM đang lấy ý kiến đối với dự thảo nghị quyết của HĐND thành phố về lập, thẩm định, phê duyệt và điều chỉnh quy hoạch không gian ngầm.

Theo dự thảo, quy hoạch không gian ngầm phải bảo đảm sử dụng đất tiết kiệm, hợp lý và hiệu quả, đồng thời đồng bộ với các quy hoạch liên quan. Việc tổ chức không gian dưới lòng đất cũng phải tính đến khả năng kết nối với các công trình trên mặt đất, từng bước hình thành hệ thống hạ tầng liên thông thay vì phát triển riêng lẻ theo từng dự án.

Đặc biệt, tại các khu vực nhà ga đường sắt đô thị, khu TOD và trung tâm đô thị mới, quy hoạch phải tính toán khả năng kết nối giữa nhiều công trình và các khu đất liền kề. Mục tiêu là hình thành mạng lưới không gian ngầm liên hoàn, kết nối nhà ga với công trình công cộng, thương mại, dịch vụ và các khu vực đô thị xung quanh.

Dự thảo cũng đặt ra nguyên tắc phân tầng không gian ngầm theo chiều sâu, gồm tầng nông, tầng trung và tầng sâu, tương ứng với các nhóm chức năng ưu tiên. Quy hoạch sẽ xác định rõ những khu vực được phép khai thác, sử dụng không gian ngầm, khu vực hạn chế và khu vực cấm xây dựng công trình ngầm.

Các nhóm công trình được xem xét trong quy hoạch gồm công trình công cộng, giao thông, cấp nước, cấp điện, thoát nước và các hạ tầng kỹ thuật khác. Cùng với đó là yêu cầu xác định tuyến, vị trí, quy mô sử dụng đất và nguyên tắc bố trí chức năng theo từng tầng không gian.

Việc khai thác không gian dưới lòng đất cũng phải gắn với yêu cầu bảo vệ môi trường, nguồn nước ngầm, hệ thống thoát nước, phòng chống ngập, quốc phòng - an ninh, bảo tồn di sản và bảo đảm an toàn cho các công trình hiện hữu.

Theo phương án đang được xây dựng, quy hoạch không gian ngầm sẽ được rà soát định kỳ 5 năm kể từ ngày được phê duyệt hoặc khi phát sinh nhu cầu điều chỉnh. Trường hợp thành phố có thay đổi lớn về vai trò, chức năng, quy mô hoặc cấu trúc phát triển, quy hoạch có thể được điều chỉnh tổng thể. Với những thay đổi không làm biến đổi tính chất, phạm vi ranh giới và các giải pháp quy hoạch chính, thành phố có thể thực hiện điều chỉnh cục bộ.

Quy hoạch không gian ngầm được xây dựng gắn với định hướng phát triển mạng lưới đường sắt đô thị và các khu TOD của thành phố. Tại Kỳ họp thứ 5 HĐND TP. HCM khóa XI diễn ra ngày 21-22/9, không gian ngầm, quản lý và khai thác công trình ngầm, TOD và đường sắt đô thị là một trong những nhóm chính sách được tập trung xem xét. HĐND thành phố đã thông qua 38 nghị quyết, trong đó có 24 nghị quyết triển khai Luật Phát triển đô thị, có hiệu lực từ ngày 1/10/2026.

Trong quá trình thảo luận, nhiều ý kiến đề nghị tổ chức không gian ngầm đồng bộ với mạng lưới metro, nhất là tại những khu vực có lượng hành khách lớn. Ga Bến Thành được xác định là một trong những vị trí cần tăng cường kết nối giữa nhà ga với các công trình lân cận thông qua hệ thống lối đi ngầm, qua đó hạn chế việc hành khách phải di chuyển lên mặt đất trước khi tiếp tục hành trình.

Trước đó, TP. HCM từng nghiên cứu một số dự án bãi đậu xe ngầm, trong đó có khu vực Công viên 23/9, song quá trình triển khai gặp nhiều vướng mắc liên quan cơ chế, quy hoạch và thủ tục.

Với khung quy hoạch đang được xây dựng, không gian dưới lòng đất được đặt trong tổng thể tổ chức đô thị cùng với mặt đất và hệ thống giao thông công cộng. Tại các khu vực có mật độ xây dựng cao, không gian ngầm có thể đảm nhận đồng thời nhiều chức năng như giao thông, đi bộ, thương mại, dịch vụ, bãi đậu xe và hạ tầng kỹ thuật, qua đó bổ sung dư địa phát triển cho đô thị.

Đối với các dự án trong tương lai, khi khu vực được định hướng phát triển theo chiều sâu, công trình ngầm không chỉ phục vụ riêng từng khu đất mà còn phải tính đến khả năng đấu nối với hệ thống hạ tầng chung. Đây là cơ sở để TP. HCM từng bước hình thành mạng lưới không gian ngầm gắn với metro, TOD và hệ thống hạ tầng đô thị.