'Thành phố ngầm' sâu 32m nằm ngay dưới khu chợ lâu đời của Việt Nam, quy mô gấp 5 lần sân Mỹ Đình, lượng bê tông xây dựng có thể lấp đầy một nửa Hồ Gươm

Chính thức đón những lượt hành khách đầu tiên đi tuyến Metro số 1 (Bến Thành - Suối Tiên) từ ngày 22/12/2024, nhà ga ngầm Bến Thành nằm ngay khu vực vòng xoay Quách Thị Trang cũ, đối diện chợ Bến Thành, biểu tượng trăm năm của TP. Hồ Chí Minh.

Công trình này là mảnh ghép quan trọng nhất trong toàn bộ dự án Metro số 1 có tổng mức đầu tư hơn 43.700 tỷ đồng, được triển khai xây dựng kiên trì suốt nhiều năm với hàng triệu giờ lao động của đội ngũ kỹ sư, công nhân trong và ngoài nước.

Sở hữu phong cách kiến trúc hiện đại hòa quyện tinh tế với các yếu tố văn hóa bản địa, ga Bến Thành không chỉ đơn thuần là một trạm dừng chân mà còn được ví như một "thành phố ngầm" đa chức năng.

Trong không gian giao thông đô thị sôi động của TP. Hồ Chí Minh, nhà ga Bến Thành đóng vai trò như một huyết mạch trung tâm, đón nhận và điều tiết dòng người di chuyển hàng ngày, đồng thời tạo ra động lực mới cho sự phát triển kinh tế, thương mại và dịch vụ tại khu vực lõi lịch sử.

Một "kỳ quan ngầm" giữa lòng đô thị

Nhà ga được thiết kế gồm 4 tầng ngầm với chiều sâu điểm thấp nhất lên tới 32m so với mặt đất, tương đương chiều cao của một tòa nhà từ 8 đến 10 tầng. Công trình trải dài 236m, rộng 60m và sở hữu tổng diện tích sàn lên đến 37.658 m², quy mô này lớn gấp gần 5 lần diện tích mặt cỏ của Sân vận động Quốc gia Mỹ Đình.

Lượng bê tông và thép sử dụng để kiến tạo nên không gian này đồ sộ đến mức được ước tính đủ để lấp đầy một nửa Hồ Gươm. Để giữ vững toàn bộ hố đào khổng lồ giữa một khu vực đô thị cực kỳ đông đúc và có địa chất phức tạp, các đơn vị thi công đã xây dựng hệ thống bao quanh gồm 370 tấm tường vây với tổng chiều dài 1.612m. Mỗi tấm tường vây có độ dày từ 1m đến 2m và cắm sâu vào lòng đất từ 39m đến 58m.

Đáng chú ý, nơi đây không chỉ giải quyết bài toán không gian cho hàng nghìn hành khách di chuyển cùng lúc mà còn tích hợp các khu vực dịch vụ, phòng kỹ thuật và không gian dự phòng cho các tuyến metro tiếp theo.

Đại diện Ban Quản lý Đường sắt đô thị TP. Hồ Chí Minh (MAUR) từng chia sẻ rằng, việc xây dựng một đại công trình ngầm ngay bên dưới nền địa chất yếu và sát cạnh các công trình di sản hàng trăm năm tuổi là một thử thách kỹ thuật chưa từng có, đòi hỏi sự chính xác tuyệt đối trong từng khâu thi công.

Thiết kế hạ tầng thông minh và kiệt tác kiến trúc "phễu ánh sáng"

Không chỉ gây ấn tượng về kích thước, ga Bến Thành còn chinh phục giới chuyên môn lẫn công chúng bởi lối quy hoạch công năng thông minh và thiết kế kiến trúc giàu tính thẩm mỹ. Bốn tầng ngầm của nhà ga được phân chia nhiệm vụ vô cùng bài bản:

Tầng B1 sẽ đóng vai trò là sảnh chính đón khách, nơi bố trí hệ thống máy bán vé tự động, cổng kiểm soát vé thông minh, khu vực hướng dẫn hành khách, văn phòng điều hành và các phòng kỹ thuật phụ trợ. Tầng B2 hiện đang phục vụ trực tiếp cho hoạt động đón trả khách của tuyến Metro số 1.

Trong khi đó, tầng B3 đảm nhận vai trò trung tâm kỹ thuật và không gian ke ga chờ phục vụ tuyến Metro số 4 trong tương lai. Cuối cùng, tầng B4 được quy hoạch ở độ sâu nhất để sẵn sàng đón tuyến Metro số 2.

Điểm nhấn kiến trúc độc đáo và đắt giá nhất của nhà ga chính là giếng trời lấy sáng (Toplight) được thiết kế cách điệu theo hình đóa hoa sen thanh thoát. Công trình nhô lên mặt đất cao khoảng 6m, có đường kính ngoài 27m, tạo nên một không gian rộng lớn gấp 1,4 lần một sân bóng rổ tiêu chuẩn NBA.

Vòm mái sử dụng hệ khung thép gia cường kết hợp cùng lớp kính cách nhiệt đặc biệt và các tấm nhôm tổ ong cao cấp, phần lớn vật liệu hoàn thiện được chế tạo và nhập khẩu trực tiếp từ Nhật Bản.

Hoạt động như một "phễu gom sáng" khổng lồ, giếng trời xẻ dọc không gian ngầm, dẫn ánh sáng tự nhiên từ mặt đất rọi thẳng xuống sảnh B1 ở độ sâu hàng chục mét. Thiết kế này giải quyết triệt để cảm giác tù túng, bí bách thường thấy ở các ga ngầm truyền thống, mang lại cảm giác thông thoáng và mở ra tầm nhìn tuyệt đẹp hướng về phía chợ Bến Thành.

Tăng thêm giá trị văn hóa cho không gian này là chiếc đồng hồ gốm sứ cao hơn 3m đặt tại trung tâm, sở hữu 12 cánh hoa sen cách điệu khắc họa tỉ mỉ nhiều họa tiết dân gian Việt Nam.

"Siêu nút giao" định hình tương lai giao thông đô thị TP. Hồ Chí Minh

Tính đến thời điểm hiện tại, ga Bến Thành đang phục vụ đắc lực cho tuyến Metro số 1 (Bến Thành - Suối Tiên) với tần suất chuyến dày đặc và khả năng vận chuyển hàng chục ngàn lượt khách mỗi ngày. Sự ra đời của nhà ga cùng tuyến metro đầu tiên đã lập nên cột mốc lịch sử cho ngành giao thông đô thị TP. Hồ Chí Minh, chứng minh năng lực quản lý và vận hành các công trình hạ tầng giao thông ngầm quy mô lớn của thành phố.

Tuy nhiên, tầm vóc thực sự của ga Bến Thành nằm ở định hướng quy hoạch tương lai. Trong mạng lưới đường sắt đô thị của TP. Hồ Chí Minh, nhà ga được xác định là "siêu nút giao" trung chuyển lớn nhất, kết nối đồng thời 4 tuyến metro huyết mạch gồm:

• Tuyến số 1 (Bến Thành - Suối Tiên)
• Tuyến số 2 (Bến Thành - Tham Lương)
• Tuyến số 3a (Bến Thành - Tân Kiên)
• Tuyến số 4 (Thạnh Xuân - Hiệp Phước)

Khi toàn bộ mạng lưới này hoàn thành, hành khách có thể dễ dàng chuyển đổi qua lại giữa các tuyến ngầm để đi từ Đông sang Tây hay từ Bắc xuống Nam mà không cần bước lên mặt đất. Bên cạnh đó, tầng B1 của nhà ga còn được kết nối trực tiếp với không gian thương mại ngầm kéo dài dọc theo đại lộ Lê Lợi đến tận ga Nhà hát Thành phố, hình thành nên một mô hình phát triển đô thị gắn kết với giao thông công cộng (TOD) điển hình.

Để hiện thực hóa bức tranh giao thông hiện đại này, TP. Hồ Chí Minh đang dồn lực đẩy nhanh tiến độ các dự án tiếp theo. Mới đây nhất, nhân dịp kỷ niệm 50 năm TP. Sài Gòn - Gia Định mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh (2/7/1976-2/7/2026), Ban Quản lý Đường sắt đô thị TP. Hồ Chí Minh (MAUR) đã chính thức triển khai hạ lồng thép thi công tường vây tại ga ngầm ST10 (ga Phạm Văn Bạch) thuộc tuyến Metro số 2 (Bến Thành - Tham Lương).

Tuyến Metro số 2 có chiều dài hơn 11km (gồm 10 ga ngầm, 1 ga trên cao và 1 depot), được khởi công từ đầu năm 2026 và dự kiến hoàn thành vào năm 2030. Cùng với ga ST5 (ga Lê Thị Riêng), ga ST10 sẽ là điểm xuất phát cho hai máy khoan hầm TBM hiện đại.

Khi các mảnh ghép này khớp nối hoàn toàn tại "siêu nút giao" Bến Thành, TP. Hồ Chí Minh sẽ giải quyết triệt để bài toán ùn tắc giao thông tại các cửa ngõ, nâng cao chất lượng sống cho người dân và khẳng định vị thế của một siêu đô thị năng động, hiện đại hàng đầu khu vực.