Thanh tra Chính phủ chỉ ra loạt sai phạm tại doanh nghiệp Nhà nước quy mô hơn 7.300 tỷ đồng

Ngày 27/8. Thanh tra Chính phủ ban hành thông báo công bố Kết luận thanh tra về việc chấp hành quy định của pháp luật trong quản lý, sử dụng vốn và tài sản tại Tổng Công ty Quản lý bay Việt Nam (VATM) giai đoạn 2023 - 2025. Kết quả thanh tra đã phơi bày nhiều tồn tại, thiếu sót và vi phạm trong công tác quản lý tài chính, sử dụng đất đai, bảo trì tài sản công và đặc biệt là công tác đầu tư xây dựng tại các dự án bảo đảm hoạt động bay trọng điểm quốc gia của VATM cùng các đơn vị trực thuộc.

Trong công tác quản lý tài chính, giai đoạn từ năm 2023 đến ngày 30/11/2025, VATM cùng các đơn vị hạch toán phụ thuộc và công ty con Attech đã thực hiện chi bằng tiền mặt đối với các khoản lương, thưởng và một số khoản chi thường xuyên khác với tổng giá trị lên tới khoảng 319,3 tỷ đồng. Hành vi này trực tiếp vi phạm quy định về thanh toán không dùng tiền mặt được quy định tại Khoản 1 Điều 29 Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2018.

Bên cạnh việc sử dụng tiền mặt trái quy định, VATM còn thực hiện hạch toán trực tiếp vào chi phí sản xuất chung thay vì ghi tăng nguyên giá tài sản cố định đối với 4 khoản chi mua sắm mới và nâng cấp tài sản có tổng trị giá 2,03 tỷ đồng. Các khoản chi này bao gồm chi phí bảo trì và cập nhật phần mềm hệ thống quản lý tòa nhà BMS trị giá 691 triệu đồng, mua máy chủ server cho hệ thống AWOS IMS tại Thọ Xuân trị giá 450 triệu đồng, nâng cấp hệ thống âm thanh trị giá 494 triệu đồng và mua bản quyền kiểm thử hệ thống VoIP trị giá 396 triệu đồng.

Việc hạch toán sai lệch bản chất này đã làm tăng chi phí sản xuất kinh doanh và làm giảm tương ứng lợi nhuận trước thuế của doanh nghiệp.

Ngoài ra, tại công ty con Attech, cơ quan thanh tra cũng chỉ rõ đơn vị này đã không đăng ký thay đổi vốn điều lệ đúng thời hạn theo quy định của Luật Doanh nghiệp năm 2020 sau khi được VATM phê duyệt bổ sung vốn vào ngày 2/10/2025. Attech cũng chưa thực hiện hạch toán, phân phối và nộp lại về VATM số tiền 2,99 tỷ đồng lợi nhuận sau thuế (được hình thành từ số dư quỹ phát triển khoa học và công nghệ không sử dụng hết) để nộp ngân sách Nhà nước theo đúng quy định.

Thêm vào đó, cả VATM và Attech từng hạch toán một số hóa đơn mua hàng hóa, dịch vụ của các doanh nghiệp đã được cơ quan thuế thông báo không hoạt động tại địa chỉ đăng ký. Tuy đã rà soát và nộp bổ sung thuế TNDN, nhưng đến thời điểm thanh tra, VATM và Attech đều chưa điều chỉnh giảm số thuế GTGT đầu vào đã khấu trừ với số tiền tổng cộng 197,77 triệu đồng.

Công tác đầu tư xây dựng tại VATM cũng ghi nhận nhiều sai phạm tại các dự án, nổi bật nhất là dự án Trung tâm Kiểm soát không lưu Hồ Chí Minh (ATCC/HCM) có tổng mức đầu tư hơn 1.495,6 tỷ đồng. Vào ngày 30/6/2021, Hội đồng thành viên VATM đã phê duyệt dự án này dựa trên các chỉ tiêu quy hoạch tại Giấy phép quy hoạch số 104/GPQH ngày 27/12/2017, bất chấp việc văn bản này đã hết hiệu lực từ ngày 27/12/2019. Mặc dù diện tích đất thực tế của dự án bị giảm đi 4.130m2 do UBND Thành phố Hồ Chí Minh thu hồi để phục vụ dự án mở rộng đường Phan Thúc Duyện, chủ đầu tư vẫn thẩm định và phê duyệt thiết kế theo quy hoạch chi tiết 1/500 chưa được điều chỉnh.

Hậu quả là giá trị dự toán và tổng mức đầu tư bị "thổi phồng" quá mức so với giá trị thực tế sau khi đấu thầu. Điển hình như hệ thống VCCS được tính toán theo báo giá hết hiệu lực trị giá hơn 2,89 triệu EUR, nhưng giá trúng thầu thực tế chỉ đạt gần 1,6 triệu EUR, chênh lệch giảm tới 44%. Tương tự, hệ thống quản lý không lưu ATM được phê duyệt dựa trên báo giá trị giá 24 triệu USD (tương đương khoảng 607,2 tỷ đồng), trong khi giá trúng thầu thực tế chỉ là gần 401,7 tỷ đồng, giảm đến 33%.

Sự thiếu sát sao trong công tác khảo sát và dự báo của đơn vị tư vấn AEC đã buộc dự án phải liên tục điều chỉnh quy mô các trạm VHF và bổ sung nhiều thiết bị phát sinh trong quá trình triển khai thực tế. Sau khi thực hiện đấu thầu thực tế, tổng giá trị trúng thầu thiết bị quản lý bay của dự án đã giảm tới 29% so với tổng mức đầu tư được phê duyệt ban đầu.

Bên cạnh dự án ATCC/HCM phải điều chỉnh tiến độ 3 lần, dự án cơ sở làm việc Công ty Quản lý bay miền Trung cũng phải điều chỉnh, bổ sung tiến độ tới 8 lần nhưng hồ sơ chưa chứng minh được trường hợp được phép điều chỉnh theo luật định.

Trong công tác bảo trì và theo dõi tình trạng công trình hàng không, VATM cùng các công ty con cũng buông lỏng khi xếp toàn bộ các hạng mục công trình bảo trì vào mức ưu tiên 1 nhưng tỷ lệ hoàn thành thực tế liên tục sụt giảm qua các năm, từ mức 97,81% năm 2023 xuống chỉ còn 67,34% năm 2025, đồng thời không lập sổ theo dõi chất lượng kỹ thuật thường xuyên của các công trình.

Ngoài ra, Công ty Quản lý bay miền Bắc và miền Nam đã sử dụng đất và tài sản công gắn liền với đất như sân cầu lông, sân tennis và các vị trí lắp đặt thiết bị phát sóng BTS để cho thuê thương mại không đúng mục đích sử dụng đất, thu về chênh lệch hơn 1,85 tỷ đồng.

Trước hàng loạt sai phạm này, Tổng Thanh tra Chính phủ đã kiến nghị thu hồi từ VATM, các đơn vị trực thuộc VATM và Attech để nộp ngân sách Nhà nước số tiền khoảng 4,04 tỷ đồng, đồng thời yêu cầu rà soát, kiểm điểm làm rõ trách nhiệm đối với từng tổ chức, cá nhân liên quan qua các thời kỳ.

Tổng Công ty Quản lý bay Việt Nam (VATM) tiền thân là Tổng Công ty Bảo đảm hoạt động bay Việt Nam, được thành lập theo quyết định ngày 25/6/2010 của Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải. Doanh nghiệp hoạt động theo mô hình công ty mẹ - công ty con, Công ty mẹ VATM là công ty TNHH một thành viên do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ.

Tính đến ngày 30/6, quy mô tài sản của doanh nghiệp đạt khoảng 7.305,4 tỷ đồng, tăng 6,4% so với mức 6.868,1 tỷ đồng hồi đầu năm. Trong 6 tháng đầu năm, VATM ghi nhận doanh thu cung cấp hàng hóa và dịch vụ hợp nhất đạt 2.519,4 tỷ đồng, tăng 9,6% so với cùng kỳ và lợi nhuận sau thuế thu nhập doanh nghiệp đạt 520 tỷ đồng.