Thanh tra Chính phủ chỉ ra nhiều bất cập tại dự án cao tốc Bắc - Nam phía Đông dài hơn 700km

Mới đây, Thanh tra Chính phủ ban hành Kết luận thanh tra số 316/KL-TTCP về việc chấp hành chính sách, pháp luật trong quá trình thực hiện dự án xây dựng đường bộ cao tốc Bắc - Nam phía Đông giai đoạn 2021-2025.

Theo kết luận, tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông là dự án quan trọng quốc gia do Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư; Chính phủ giao Bộ Giao thông vận tải (nay là Bộ Xây dựng) quyết định đầu tư các dự án thành phần.

Dự án có tổng chiều dài 729km, đi qua địa bàn 12 tỉnh, thành phố. Sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, tuyến đi qua các địa phương gồm Hà Tĩnh, Quảng Trị, Quảng Ngãi, Gia Lai, Đắk Lắk, Khánh Hòa, Cần Thơ, An Giang và Cà Mau. Dự án được chia thành 12 dự án thành phần, triển khai theo hình thức đầu tư công.

Tổng mức đầu tư của dự án là 146.985,54 tỷ đồng, trong đó chi phí xây dựng và thiết bị hơn 103.901 tỷ đồng; chi phí bồi thường, hỗ trợ, giải phóng mặt bằng gần 23.970 tỷ đồng; chi phí quản lý dự án 510,1 tỷ đồng; chi phí tư vấn đầu tư xây dựng 3.596,11 tỷ đồng; chi phí dự phòng 11.835,4 tỷ đồng và các chi phí khác 3.172,32 tỷ đồng.

Qua thanh tra, Thanh tra Chính phủ cho biết Bộ Xây dựng đã phê duyệt thiết kế dự án theo quy mô phân kỳ đầu tư, trong đó nhiều hạng mục chưa đáp ứng yêu cầu của Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 5729:2012 - Đường ô tô cao tốc - Yêu cầu thiết kế.

Theo cơ quan thanh tra, nhiều hạng mục không được thiết kế tổng thể hoàn chỉnh theo quy hoạch dài hạn, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn, ùn tắc và tai nạn giao thông khi đưa vào khai thác.

Trong quá trình triển khai, Bộ Giao thông vận tải (nay là Bộ Xây dựng) đã chỉ đạo các cơ quan chức năng và chủ đầu tư rà soát, cắt giảm hơn 1.143 tỷ đồng theo Báo cáo số 473 của Cục Kinh tế - Quản lý đầu tư xây dựng.

Tuy nhiên, Thanh tra Chính phủ nhận định Bộ Giao thông vận tải chưa thực hiện triệt để chỉ đạo của Thủ tướng; việc phân chia các gói thầu xây lắp chưa thống nhất, hồ sơ yêu cầu ở một số nội dung chưa đúng quy định. Bộ cũng còn nhiều thiếu sót trong quản lý dự án, chưa thực hiện đầy đủ quy định tại Nghị định 15/2021/NĐ-CP về quản lý dự án đầu tư xây dựng.

Đáng chú ý, Thanh tra Chính phủ đánh giá việc Bộ Xây dựng chậm ban hành Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về đường bộ cao tốc sau 16 năm là rất chậm, khiến trong thời gian dài công tác quản lý Nhà nước đối với hệ thống đường cao tốc thiếu đồng bộ, thống nhất.

Việc thiếu quy chuẩn kỹ thuật cũng dẫn đến các yêu cầu thiết kế chưa được quy định thống nhất, gây khó khăn cho các cơ quan quản lý, chủ đầu tư và đơn vị tư vấn trong quá trình đầu tư xây dựng cũng như khai thác đường cao tốc.

Kết quả thanh tra tại 6 dự án thành phần, cùng với kết quả rà soát của Bộ Xây dựng, kiểm toán của Kiểm toán Nhà nước tại 8 dự án và thanh tra của Thanh tra Bộ Xây dựng tại một dự án cho thấy công tác lập, thẩm định và phê duyệt dự toán các gói thầu xây lắp còn nhiều tồn tại, sai sót về khối lượng, định mức và đơn giá.

Nhiều khoản chi phí khác chưa phù hợp quy định; một số mã định mức được áp dụng nhưng chưa được thẩm định, phê duyệt. Qua rà soát, Thanh tra Chính phủ kiến nghị giảm trừ khoảng 782,542 tỷ đồng trong tổng số hơn 1.143 tỷ đồng đã được rà soát.

Cũng theo kết luận, Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thủ tướng chỉ đạo Bộ Giao thông vận tải (nay là Bộ Xây dựng) tổ chức kiểm điểm, xử lý trách nhiệm đối với các tập thể, cá nhân liên quan đến những tồn tại, khuyết điểm đã được chỉ ra.

Đồng thời, Bộ Xây dựng cần khẩn trương phối hợp xây dựng phương án thu hồi vốn đầu tư ngay sau khi dự án đưa vào khai thác để hoàn trả ngân sách trung ương, tránh thất thoát, lãng phí nguồn vốn.

Thanh tra Chính phủ cũng kiến nghị Bộ trưởng Bộ Xây dựng chỉ đạo kiểm điểm, xác định trách nhiệm đối với các Ban Quản lý dự án là chủ đầu tư các dự án thành phần được thanh tra; yêu cầu Giám đốc các Ban Quản lý dự án 2, 6, 7, Thăng Long và Mỹ Thuận nghiêm túc thực hiện kết luận thanh tra, xử lý trách nhiệm đối với tập thể, cá nhân thuộc thẩm quyền.

Về xử lý kinh tế, Thanh tra Chính phủ yêu cầu thu hồi ngay các khoản thanh toán sai do xác định không đúng khối lượng, định mức, đơn giá đã được nghiệm thu.

Cơ quan thanh tra cũng kiến nghị điều chỉnh dự toán và giá trị hợp đồng làm cơ sở nghiệm thu, thanh toán theo đúng quy định với tổng số tiền hơn 782 tỷ đồng; lập, điều chỉnh, bổ sung mã định mức để trình cấp có thẩm quyền thẩm định, phê duyệt đối với giá trị khoảng 1.249 tỷ đồng; đồng thời rà soát, hoàn thiện cơ sở pháp lý đối với các khoản chi phí tạm tính hơn 297 tỷ đồng và tính toán lại đơn giá, khối lượng vật liệu sử dụng cho các công trình hầm với giá trị khoảng 32,8 tỷ đồng.