Thường xuyên dậy sớm là cảnh báo của nhiều bệnh lý

Không ít người từng trải qua cảm giác quen thuộc, nửa đêm tỉnh giấc vào khoảng 3-4 giờ sáng, mắt mở thao láo, trằn trọc mãi mà không thể ngủ lại. Ban đầu, nhiều người cho rằng đó chỉ là rối loạn giấc ngủ tạm thời do căng thẳng hay sinh hoạt thất thường.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia y tế, nếu tình trạng này lặp đi lặp lại, rất có thể cơ thể đang phát đi những tín hiệu cảnh báo sớm về sức khỏe.

Thức dậy sớm thế nào được xem là bất thường?

Trong đời sống hằng ngày, thức dậy sớm thường được hiểu đơn giản là dậy sớm để đi làm, tập thể dục hoặc sinh hoạt cá nhân. Tuy nhiên, trong y học, khái niệm này mang ý nghĩa hoàn toàn khác. Thức dậy sớm bệnh lý là tình trạng người ngủ đã vào giấc được một thời gian, sau đó tỉnh giấc giữa đêm hoặc rạng sáng và không thể ngủ lại.

Cụ thể, nếu bạn thường xuyên tỉnh giấc từ khoảng 2-4 giờ sáng, cảm giác tỉnh táo như buổi sáng, đầu óc minh mẫn bất thường và không thể tiếp tục giấc ngủ, thì đây được xem là dấu hiệu rối loạn giấc ngủ. Hệ quả là tổng thời gian ngủ bị rút ngắn, dẫn đến mệt mỏi, buồn ngủ ban ngày, giảm khả năng tập trung, suy giảm trí nhớ và hiệu suất làm việc.

Các bác sĩ cho biết, việc thức dậy sớm 1-2 lần rải rác có thể chỉ là phản ứng sinh lý bình thường của cơ thể. Tuy nhiên, nếu tình trạng này xảy ra từ 3 lần mỗi tuần trở lên, kéo dài trên một tháng, kèm theo mệt mỏi, tinh thần sa sút hoặc các triệu chứng khó chịu khác như hồi hộp, tức ngực, đau bụng, thì người bệnh cần đặc biệt lưu ý.

4 nhóm bệnh thường liên quan đến việc dậy sớm

Bệnh tim mạch

Ở người mắc bệnh mạch vành, tình trạng hẹp mạch máu có thể khiến huyết áp và tuần hoàn tim thay đổi vào ban đêm. Điều này dẫn đến thiếu máu cơ tim, gây cảm giác đau thắt ngực, hồi hộp và làm người bệnh tỉnh giấc.

Với người suy tim, khi nằm ngủ, lượng máu dồn về phổi nhiều hơn so với ban ngày, dễ gây cảm giác khó thở, hụt hơi. Không ít người phải ngồi dậy giữa đêm để thở dễ hơn.

Các chuyên gia khuyến cáo, nếu tỉnh giấc kèm theo đau ngực, khó thở, người bệnh nên ngồi dậy hoặc kê cao nửa thân trên, nới lỏng quần áo để giảm khó chịu. Trường hợp triệu chứng nặng hoặc không thuyên giảm, cần gọi cấp cứu ngay.

Rối loạn đường huyết

Người mắc đái tháo đường, đặc biệt khi kiểm soát đường huyết kém, rất dễ bị thức giấc ban đêm. Đường huyết cao khiến thận phải tăng đào thải đường qua nước tiểu, dẫn đến đi tiểu đêm nhiều lần. Bên cạnh đó, cảm giác khát nước, khô miệng cũng khiến giấc ngủ bị gián đoạn.

Để cải thiện, người bệnh cần theo dõi đường huyết đều đặn, điều chỉnh chế độ ăn uống, thuốc men theo chỉ dẫn của bác sĩ, đồng thời hạn chế ăn đồ ngọt hoặc uống quá nhiều nước trước khi đi ngủ.

Rối loạn lo âu và trầm cảm

Thức dậy sớm được xem là một trong những triệu chứng điển hình của trầm cảm. Người bệnh thường tỉnh sớm hơn bình thường 1-2 giờ, sau đó không thể ngủ lại, kèm theo tâm trạng buồn bã, u uất, mất hứng thú với các hoạt động quen thuộc.

Các chuyên gia tâm lý khuyên rằng, khi tỉnh giấc giữa đêm, người bệnh không nên nhìn đồng hồ hay sử dụng điện thoại, vì ánh sáng xanh và việc “đếm thời gian” sẽ làm tăng cảm giác lo âu. Thay vào đó, có thể thử hít thở sâu, thả lỏng cơ thể hoặc tập trung vào những suy nghĩ nhẹ nhàng. Nếu cảm xúc tiêu cực kéo dài, việc tìm đến chuyên gia tâm lý là rất cần thiết.

Cường giáp và giai đoạn tiền mãn kinh

Người bị cường giáp có nồng độ hormone tuyến giáp cao, khiến cơ thể luôn trong trạng thái “kích hoạt”, tim đập nhanh, dễ hồi hộp, ra mồ hôi đêm và khó duy trì giấc ngủ sâu.

Trong khi đó, phụ nữ bước vào giai đoạn mãn kinh do suy giảm estrogen thường gặp tình trạng rối loạn điều hòa thân nhiệt, nóng bừng, đổ mồ hôi ban đêm, từ đó làm giấc ngủ bị gián đoạn và dễ thức dậy sớm.

Với hai nhóm đối tượng này, việc điều trị nội tiết đúng cách, giữ môi trường ngủ mát mẻ, mặc quần áo thoáng và duy trì lối sống khoa học sẽ giúp cải thiện chất lượng giấc ngủ.

Làm gì để hạn chế tình trạng dậy quá sớm?

Các chuyên gia khuyến nghị, nếu tình trạng thức dậy sớm xảy ra thường xuyên, người bệnh nên chủ động đi khám để tìm nguyên nhân cụ thể. Bên cạnh đó, việc điều chỉnh lối sống và thói quen sinh hoạt hằng ngày có thể góp phần cải thiện chất lượng giấc ngủ.

Cụ thể, mỗi người nên tăng cường tiếp xúc với ánh nắng tự nhiên vào ban ngày, đặc biệt là buổi chiều, nhằm giúp cơ thể điều chỉnh lại nhịp sinh học. Việc vận động ở mức độ vừa phải như đi bộ, tập yoga hoặc thái cực quyền cũng có lợi cho giấc ngủ, đồng thời cần tránh ngủ trưa quá lâu hoặc ngủ sau 15 giờ.

Ngoài ra, phòng ngủ nên được giữ tối, yên tĩnh, thông thoáng với nhiệt độ lý tưởng khoảng 24-26°C. Duy trì giờ ngủ và thức cố định mỗi ngày, ưu tiên đi ngủ trước 23 giờ, sẽ giúp cơ thể hình thành thói quen nghỉ ngơi ổn định. Khi tỉnh giấc giữa đêm, người bệnh nên hạn chế lật qua lật lại hoặc vận động mạnh, bởi điều này có thể khiến cơ thể càng trở nên tỉnh táo và khó ngủ lại hơn.

Giấc ngủ không chỉ là thời gian nghỉ ngơi mà còn được xem như thước đo sức khỏe tổng thể. Nếu cơ thể liên tục đánh thức bạn vào nửa đêm, đừng vội bỏ qua. Đó có thể là lời nhắc nhở quan trọng để bạn lắng nghe, kiểm tra và chăm sóc sức khỏe của mình đúng lúc.