Tiến sĩ Toán học ở Mỹ quyết định về Việt Nam, hiện công tác tại Đại học top 1.500 thế giới và nói luôn 'khát vọng' mới

Mới đây, Tiến sĩ (TS) Văn Phụng Trường Sơn đã trúng tuyển Chương trình thu hút các nhà khoa học trẻ xuất sắc, nhà khoa học đầu ngành về công tác tại Đại học Quốc gia TP. HCM (VNU350).

Theo đó, ông sẽ công tác tại Trường Đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia TP.HCM), đảm nhiệm hoạt động nghiên cứu và giảng dạy trong lĩnh vực Toán ứng dụng.

Quyết định trở về nước của TS Sơn là kết quả của hành trình dài theo đuổi khoa học cơ bản và khát vọng đóng góp cho sự phát triển của nền khoa học Việt Nam.

Trong thời gian học tập và nghiên cứu tại Đại học Carnegie Mellon (Mỹ), TS Sơn tập trung vào các lĩnh vực toán ứng dụng như phương trình vi phân đạo hàm riêng, xác suất và hệ động lực ngẫu nhiên. Dù quan tâm đến trí tuệ nhân tạo (AI), ông dành nhiều thời gian nghiên cứu những nền tảng toán học đứng sau các hệ thống AI, đặc biệt là các bài toán tối ưu hóa và tính toán tiết kiệm năng lượng.

Một trong những hướng nghiên cứu nổi bật mà ông theo đuổi là “Physical Learning” (học tập vật lý), lĩnh vực tìm hiểu khả năng tự thích nghi của các hệ vật lý như vật liệu hay mạng điện. Theo TS Sơn, đây là hướng nghiên cứu phù hợp với môi trường đào tạo kỹ thuật của Trường Đại học Bách khoa bởi nằm ở giao điểm giữa toán học, vật lý, kỹ thuật và AI.

Bên cạnh đó, ông tiếp tục phát triển các nghiên cứu về phương trình động học Langevin, lĩnh vực từng được triển khai trong quá trình hợp tác với các nhà khoa học tại Đại học Pennsylvania.

TS Sơn cho biết điều hấp dẫn nhất khi làm việc trong môi trường kỹ thuật chính là cơ hội tiếp cận những bài toán thực tiễn do các kỹ sư đặt ra. Theo ông, những vấn đề xuất phát từ thực tế không chỉ giúp toán học gắn kết chặt chẽ với đời sống mà còn có thể mở ra các hướng nghiên cứu hoàn toàn mới.

Kỳ vọng xây dựng cộng đồng học thuật năng động

Khi nói về cơ hội dành cho các nhà khoa học trẻ được đào tạo ở nước ngoài trở về Việt Nam, TS Sơn đặc biệt nhấn mạnh đến nguồn nhân lực sinh viên.

Ông đánh giá sinh viên Việt Nam sở hữu tư duy sắc bén và tiềm năng nghiên cứu rất lớn. Nếu được học tập, nghiên cứu trong môi trường phù hợp, các em hoàn toàn có thể phát triển mạnh mẽ và vươn xa trong khoa học. Theo ông, nhiều sinh viên hiện nay giống như những “viên ngọc thô” đang chờ được mài giũa để tỏa sáng.

Tuy nhiên, để thu hút và giữ chân đội ngũ nhà khoa học trẻ, TS Sơn cho rằng Việt Nam cần giải quyết đồng thời hai vấn đề quan trọng là thu nhập và môi trường nghiên cứu.

Theo ông, điều mà các nhà khoa học mong muốn nhất là có đủ thời gian, không gian và điều kiện để tập trung nghiên cứu, đồng thời được tự do trao đổi học thuật với những đồng nghiệp giỏi.

Nhớ lại thời gian học cao học, TS Sơn cho biết ông và các đồng nghiệp có thể dành hàng giờ để tranh luận về những bài toán tưởng chừng rất nhỏ. Chính những cuộc trao đổi học thuật như vậy đã góp phần nuôi dưỡng tư duy sáng tạo, khả năng phản biện và năng lực giải quyết vấn đề.

Từ thực tế đó, ông cho rằng thách thức của khoa học Việt Nam không chỉ nằm ở nguồn kinh phí hay trang thiết bị nghiên cứu mà còn ở việc xây dựng một cộng đồng học thuật sôi động, nơi các nhà khoa học được tự do trao đổi ý tưởng và phát triển những hướng nghiên cứu mới.

Khát vọng về một viện toán ứng dụng đẳng cấp quốc tế tại TP.HCM

TS Sơn cho biết ông luôn ấp ủ mong muốn các hoạt động học thuật về toán học tại TP. HCM sẽ phát triển sôi động như ở những trung tâm nghiên cứu lớn trên thế giới.

Theo hình dung của ông, sinh viên và các nhà nghiên cứu tại TP.HCM sẽ có cơ hội tham dự thường xuyên các seminar khoa học tiên phong, được tiếp cận liên tục với những ý tưởng và thành tựu mới nhất của khoa học thế giới.

Ông nhận định Việt Nam nói chung và TP. HCM nói riêng sở hữu nhiều nhà toán học tài năng. Tuy nhiên, để hình thành một mạng lưới học thuật có chiều sâu, hoạt động thường xuyên và đủ sức lan tỏa, cần có những không gian học thuật quy mô lớn, uy tín và phát triển bền vững.

Từ đó, TS Sơn nuôi dưỡng mục tiêu xây dựng một viện nghiên cứu toán học ứng dụng tầm cỡ quốc tế tại TP. HCM, tương tự Viện Courant của Mỹ. Theo ông, tại các quốc gia có nền khoa học phát triển, những viện nghiên cứu như vậy luôn đóng vai trò hạt nhân trong việc quy tụ nhân tài, thúc đẩy hợp tác quốc tế và đào tạo các thế hệ nhà khoa học trẻ.

Ông kỳ vọng Đại học Quốc gia TP.HCM có thể trở thành đơn vị tiên phong hiện thực hóa mục tiêu này thông qua chương trình VNU350.

Trong công tác đào tạo, TS Sơn cho rằng sinh viên cần được trang bị nền tảng lý thuyết vững chắc trước khi tiếp cận các xu hướng công nghệ mới. Bởi công nghệ có thể thay đổi rất nhanh, nhưng những kiến thức cốt lõi về toán học, xác suất, giải tích, tối ưu hóa hay mô hình hóa sẽ là nền tảng giúp người học thích ứng lâu dài.

Bên cạnh việc tận dụng mạng lưới cộng sự quốc tế để đưa những bài toán khoa học mang tính thời sự về Việt Nam, TS Sơn cũng mong muốn mở rộng hợp tác với các trường đại học và viện nghiên cứu hàng đầu trong khu vực.

Xa hơn, ông kỳ vọng một ngày nào đó Việt Nam có thể chủ động đặt ra những bài toán khoa học của riêng mình, xuất phát từ nhu cầu phát triển của đất nước, từ những vấn đề thực tiễn của xã hội và từ năng lực tư duy độc lập của người Việt.

Theo TS Sơn, việc trở về Việt Nam không đơn thuần là lựa chọn nơi làm việc mà còn là đặt tương lai khoa học của bản thân gắn liền với tương lai phát triển của đất nước. Ông cũng tin rằng, sinh viên Việt Nam hoàn toàn có khả năng chinh phục những đỉnh cao khoa học ngay trên quê hương mình nếu được trao cơ hội và một môi trường đủ tốt để phát triển.