Giáo sư Toán học có tiếng vang và giành giải thưởng lớn ở Mỹ, hiện chọn về quê giảng dạy sau lời mời 'bằng mọi giá' của phó hiệu trưởng

Trong bối cảnh các trường đại học tại Trung Quốc cạnh tranh mạnh mẽ nhằm thu hút nhân tài khoa học, nhà toán học nổi tiếng Vạn Đại Khánh - người từng giành giải thưởng toán học danh giá hàng đầu Trung Quốc đã quyết định trở về quê hương nhận công tác mới.

Theo xác nhận của ông với báo South China Morning Post qua email, giáo sư Vạn Đại Khánh nghỉ hưu tại Đại học California, Irvine (UCI, Mỹ) vào tháng 7 năm ngoái trước khi trở về Trung Quốc vào tháng 12 để bắt đầu công việc mới.

Ông là chủ nhân Huy chương ICCM của Đại hội Toán học người Hoa quốc tế - giải thưởng được trao ba năm một lần cho các nhà toán học gốc Hoa dưới 45 tuổi có thành tựu xuất sắc trong toán học thuần túy hoặc ứng dụng. Trước đây, giải thưởng này mang tên Huy chương Morningside và được xem là tương đương “Huy chương Fields của giới toán học Hoa ngữ”.

Năm 2001, Vạn Đại Khánh gây tiếng vang quốc tế khi giành Huy chương Bạc ICCM nhờ chứng minh thành công giả thuyết Dwork do nhà toán học Bernard Dwork đề xuất từ năm 1973. Đây được xem là nền tảng quan trọng giúp giới nghiên cứu hiểu sâu hơn về quy luật của các số nguyên tố.

Nhiều trường đại học muốn mời về công tác

Nhiều trường đại học tại Trung Quốc đã tìm cách mời ông về làm việc. Theo tài liệu công khai của Đại học Đông Nam (Nam Kinh), ban lãnh đạo trung tâm toán học của trường từng được yêu cầu “bằng mọi giá” phải thuyết phục giáo sư Vạn gia nhập sau bài báo cáo học thuật của ông vào năm 2023.

Trong báo cáo công tác, một phó hiệu trưởng của trường nhấn mạnh: “Bằng mọi giá, hãy mời giáo sư Vạn Đại Khánh gia nhập”. Tài liệu cũng cho biết trường đã tổ chức hơn 10 cuộc họp trong đầu năm 2023 để bàn phương án thu hút nhà toán học này.

Theo lãnh đạo Đại học Đông Nam, uy tín học thuật của giáo sư Vạn không chỉ giúp nâng cao vị thế quốc tế của ngành toán cơ bản mà còn có khả năng thu hút thêm nhiều học giả trẻ.

Tuy nhiên, thay vì lựa chọn Nam Kinh, ông Vạn quyết định gia nhập Đại học Trùng Khánh - nơi đặt tại quê hương của ông ở miền tây nam Trung Quốc.

Lý giải quyết định này, ông cho biết: “Tôi chọn Đại học Trùng Khánh chủ yếu vì đây là quê nhà và tôi còn nhiều người thân ở đây. Ngoài ra, tôi tin mình có thể đóng góp nhiều hơn cho khu vực miền tây còn kém phát triển, qua đó giúp cân bằng sự phát triển nghiên cứu khoa học tại Trung Quốc”.

Đại học Trùng Khánh hiện cũng là nơi công tác của Lý Hàn Phong - một nhà toán học gốc Trung Quốc khác từng rời Đại học Buffalo (Mỹ) để trở về nước vào năm ngoái.

Dù trở lại Trung Quốc làm việc, giáo sư Vạn cho biết ông vẫn giữ danh hiệu giáo sư danh dự tại UCI.

Sự trở về của nhà toán học này nhận được sự quan tâm đặc biệt từ chính quyền địa phương. Trước Tết Nguyên đán năm nay, ông là người duy nhất được Bí thư Thành ủy Trùng Khánh Viên Gia Quân trực tiếp đến thăm và chúc Tết. Đây được xem là động thái thể hiện sự coi trọng đặc biệt của thành phố đối với giới khoa học.

Thông thường vào dịp cuối năm âm lịch, lãnh đạo địa phương Trung Quốc sẽ tổ chức thăm hỏi các chuyên gia, trí thức và nhân vật tiêu biểu. Ngày 12/2, Bí thư Thành ủy Trùng Khánh đã tới gặp giáo sư Vạn. Trùng Khánh hiện là một trong bốn thành phố trực thuộc trung ương của Trung Quốc với dân số hơn 32 triệu người.

Từng được Giáo sư Mỹ mời sang học Tiến sĩ

Vạn Đại Khánh sinh năm 1964 tại quận Bích Sơn, Trùng Khánh trong một gia đình có 5 anh chị em. Ông từng chia sẻ ký ức tuổi thơ sâu sắc nhất là cảnh gia đình đông con, thường xuyên thiếu ăn.

Năng khiếu toán học và khoa học của ông bộc lộ từ sớm. Ông hoàn thành chương trình trung học cơ sở trong 3,5 năm thay vì 5 năm, đồng thời học xong bậc THPT chỉ trong 2 năm.

Năm 14 tuổi, ông thi đỗ vào Học viện Địa chất Thành Đô (nay là Đại học Công nghệ Thành Đô) chuyên ngành Toán. Dù điểm Ngữ văn không quá nổi bật, thành tích xuất sắc ở môn Toán và Vật lý đã giúp ông được tuyển thẳng vào trường.

Trong một cuộc phỏng vấn năm 2016, giáo sư Vạn cho biết ban đầu ông muốn theo ngành Vật lý vì nghĩ mình học tốt môn này. Tuy nhiên, đề thi Toán năm đó được đánh giá rất khó nên điểm Toán của ông vượt trội hơn và cuối cùng ông theo học ngành Toán.

Thời điểm ông vào đại học là năm 1978, thời điểm Trung Quốc dần khôi phục kỳ thi đại học sau Cách mạng Văn hóa. Khi đó, người lớn tuổi nhất trong lớp đã 32 tuổi, còn ông mới 14 tuổi và được bạn học xem như “cậu em út”.

Năm 1982, khi mới 18 tuổi, Vạn Đại Khánh được nhận vào chương trình cao học Toán tại Đại học Tứ Xuyên và sớm bắt đầu con đường nghiên cứu chuyên sâu.

Đến năm 1986, giáo sư Neal Koblitz của Đại học Washington mời ông sang Mỹ học tiến sĩ. Ông hoàn thành chương trình vào năm 1991 dưới sự hướng dẫn của vị giáo sư này.

Sau đó, ông tập trung nghiên cứu giả thuyết Dwork. Năm 1998, ông chứng minh thành công giả thuyết và gửi kết quả tới tạp chí toán học danh tiếng Annals of Mathematics. Sau gần 1,5 năm phản biện cùng quá trình giải thích chi tiết cho hội đồng chuyên môn, công trình chính thức được công bố vào năm 1999.

Trong thời gian làm việc tại Đại học California, Irvine, giáo sư Vạn tiếp tục ghi dấu ấn với hàng loạt thành tựu trong lĩnh vực lý thuyết số hiện đại, bao gồm việc giải quyết các giả thuyết quan trọng như Katz và Gouvea-Mazur.